10.sınıf 2.DÖNEM TARİH KONULARININ ÖZETLERİ

Konu 'Tarih - İnkılap Tarihi 10. Sınıf' bölümünde mertcavs tarafından paylaşıldı.

  1. mertcavs

    mertcavs Üye

    Katılım:
    21 Eylül 2010
    Mesajlar:
    20
    Beğenileri:
    27
    Ödül Puanları:
    0

    OSMANLI TARİHİNİN ÜÇ MEŞUM (UĞURSUZ ANTLAŞMASI)
    1-Karlofça Antlaşması
    2-Küçük Kaynarca Antlaşması
    3-Sevr Antlaşması

    III. SELİM DÖNEMİ*Osmanlı tarihinde isyan sonucu öldürülen 3. padişahtır.

    YAŞ ANTLAŞMASI
    Tarih:1792
    Taraflar: Osmanlı-Rusya
    Önemi: Osmanlı Devleti Kırım’ın Rusya’ya ait olduğunu kabul etti. Böylece Karadeniz Türk gölü olma özelliğini kesin olarak kaybetti.


    OSMANLI-FRANSIZ İLİŞKİLERİ
    1-Osmanlı Fransız ilişkileri Fransa kralı Fransuva’yı Şarlken’den kurtarmak için Osmanlıların yaptığı Mohaç Meydan Muharebesi ile Kanuni döneminde başladı.
    2-Kanuni, Fransızlara kapitülasyonlar verdi.
    3-Belgrad antlaşmalarında arabuluculuk yapan Fransa kapitülasyoların süresiz hale gelmesini sağladı.
    4-Osmanlılar Fransız İhtilali’nden sonra kurulan Fransız yönetimini tanıdı.
    5-Fransa İngiltere’nin sömürgelerine göz dikti ve sömürgelerine giden yolu kesmek için Osmanlı yönetimindeki Mısır’ı işgal etti. Ancak Napolyon ilk yenilgisini Nizam-ı Cedid askerlerinden Akka’da aldı ve bölgeden çekildi.
    6-Fransa kapitülasyonlardan faydalanmakla birlikte Osmanlılar aleyhindeki bütün ittifaklara katıldı.
    7-Fransa Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika’daki topraklarına göz dikti ve Cezayir ve Tunus’u işgal etti.
    8-Balkan milletlerini Osmanlılar aleyhine kışkırttı.
    9-Yahudileri Filistin’de devlet kurmaya davet etti.
    10-Bütün bu gelişmeler karşısında Osmanlılar İngilizlere yanaştı ancak İngiltere’nin Mısır’ı işgali üzerine Osmanlılar yeniden Fransız yanlısı bir politika izlediler.
    11-I.Dünya Savaşı’nda Fransa İtilaf devletleri saflarında Osmanlılara saldırdı ve savaş sonunda Osmanlı topraklarını paylaşan ve işgal eden devletler arasına katıldı
    KABAKÇI MUSTAFA İSYANI
    Tarih:1807
    Sebep: 1-III. Selim’in ıslahatlarını (Nizam-ı Cedid hareketi) Yeniçeriler, din adamları ve esnaf çıkarlarına uygun bulmadı. 2-III.Selim Yeniçerilere Nizam-ı Cedid askerinin elbisesini giydirmek istiyor ve Yeniçerileri düzenli talime tabi tutmak istiyordu.
    Sonuç:
    1-III.Selim Nizam-ı Cedid’i kaldırdı.
    2-Asiler III.Selim’i tahttan indirip yerine IV.Mustafa’yı çıkardılar.
    3-İsyanı bastıran Alemdar Mustafa Paşa Kabakçı ve adamlarını öldürttü.
    4-IV.Mustafa, yeniden tahta çıkma ihtimali olan III.Selim’i öldürttü.
    5-Alemdar Mustafa Paşa IV.Mustafa’yı tahttan indirip yerine II.Mahmud’u çıkardı.
    Önemi: Kabakçı Mustafa isyanı Nizam-ı Cedid dönemini ortadan kaldırmıştır.

    II. MAHMUD DÖNEMİ*Devlet memurlarının pantolon, ceket ve fes giymesini kanunlaştırdı.
    *Nizam-ı Cedid ordusunun Kabakçı isyanı ile ortadan kaldırılması üzerine Alemdar Mustafa Paşa Sekban-ı Cedid ordusunu kurdu. Yeniçeriler bir isyan sonucu Alemdar Mustafa Paşa’yı öldürerek bu ocağa son verdiler.

    TİLSİT ANTLAŞMASI
    Tarih: 1807
    Taraflar: Fransa-Rusya
    Önemi:Fransa Osmanlı Devleti ile Rusya arasında arabuluculuk yapacaktı.

    SENED-İ İTTİFAK (1808)
    Önemi:
    1-Osmanlılardaki ilk demokrasi hareketidir. (Çünkü padişah ilk kez yönetimde kendisinden başkalarının da söz sahibi olduğunu kabul etmiştir.)
    2-Osmanlıların eyaletler üzerindeki otoritesi yeniden kuruldu.

    KALE-İ SULTANİYE ANTLAŞMASI
    Tarih:1809
    Taraflar: Osmanlı-İngiltere
    Önemi:Tilsit antlaşmasına karşılık olarak İngiltere ile Osmanlı Devleti aralarındaki anlaşmazlıklara son vermeyi, siyasi, ticari ilişkilerini geliştirmeyi kabul ettiler.

    BÜKREŞ ANTLAŞMASI
    Tarih:1812
    Taraflar: Osmanlı-Rusya
    Önemi: Sırbistan’a ayrıcalıklar verildi.

    VAKA-YI HAYRİYE
    Tarih:1826
    Önemi: II.Mahmut Yeniçeri kışlalarını topa tuttu. Bu olay sonunda Yeniçeri Ocağı kaldırıldı. Yeniçeri Ocağı’nın yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye adlı yeni bir ordu kuruldu.

    NAVARİN BASKINI
    Tarih: 1827
    Taraflar: Osmanlı X İngiltere, Fransa, Rusya
    Sebebi: Yunanistan’ın bağımsızlığını Osmanlılara kabul ettirmek.
    Sonuç: Müttefikler Navarin’de demirli bulunan Osmanlı ve Mısır donanmalarını yaktılar.

    EDİRNE ANTLAŞMASI
    Tarih:1829
    Taraflar: Osmanlı- Rusya
    Önemi: Yunanistan bağımsız oldu.

    MISIR MESELESİ1-Osmanlı Devleti Mora isyanını bastırmak için Mısır valisi Mehmet Ali Paşa’dan yardım istedi. Mehmet Ali Paşa Bu yardımına karşılık Mora’yı istedi. Fakat Yunanistan bağımsız olunca Mora da onu katıldı ve Mehmet Ali Paşa Bu sefer Suriye valiliğini istedi. 2-Osmanlılar Suriye’yi Mehmet Ali Paşa’ya vermek istemeyince Mehmet Ali Paşa saldırıya geçti ve Konya’ya kadar ilerledi. 3-II.Mahmut Mehmet Ali Paşa isyanına karşılık batılı devletlerden yardım istedi. Cevap alamayınca Rusya’dan yardım istedi ve Rusya yardıma geldi. 4-Rusya’nın Osmanlılara yardıma gelmesi üzerine batılı devletler Mehmet Ali Paşa ile Osmanlıları Kütahya Antlaşması ile barıştırdılar. Mehmet Ali Paşa’ya Mısır, Girit, Suriye, Adana ve Cidde valilikleri bırakıldı. 5-Osmanlı Devleti Rusya ile Hünkar İskelesi Antlaşmasını imzaladı ve Boğazlar sorunu ortaya çıktı. 6- Kütahya Antlaşması iki tarafı da memnun etmemişti ve Mehmet Ali Paşa yeniden saldırıya geçti. Mehmet Ali Paşa. Nizip savaşında Osmanlıları yendi. Batılı devletler bunun üzerine Londra Protokolü ile Mehmet Ali Paşa ve Osmanlıları barıştırdılar. Mehmet Ali Paşa’ya Mısır babadan oğla geçmek şartıyla bırakıldı. (1840).

    KÜTAHYA ANTLAŞMASI
    Tarih:1833
    Taraflar: Osmanlı-Mısır valisi Mehmet Ali Paşa
    Maddesi: Mehmet Ali Paşa’ya Mısır ve Girit valiliklerine ek olarak oğlu İbrahim Paşa’ya Cidde valiliği ile Adana muhassıllığı (vergi toplama hakkı) verildi.

    HÜNKAR İSKELESİ ANTLAŞMASI
    Tarih:1833
    Taraflar: Osmanlı-Rusya
    Önemi:Antlaşma ile Boğazlar sorunu ortaya çıkmıştır.

    BALTA LİMANI ANTLAŞMASI
    Tarih: 1838
    Taraflar: Osmanlı-İngiltere
    Önemi: Osmanlıların imzaladığı en ağır kapitülasyon antlaşmasıdır.
    ABDÜLMECİD DÖNEMİ

    LONDRA KONFERANSI
    Tarih:1840
    Taraflar: İngiltere, Rusya, Avusturya, Prusya
    Maddeleri: 1-Mısır hukuki yönden Osmanlılara bağlı kalacak, 2-Mısır yönetim olarak Mehmet Ali Paşa ve oğullarına bırakılacak, 3-Suriye, Girit ve Adana valilikleri Osmanlılara geri verilecek.
    *Abdülmecid 1841’de Mısır Fermanı ile Mısır’ın yönetim düzenini belirlemiştir.

    LONDRA ANTLAŞMASI-BOĞAZLAR SÖZLEŞMESİTarih:1841
    Taraflar: Osmanlı, İngiltere, Fransa, Prusya, Avusturya, Rusya
    Önemi:
    1-Boğazlar uluslar arası bir statü kazandı.
    2-Boğazlar sorunu ilk kez devletler arası bir konferansta görüşülmüştür.

    TANZİMAT FERMANI (GÜLHANE HATT-I HÜMAYUNU) (3 Kasım 1839)
    Fermanla:
    1-Hıristiyan- Müslüman bütün vatandaşların eşitliği, can, mal ve namus güvenliği sağlandı.
    2-Mal edinme ve miras hakkı tanındı.
    3-Müsadere usulü kaldırıldı.
    Ferman sayesinde Osmanlı Devleti, batılı devletlerin desteğini sağladı ve Mısır meselesinin çözümü kolaylaştı.

    KIRIM SAVAŞI
    Tarih: 1853-1856
    Taraflar: Rusya X Osmanlı+İngiltere+Fransa+Piyomente
    Sebep: Osmanlı ordusunun modernleştirilme çalışmaları Rus çarı I.Nikola’nın hoşuna gitmemiş ve Osmanlı ordusu güçlenmeden önce saldırmayı düşünmüştü.
    Sonuç: Paris Antlaşması ile savaş sona erdi.
    Önemi: 1-Avrupalı devletler ilk bir savaşta Osmanlılara yardım ettiler. Çünkü Rusya’nın Osmanlıları yıkarak topraklarına yerleşmesini istemiyorlardı. 2-Bu savaş sırasında Osmanlı Devleti ilk kez dış borç aldı ( İngiltere’den).

    PARİS ANTLAŞMASI:
    Tarih:1856
    Taraflar: Rus- Osmanlı+ İngiltere+Fransa+Avusturya+Sardunya
    Önemi: Osmanlı Devleti bir Avrupa devleti sayıldı ve toprak bütünlüğü Avrupa devletlerinin garantisi altına alındı.

    ISLAHAT FERMANI (1856):
    Fermanla:
    1- Hıristiyan vatandaşların can ve mal güvenliği sağlanacaktı.
    2- Hıristiyanlara din ve eğitim özgürlüğü tanınacaktı.
    3- Gayrı müslimlerde devlet memurluğu ve askerlik yapabilecekti.
    4- Gayrı müslimler de taşınmaz mallar satın alabileceklerdi (ev gibi).
    5-İltizam usulüne son verilecek.
    Islahat Fermanı Paris Antlaşması ile güvence altına alınmıştır.

    ABDÜLAZİZ DÖNEMİ*İntihar eden ilk Osmanlı padişahıdır.
    *Avrupa’ya giden ilk Osmanlı padişahıdır.
    *Yavuz Sultan Selim’den sonra Mısır’a giden ilk Osmanlı padişahıdır.

    ŞARK MESELESİ-TÜRK MESELESİ
    Şark Meselesi V. Yüzyılda Huğ kavimlerinin Avrupa’ya gelişi ile başlar.
    Şark Meselesi 1815 Viyana Kongresi’nde Rus çarı Aleksander tarafından ortaya atılmıştır. Avusturya, Rusya, Fransa, İngiltere arasında Osmanlı topraklarının paylaşılmasıdır.
    Şark meselesine göre:
    1-Türkler Avrupa’dan atılmalı
    2-Türkler Balkanlardan atılmalı
    3-Türkler Anadolu’dan atılmalı
    4-Mümkünse Orta Asya’ya dönmeleri sağlanmalıdır.

    V. MURAT DÖNEMİ*Abdülaziz’den sonra tahta çıkan V.Murat akıl sağlığı bozulunca tahttan indirildi ve yerine II.Abdülhamit tahta çıktı.

    II.ABDÜLHAMİD DÖNEMİ:
    *II.Abdülhamit Tanzimat’ın son, meşrutiyetin ilk padişahıdır. İslamcı ve Alman yanlısı bir politika izlemiştir.


    I.MEŞRUTİYET (1876-1878) (20 Mart 1877- 14 Şubat 1878)
    I.Meşrutiyet Meclisi ikiye ayrılıyordu:
    1- Meclis-i Mebusan (Milletvekilleri, halk tarafından seçilirlerdi.)
    2-Meclis-i ayan (Devletin ileri gelenleri, padişah tarafından seçilirlerdi.)
    I.Meşrutiyet Meclisi ilk Osmanlı anayasası olan Kanun-ı Esasi’yi uygulamıştır. Bu anayasa padişahı yeniden açma şartı ile meclisi kapatma yetkisi veriyordu. II.Abdülhamid, 1877-78 Osmanlı-Rus savaşındaki yenilgiyi bahane ederek meclisi kapatmıştır.
    I.Meşrutiyet Meclisi’nde 44 Hıristiyan, 4 Yahudi, 71 Müslüman milletvekili ile padişahın atadığı 26 ayan vardı.

    1877-1878 OSMANLI- RUS SAVAŞI (93 HARBİ)
    Sebep:Osmanlı Devleti Sırbistan ve Karadağ’a ayrıcalıklar verilmesini kabul etmiyordu.
    Sonuç: Ayastefanos (Yeşilköy) Antlaşması ile savaş sona erdi.
    Önemi: Bu savaş sırasında Kafkaslardan ve Balkanlardan Osmanlı topraklarına en büyük göç yaşanmıştır.

    BERLİN ANTLAŞMASI
    Tarih:1878
    Taraflar: Osmanlı+İngiltere-Rusya
    Maddeleri:
    1- Sırbistan, Karadağ ve Romanya bağımsız oldu.
    2- Bulgaristan üçe ayrıldı. A)Bulgar Prensliği B) Makedonya C) Doğu Rumeli
    3-Doğu Anadolu’da Ermenilerin oturduğu yerde ıslahat yapılacak.
    4-Bosna-Hersek hukuki olarak Osmanlılara bağlandı ve yönetimi bir süre için Avusturya’ya bırakıldı.
    5-Kars, Ardahan ve Batum Ruslara bırakıldı, Doğubeyazıt ise Osmanlılarda kaldı.
    Önemi:
    1-Rusya ile imzalanan Ayastefanos Antlaşması’nı geçersiz kılmıştır.
    2-Osmanlıların başına Ermeni meselesini açmıştır. (Rusya bundan böyle Akdeniz’e inmek için doğuda bir Ermeni devletinin kurulması için çalışacaktır. İngiltere ise kendisine bağlı bir Ermeni devleti kurdurarak Rusya’nın Akdeniz’e inmesini engellemeye çalışacaktır.)
    3-Bu antlaşma Panslavizm akımının bir zaferidir.
    4- Berlin Antlaşması’nda arabuluculuk yapan İngiltere bunun karşılığı olarak Kıbrıs adasına yerleşmiştir.

    1885 İSTANBUL ANTLAŞMASI
    Taraflar: Osmanlı-Mısır
    Önemi:İngiltere’nin Mısır’daki varlığı resmiyet kazandı.

    DÖMEKE MEYDAN SAVAŞI
    Tarih: 1897
    Taraflar: Osmanlılar X Yunanlılar
    Sebep:Girit’in Yunanistan’a bağlanmak istemesi
    Sonuç: Osmanlılar yendiği halde Batılı devletlerin isteği ile İstanbul’da bir antlaşma yapılarak savaşa son verildi.

    1897 İSTANBUL ANTLAŞMASI
    Taraflar: Osmanlılar- Yunanlılar
    Önemi: Girit özerk hale geldi. (II.Meşrutiyet’in ilan edildiği sıralarda Yunanistan Girit’i işgal etti ve adayı Yunanistan’a bağladı. Balkan savaşları sonunda imzalanan Atina Antlaşması ile Girit Yunanistan’a bağlandı.)

    DÜYUN-I UMUMİYE
    II.Abdülhamid döneminde Osmanlılar dış borçlarını ödeyemeyince Avrupalı devletler alacaklarına karşılık Düyun-ı Umumiye (Genel Borçlar) idaresini kurdular (1881). Başında alacaklı devletlerin bulunduğu idare tütün, ispirto, pul, tuz ve orman gelirlerine el koydular. Böylece Osmanlılar ekonomik bağımsızlıklarını kaybettiler.

    ERMENİ MESELESİ

    II.MEŞRUTİYET
    II.Meşrutiyet’in I.Meşrutiyet’ten tek farkı, II.Meşrutiyet meclisinde siyasi partilerin olmasıdır.
    *II.Meşrutiyet’in getirdiği karışıklık ortamında Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti. Avusturya Bosna-Hersek’i, Yunanistan Girit adasını kendi topraklarına kattığını ilan etti. VI.Mehmet 1919’da Meclis-i Mebusan’ı kapattı.

    31 MART OLAYI (1909)
    Sebep: Meşrutiyet’i ortadan kaldırıp, II.Abdülhamid’i tahttan indirmek.
    Sonuç: Hareket ordusu isyanı bastırdı. II.Abdülhamid tahttan indirilerek V.Mehmet Reşad tahta çıkarıldı.

    V.MEHMET DÖNEMİ (REŞAD)
    *I.Dünya Savaşı’nın Osmanlı padişahıdır.

    TRABLUSGARB SAVAŞI
    Tarih:1911-1912
    Taraflar: Osmanlı X İtalya
    Sebep:
    1-İtalya kendisine sömürge arıyordu.
    2-Trablusgarb İtalya’nın tam karşısındaydı ve savunmasızdı. ( Osmanlılar karadan yardıma gelemiyorlardı çünkü arada İngiliz işgalindeki Mısır vardı. Donanmaları olmadığı için de denizden gelemiyorlardı.)
    Sonuç: Uşi Antlaşması ile savaş sona erdi.
    UŞİ ANTLAŞMASI
    Tarih: 1912
    Taraflar: Osmanlı- İtalya
    Maddeleri:
    1- Trasblusgarb ve Bingazi İtalya’ya bırakıldı.
    2- 12 ada Balkan savaşları sonuna kadar İtalya’ya bırakıldı. ( İtalya bu adaları bize vermemiş 1947’de Yunanistan’a terk etmiştir.)
    Önemi:
    1-Bu antlaşma ile Osmanlıların Afrika kıtasındaki varlıkları sona erdi.
    2- Bu savaştaki güçsüzlüğü görülen Osmanlılara Balkan devletleri saldırdılar.

    BALKAN SAVAŞLARI

    I.BALKAN SAVAŞI
    Tarih:1912-1913
    Taraflar: Osmanlı X Karadağ, Sırbistan, Bulgaristan, Yunanistan
    Sebep: Balkan devletlerinin Osmanlıları Balkanlardan ve Rumeli’den atmak istemesi
    Sonuç: Osmanlılar Midye-Enez çizgisinin batısındaki tüm toprakları kaybettiler(Edirne dahil)

    LONDRA ANTLAŞMASI
    Tarih:1913
    Taraflar: Osmanlılar-Balkan devletleri
    Maddeleri:
    1-Midye-Enez hattı Osmanlı Devleti’nin Trakya sınırıdır.
    2-Edirne Bulgaristan’a verildi.
    3-Girit Yunanistan’a verildi.
    4-Gökçeada ve Bozcaada dışındaki Ege adalarının durumu büyük devletlerin kararına bırakıldı.

    II.BALKAN SAVAŞI
    Tarih:1913
    Taraflar: Bulgaristan X Sırbistan, Yunanistan, Romanya
    Sebep: I.Balkan Savaşı sonunda Bulgaristan’ın çok toprak kazanması Balkan devletlerinin hoşuna gitmemişti. Makedonya’nın paylaşılmasında Sırplar ile Bulgarlar anlaşamıyorlardı.
    Sonuç:
    1-Bu savaşa katılmayan Osmanlılar savaş sırasında Edirne ve Kırklareli’yi geri aldılar.
    2- Savaş sonunda imzalanan antlaşmalarla Osmanlıların Balkanlardaki ve Ege denizindeki üstünlüğü sona ermiştir.

    BÜKREŞ ANTLAŞMASI
    Tarih:1913
    Taraflar: Balkan devletleri
    Maddeleri:
    1-Bulgaristan Dobruca’nın bir bölümünü Romanya’ya verdi.
    2-Selanik Yunanistan’a verildi.
    3-Manastır Sırplara bırakıldı.
    Önemi:Balkan savaşlarını sona erdiren antlaşmadır.

    İSTANBUL ANTLAŞMASI
    Tarih:1913
    Taraflar:Osmanlılar-Bulgarlar
    Maddeleri:
    1-Edirne, Dimetoka, Kırklareli Osmanlılara; Kavala ve Dedeağaç Bulgaristan’a bırakıldı.
    2-Meriç nehri iki ülke arasında sınır kabul edildi.

    ATİNA ANTLAŞMASI
    Tarih:1913
    Taraflar: Osmanlı-Yunanistan
    Maddesi: Osmanlılar Yanya, Selanik ve Girit’in Yunanistan’a ait olduğunu kabul ettiler.(Yunanistan Ege adalarını da istedi, reddedildi, görüşmeler sırasında I.Dünya Savaşı çıktı, adalar sorunu Lozan Antlaşması’nda çözüldü.)

    DAĞILMAYI ÖNLEME ÇABALARI

    1-OSMANLICILIK:
    Din, dil, ırk ayrımı yapmadan Osmanlı topraklarında yaşayan herkesin Osmanlıyım demesini sağlamak. Balkan savaşları ve Ermeni olayları bunun gerçekleşemeyeceğini gösterdi.

    2-İSLAMCILIK:
    Bütün İslam ümmetini Osmanlı bayrağı altında toplama düşüncesi. Arnavutların bağımsız olmaları, Arapların I.Dünya savaşı sırasındaki tutumları bunun gerçekleşmeyeceğini göstermiştir.

    3-TÜRK BİRLİĞİ (TURANCILIK)
    Türkiye, Rusya, İran, Afganistan ve Çin’de yaşayan Türkleri bir bayrak altında toplayarak Turan adlı bir devlet kurma düşüncesi.

    4-TÜRKÇÜLÜK
    Osmanlı Devleti’nde yaşayan Türkleri yönetimde ve sosyal hayatta hakim kılma düşüncesi.

    5-BATICILIK
    Osmanlı Devleti’nin tek kurtuluşunun batıya ayak uydurmak olduğunu savunmak. Batıcılara göre:1-Batının tekniği alınmalıdır. 2-Batının tekniğinin yanında onu oluşturan kültür yapısı da alınmalıdır.
    *Bu beş düşüncenin ortak özelliği: Hiç biri Osmanlı Devleti’ni yıkılmaktan kurtaramamıştır.

    I.DÜNYA SAVAŞI
    Tarih:1914-1918
    Tarafları: İtilaf devletleri ( İngiltere, Fransa, Rusya, İtalya) X İttifak devletleri (Almanya, Osmanlı Devleti, Avusturya-Macaristan, Bulgaristan)
    Sebepleri: 1-I.Dünya Savaşı’nın en önemli sebebi İngiltere ile Almanya arasındaki ekonomik rekabettir. 2-İngiltere: Sömürgelerini korumaya çalışıyordu. 3-Almanya: İngiltere’nin sömürgelerine göz dikmişti. 4-Fransa: Almanya’ya kaptırdığı sanayi bölgesi Alsas Loren’i geri almak istiyordu. 5-Avusturya: Panslavizm tehlikesinden korunmaya çalışıp, Balkanlara yayılmaya çalışıyordu. 6-Bulgaristan: Almanya ile Osmanlı Devleti arasında ulaşımı sağlamak için savaşa girmesi gerekiyordu. 7-İtalya: Halkını doyurmak için verimli topraklara ihtiyacı vardı. 8-Rusya: Sıcak denizlere açılmak istiyordu. 9-Osmanlı Devleti: Savaşa girmesi için hiçbir nedeni yoktu. Balkan savaşlarından yeni çıkmıştı. Savaşa girerse Almanya Rusya’nın açacağı doğu cephesinde rahatlayacaktı. Çünkü Rusya kuvvetlerinin bir kısmını Osmanlı cephelerine kaydıracaktı. Ayrıca Almanya, Osmanlı topraklarında denetim kurarak İngilizlerin sömürgelerine giden yolu kapatmayı amaçlıyordu. Osmanlı padişahlarının halifelik sıfatını da kullanarak Müslüman devletlerin savaşa girmesini sağlayacak ve boğazlar yoluyla Rusya’ya yardım gitmesini engelleyecekti. Berlin-Bağdat demiryolu hattını kullanıp Musul-Kerkük petrollerinden de yararlanacaktı.

    Savaşın bahanesi: 24 Haziran 1914’te Avusturya veliahtı Sırbistan’ı ziyareti sırasında bir Sırplı tarafından suikast sonucu öldürüldü.Bu olaydan sonra Avusturya Sırbistan’a savaş açtı ve I.Dünya Savaşı başlamış oldu.

    I.Dünya Savaşı’nda Osmanlı cepheleri:
    1-Kafkasya cephesi
    2-Kanal Cephesi
    3-Çanakkale Cephesi
    4-Irak cephesi
    5-Hicaz ve Yemen Cephesi
    6-Suriye ve Filistin Cephesi
    7-Galiçya Cephesi
    8-Romanya ve Makedonya Cephesi

    I.DÜNYA SAVAŞI’NIN SONUÇLARI
    1-Yenen ve yenilen devletler arasında barış sağlamak amacıyla Ocak 1919’da Paris’te bir konferans toplandı.
    2-Konferansta Fransa’nın amacı Almanya’yı bir daha savaş yapamayacak hale getirmekti.
    3-Konferansta en çok tartışılan devlet Osmanlı Devleti oldu.
    4-Yenilen devletler ile imzalanan antlaşmalar ile savaş sona erdi.
    5-Avrupa’nın ve dünyanın haritası yeniden çizildi.
    6-Bir çok devlet ve imparatorluklar yıkıldı, yeni devletler kuruldu.

    I.DÜNYA SAVAŞI SONUNDA İMZALANAN ANTLAŞMALAR

    VERSAY ANTLAŞMASI
    Tarih:28 Haziran 1919
    Taraflar:Almanya-İtilaf devletleri
    Önemi:Almanya bu antlaşma ile büyük ölçüde toprak kaybetti ve bütün deniz aşırı sömürgeleri elinden çıktı. Ayrıca antlaşma Almanya’ya büyük ekonomik yükümlülük getirdi.

    SAİNT GERMAİN (SEN JERMEN) ANTLAŞMASI
    Tarih:10 Eylül 1919
    Taraflar:Avusturya-İtilaf devletleri
    Önemi:Avusturya, Macaristan,Çekoslovakya ve Yugoslavya’nın bağımsız birer devlet olmasını kabul etti. Antlaşma Avusturya’ya büyük ekonomik yük getirdi.
    NEUİLLY (NÖYYİ) ANTLAŞMASI
    Tarih:27 Kasım 1919
    Taraflar: Bulgaristan-İtilaf devletleri
    Önemi: Bulgaristan topraklarının bir kısmını Yunanistan ve Yugoslavya’ya bıraktı. Bulgaristan’ın Ege Denizi ile bağlantısı kesildi. Ayrıca savaş tazminatı ödeyecekti.

    TRİANON (TRİYANON) ANTLAŞMASI
    Tarih:1919
    Taraflar: Macaristan-İtilaf devletleri
    Önemi:Macaristan topraklarının bir kısmını Çekoslovakya, Yugoslavya ve Romanya’ya bıraktı.

    *Bu antlaşmalarla Almanya, Avusturya, Bulgaristan ve Macaristan’da zorunlu askerlik kaldırıldı.
    MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI
    Tarih: 30 Ekim 1918
    Taraflar: Osmanlılar-İtilaf devletleri
    Önemi: Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti fiilen sona erdirilmiş ve toprakları İtilaf güçlerince paylaşılmıştır.

    SEVR BARIŞ ANTLAŞMASI
    Tarih:10 Ağustos 1920
    Taraflar: Osmanlılar- İtilaf devletleri
    Önemi:Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti fiilen sona erdi ancak Kurtuluş Savaşı başlamıştı. Bu sebeple Sevr Antlaşması ölü doğmuş olarak kabul edilir.

    LOZAN ANTLAŞMASI
    Tarih: 24 Temmuz 1923
    Taraflar:Türkiye Cumhuriyeti-İtilaf devletleri
    Önemi:Türkiye Cumhuriyeti kendisini parçalamak isteyen devletlere bağımsızlığını kabul ettirdi.

    OSMANLI KÜLTÜR VE UYGARLIĞI

    OSMANLI DEVLET ANLAYIŞI
    1-Eski Türk gelenekleri
    2-İslam dininin devlet anlayışı
    3-Hakim olunan topraklardaki toplumların devlet anlayışlarıdır.

    OSMANLI DEVLETİ’NDE TOPLUM
    1-Askeri (Yönetenler)
    2-Reaya (Yönetilenler)
    olmak üzere iki kısma ayrılırdı.

    DEVLET (MERKEZ) YÖNETİMİ
    *Osmanlı Devleti’nde yönetim mutlak monarşi ve teokratik bir özelliğe sahipti. Padişahlar Yavuz Sultan Selim’den itibaren halife unvanını aldılar.

    *Fatih Sultan Mehmet çıkardığı kanunname ile padişah olan kişiye, rakip olan kardeşlerini öldürme yetkisi vermiştir. Böylece yönetimde eski veraset sistemi ( devletin hükümdar ailesinin ortak malı sayılması) geleneği kaldırılmıştır.

    *I.Ahmet çıkardığı bir kanunla Osmanlı hanedanının ekber ve erşed olanının ( yani büyük ve aklı başında ) tahta geçmesine karar vermiştir. Böylece tahta hükümdarın kardeşleri de çıkabilmişlerdir.

    HÜKÜMDARLIK SEMBOLLERİ
    1-Hutbe
    2-Sikke (Para bastırmak)
    3-Davul (tabl)
    4-Sancak
    5-Tuğ
    6-Kılıç kuşanmak

    DİVAN-I HÜMAYUN
    *Divan devlet işlerini görüşülüp karara bağlandığı, savaş ve barışa karar verildiği, büyük davaların ele alındığı bir kuruldu. Bu günkü Bakanlar Kuruluna benzeyen divan, padişaha danışmanlık yaparlardı. Divanda son söz yine padişaha aitti. Divana Kuruluş döneminde padişahlar, daha sonra sadrazamlar başkanlık etmişlerdir. Divan Topkapı Sarayı’nda Kubbealtı denilen yerde toplanırdı.
    Orhan Bey zamanında kurulan Divan-ı Hümayun, II.Mahmut döneminde kaldırılmış, Avrupa’nın kabine usulü uygulanmaya başlanmıştır.

    DİVAN ÜYELERİ
    1-Padişah
    2-Vezir-i azam
    3-Vezirler
    4-Kazasker
    5-Defterdar
    6-Nişancı
    7-Kaptan-ı Derya
    8-Şeyhülislam
    9-Reisülküttap

    VEZİR-İ AZAM (SADRAZAM)
    Padişahın mutlak vekili olan sadrazam, padişahtan sonra (maliye ve yargı dışında) tüm devlet işlerinden sorumluydu. Padişahın mührünü (mühr-i hümayun) taşırdı. Sadrazam konaklarına Paşa kapısı veya Babıali denirdi. Sadrazam padişahın katılmadığı seferlere serdar-ı ekrem unvanı ile komutanlık yapardı.
    II.Mahmut, sadrazamlığı kaldırarak yerine başvekalet makamını oluşturdu.

    VEZİRLER
    Sancak beyliği ve beyler beyliğinde bulunan tecrübeli devlet adamlarından seçilirdi. Vezirlerin sayısı Kuruluş Devri’nde en fazla üç iken, Yükselme Devri’nde yediye çıkarılmıştır. Sadrazama yardımcı olurlardı. En kıdemlisi sadrazam olurdu.

    DEFTERDAR
    Maliye işlerine bakar, bütçeyi hazırlardı. Fatih zamanında sayıları Anadolu ve Rumeli defterdarı olarak ikiye çıkarılmıştır.

    KAZASKER
    Adalet ve eğitim işlerine bakardı. Büyük davalara bakan kazaskerler, kadı ve müderrislerin atamalarını yaparlardı. Yükselme döneminde, Anadolu ve Rumeli kazaskeri olmak üzere sayıları ikiye çıkarılmıştır.

    NİŞANCI
    Padişah fermanlarını yazar, ferman ve beratların üstüne padişah tuğrasını çekerdi.Ayrıca tapu ve kadastro işlerini yürütürdü. Fethedilen arazileri yazar, dirlikleri dağıtır ve bunları tapu defterlerine işlerdi.

    MÜFTÜ (ŞEYHÜLİSLAM)
    16. yüzyıldan itibaren Divan üyesi oldu. Devletçe yapılan işlerin, savaş, barış ve idam kararlarının dine (şeriata) uygun olup olmadığına kara verileceği zaman toplantılara katılırdı.
    Şeyhülislamlar padişah tarafından atanır ve ölünceye kadar makamlarında kalabilirlerdi.
    Padişah ve sadrazamlar şeyhülislamdan fetva almadan kimseyi idem ettiremezlerdi.

    KAPTAN-I DERYA
    Yükselme döneminde Divan üyesi oldu. Donanmadan sorumlu Deniz kuvvetleri komutanıdır.

    REİSÜLKÜTTAP
    Önceleri Nişancıya bağlı iken 16. yüzyıldan sonra dışişleri ile ilgili yazışmalardan sorumlu olan Divan üyesi olmuştur.

    İSTANBUL’UN YÖNETİMİBaşkentin idaresinden birinci derecede sadrazam sorumlu idi. Güvenliğine Yeniçeri Ağası ve subaşılar, belediye hizmetlerine Şehir emini, adalet işlerine İstanbul kadısı bakardı.
    ÜLKE YÖNETİMİ
    1-Eyaletler (Vilayetler) (Yöneticisi: Beylerbeyi)
    2-Sancaklar (Yöneticisi: Sancak beyi)
    3-Kazalar ve Köyler (Yöneticisi: Kadı)

    Eyaletler üç bölüme ayrılır:
    1-Merkeze bağlı yıllıksız eyaletler (Salyanesiz): Bu eyaletler dirlik sistemine göre has, zeamet, tımar olarak bölümlere ayrılmıştır.
    2-Yıllıklı eyaletler (Salyaneli): Bu eyaletlerin valilerine ve askerlerine salyane adı verilen maaş verilirdi. Ayrıca bunların yıllık vergileri, iltizam usulüyle, mültezimler ( tahsildarlar) tarafından toplanırdı.
    Mültezim, devlete belli bir peşin para ödeyip, sonra devlet adına bir bölgenin vergisini toplayan kimsedir. Bu tür eyaletlerden alınacak verginin daha önce devlet hazinesine yatırılmasına da iltizam denir.
    Salyaneli eyaletler dirliklere bölünmezdi.
    Başlıca salyaneli eyaletler Cezayir, Tunus, Trablusgarp, Mısır, Yemen, Habeş, Bağdat ve Basra’dır.
    3-Bağlı hükumet ve beylikler (İmtiyazlı eyaletler): Merkezden uzak olan bu eyaletlerin yöneticileri kendi halkından seçilir ve padişahın onayı ile atanırdı.
    Bu eyaletler iç işlerinde serbest, dış işlerinde Osmanlılara bağlıdılar. Başlıcaları Eflak, Boğdan, Erdel, Lehistan, Kırım ve Hicaz’dır. Bunlardan vergi alınır, gerektiğinde de bu eyaletler asker gönderirdi.

    TOPRAK YÖNETİMİ
    Topraklar devlete aitti.

    MİRİ TOPRAKLAR (DEVLETE AİT TOPRAKLAR)
    Kullanış amacına göre bölümlere ayrılırlar. Başlıcaları:

    1-DİRLİK:Gelirleri devlet hizmetleri veya atlı asker (tımarlı sipahi- cebeli) yetiştirmek şartıyla, komutanlara ve yüksek devlet memurlarına dağıtılan topraklardır. Gelirlerine göre Has, Zeamet ve Tımar olmak üzere üç bölüme ayrılır.
    A)HAS: Yıllık geliri 100 bin akçeden fazla olan topraklardır. Padişah ve ailesine, şehzadelere, divan üyelerine beylerbeyi ve sancak beylerine verilirdi. Gelirinin her beş bin akçesi için (kılıç hakkı) Cebelü denilen bir atlı asker beslemek zorundaydılar.
    B)ZEAMET: Yıllık geliri 20 bin akçe ile 100 bin akçe arasında olan topraklardır. Orta dereceli devlet memurlarına verilirdi.
    C)TIMAR: Yıllık geliri 0- 20 bin akçe arasında olan topraklardır. Savaşlarda yararlılık gösteren sipahilere verilirdi.

    2-VAKIF ARAZİ: Bu topraklardan alınan vergiler cami, medrese, imarethane, hastane, kervansaray ve köprü gibi dini, eğitim-öğretim ve sosyal kuruluşlara ayrılırdı. Satılamaz, devredilemezlerdi.

    3-MÜLK ARAZİ: Devlet hizmetinde ve askeri alanda üstün başarı gösteren kimselere devletin bağışladığı topraklardır. Bunlar satılıp, miras bırakılabilir veya vakfedilebilirdi.

    4-OCAKLIK: Geliri kale muhafızları ve tersane giderlerine ayrılan topraklardır.

    5-YURTLUK: Sınır boylarındaki topraklar olup bu amaçla Türkmen boylarına verilirlerdi.

    6-MUKATAA: Geliri doğrudan doğruya veya mültezimler aracılığı ile devlet hazinesine giren topraklardır.

    7-PAŞMAKLIK ARAZİ: Vergi gelirleri padişahların kızları ve ailelerine bırakılan topraklardır.

    OSMANLILARDA ALINAN BAŞLICA VERGİLER
    1-ÖŞÜR (AŞAR) : Müslümanlardan alınan toprak vergisidir.
    2-HARAÇ: Gayr-ı müslimlerden alınan toprak vergisidir.
    3-CİZYE: Hıristiyanlardan askerlik yapmadıkları için alınan can ve mal güvenliği (kafa) vergisidir.
    4-ÇİFTBOZAN VERGİSİ: Üst üste üç yıl toprağını işlemeyenlerden alınan vergidir.
    5-AĞNAM VERGİSİ: Koyun ve keçiden alınan vergidir.
    6-AVARIZ (TEKALİF-İ ÖRFİYE) VERGİSİ: Büyük felaketlerde ve savaş gibi olağanüstü durumlarda alınan vergidir.

    OSMANLILARIN BAŞLICA GELİR KAYNAKLARI
    1-Halktan alınan vergiler
    2-Gümrük, maden, orman ve tuzla gelirleri
    3-Savaşlardan elde edilen ganimetlerin beşte biri
    4-Bağlı beyliklerden ve yabancı devletlerden alınan vergi ve hediyeler

    OSMANLILARIN BAŞLICA GİDERLERİ1-Devlet memurlarına ödenen maaşlar
    2-Kapıkulu askerlerine ödenen ulufeler (üç ayda bir verilen maaş) ve ulemaya (bilim adamlarına) ödenen maaşlar
    3-Savaş masrafları ve donanma giderleri
    4-Askerlere padişah değişiminde dağıtılan cülus bahşişleri (tahta çıkma ikramiyesi)
    5-Bayındırlık ve imar faaliyetlerine harcanan paralar

    PARA POLİTKASI

    ORDU TEŞKİLATI
    Osmanlı Devleti’nde ordu üç bölümden oluşmaktaydı.

    1-KAPIKULU ASKERLERİ: Merkezde ve sınır boylarındaki kalelerde oturan kapıkulu askerleri üç ayda bir ulufe denilen bir maaş ve her padişah değişiminde ise (Fatih’ten sonra) cülus bahşişi alırlardı.
    Kapıkulu askerleri başlangıçta savaş esiri olan Hıristiyan çocuklar arasından seçilerek yetiştirilirlerdi. Ancak Ankara Savaşı’ndan sonra Çelebi Mehmet zamanında Devşirme Kanunu ile Hıristiyan halk arasından seçilmeye başlanmıştır. Bu gençler yeteneklerine göre çeşitli askeri ocaklara ya da Enderun’a (saray okulu) gönderilerek sadrazamlık mak***** kadar yükselme şansına sahip olmuşlardır.
    Kapıkulu askerleri, Piyadeler ve Süvariler olmak üzere iki kısımdan oluşurdu. Piyadeleri, Yeniçeri Ocağı, Acemi Oğlanlar Ocağı, Cebeci Ocağı, Topçu Ocağı, Top Arabacıları Ocağı, Humbaracılar, Lağımcılar, Saka Ocağı ve Kapıkulu Süvarilerinden oluşmaktaydı. Süvarileri ise, Sipahi, Silahtar, Sağ ulufeciler, Sol ulufeciler, Sağ garipler, Sol garipler oluştururdu.

    2-EYALET ASKERLERİ (TIMARLI SİPAHİLER): Merkeze bağlı eyaletlerde dirlik sahiplerinin beslediği atlı askerlerdir. Bu askerlere cebelu adı verilirdi.
    Osmanlı ordusunun çoğunluğunu oluştururlardı.Hepsi atlı olup devletten maaş almazlardı.Masrafları dirlik sahipleri tarafından karşılanırdı (Köylülerden alınan vergilerle).
    Osmanlı dirlik sistemiyle, devlet hazinesinden para çıkmadan büyük miktarda ordunun (tımarlı sipahinin) yetiştirilmesini sağlamıştır. Bu durum devletin ekonomik yükünü azaltmıştır.
    Eyalet askerlerinin tamamı Türklerden oluşurdu.
    Eyalet askerleri Akıncılar, Azaplar, Yayalar, Müsellemler,Yörükler, Deliler, Gönüllüler,Beşliler, Sakalardan oluşuyordu.

    3-YARDIMCI KUVVETLER: Savaş sırasında Osmanlı Devleti’ne bağlı devlet ve beyliklerden alınan kuvvetlerdir.Kırım, Eflak, Arnavutluk ve Boğdan kuvvetleri gibi.

    DONANMA : Osmanlı Devleti’nde ilk donanma faaliyetleri Orhan Bey zamanında Karesioğulları Beyliği’nin alınması ile başladı.
    Karadeniz Fatih döneminde ve Akdeniz Kanuni döneminde bir Türk gölü haline getirildi.
    Donanma başkomutanına Kaptan-ı derya denirdi. Diğer komutanlara Reis, deniz askerlerine Levent adı verilirdi.

    MALİYE VE PARA
    Osmanlıların en büyük gelir kaynağı toprak vergisiydi.
    Baharat ve İpek yolları Coğrafi keşifler sonucunda önemini yitirdi. Osmanlılar bundan büyük ekonomik zarar gördü.
    Devletin en büyük gideri, ordu için yapılan harcamalardı.

    HUKUK SİSTEMİOsmanlılar kuruluşundan beri adalete büyük önem vermişlerdir. Devlet içerisinde dini, mezhebi ve ırkı ne olursa olsun herkes kanun önünde eşit sayılırdı.
    Osmanlılarda iki tür hukuk uygulanırdı.
    1-ŞERİ HUKUK: Kaynağını İslam’dan alan şeriat kurallarıydı. Ancak Osmanlılar bu hukuktaki bazı kuralları yumuşatarak uygulamışlardır.
    2-ÖRFİ HUKUK: Kaynağını Türk gelenek ve göreneklerinden alan hukuktur. Özellikle Fatih Sultan Mehmet geçmişte yayınlanan tüm kanunları bir araya getirerek Kanunname-i Al-i Osman adında ilk örfi Osmanlı kanunnamesini oluşturmuştur. Bu konuda Kanuni zamanında da büyük çalışmalar olmuştur.
    Normal davalara kadı’lar, yüksek devlet görevlileri arasındaki davalara ise kazaskerler bakardı. Gayr-ı müslimlerin davaları kendi kilise ve havralarında çözümlenirdi.

    EKONOMİK HAYAT
    Osmanlı ekonomisi büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayanmaktaydı.
    Ekonomiyi canlı tutabilmek için Venedik, Ceneviz ve Fransız tüccarlarına imtiyazlar tanınmış, kervansaraylar ve karakollarla ticaret yollarının güvenliği sağlanmıştır.
    Selçuklulardan sonra Osmanlılarda da esnaf ve zanaatkarlar arasında dayanışmayı sağlamak için Loncalar kurulmuştur.
    Loncaların kuruluş amaçları:
    1-Çırak-kalfa-usta anlayışı içinde zanaatkar yetiştirmek
    2-Esnaf arasında birliği sağlamak
    3-Kaliteli mal üretmek
    4-Devlet ve esnaf arasında işbirliği sağlamak, kar oranlarını tespit etmek
    5-Üyelerine kredi sağlamak
    6-Muhtaçlara yardım yapmak
    Babadan oğla geçen sanat anlayışı getiren Lonca sistemi, Sanayi İnkılabı’ndan sonra fabrikaların kurulmasıyla önemini kaybetmiştir.

Sayfayı Paylaş