50 tane fiil çekim eki yapılacak (ÖRNEGİN :HABER KİPLERİNE GÖRE v.b)

Konu 'Dil ve Anlatım Ders Notları' bölümünde KALE tarafından paylaşıldı.

Konu Durumu:
Mesaj gönderimine kapalı.
  1. KALE

    KALE Üye

    Katılım:
    20 Eylül 2008
    Mesajlar:
    1
    Beğenileri:
    0
    Ödül Puanları:
    1


    :::p:p

    50 tane sözcük fiil çekimlenecek
    Lütfen en kısa zamanda yapabilirseniz çok sevinirim şimdiden cokkkkkteşekkür ederim

    örnegin :duyulan G.ZAMANA
    GÖRÜLEN G.ZAMANA
    ŞİMDİKİ ZAMANA
    GELECEK ZAMANA
    İSTEK .EMİR.V.B :eek:

  2. SERİ SERSERİ

    SERİ SERSERİ Üye

    Katılım:
    9 Şubat 2009
    Mesajlar:
    91
    Beğenileri:
    64
    Ödül Puanları:
    0
    Fiil (eylem)

    Fiillerde mastar (eylemlik)

    Fiillerde kök, gövde, taban

    Fiillerde zaman

    Fiillerde kişi

    Fiillerde kip

    Haber kipleri

    Dilek kipleri

    Bileşik zamanlı fiiller

    Fiillerin yapısı

    Ek fiiller

    Test no: 15 konu: fiiller

    Test no: 16 konu: fiiller (2)


    FİİL (EYLEM)



    Bir iş, oluş, hareket ve durum bildiren kelimelerdir. Cümlenin temeli eylemdir. Kısacası, fiil olmadan cümle kurulamaz.

    Örnek: Eşya taşıdık. Ali çalışıyor. Evi süpürdüm.

    İş iş iş

    Kitap okudum. Yazı yazdım.

    İş iş

    Yukarıdaki fiiller bir iş bildiriyor.

    Masayı çekiniz. Sabah erken kalktım.

    hareket hareket

    İp atladık. Hızlı koşma!

    hareket hareket

    Yukarıdaki fiiller bir hareket bildiriyor.

    Ağaçlar büyüdü. İyice ısındık. Güneş doğdu.

    oluş oluş oluş

    Yapraklar yeşerdi.

    oluş

    Yukarıdaki fiiller bir oluş bildiriyor.

    Oturuyorum. Sınıfta kaldı. Saat durmuş.

    durum durum durum

    Babam dinleniyor.

    durum

    Yukarıdaki fiiller ise bir durum bildiriyor.
    FİİLLERDE MASTAR (EYLEMLİK)

    Mastar fiilin adıdır; yani fiilin isim halidir. Fiil kök veya gövdelerine -mek, -mak eki getirilerek mastar yapılır. Mastarlar kişi ve zaman belirtmezler. Sözlükte ve yazım kılavuzunda fiillerin mastar halleri vardır.

    Örnek: Boya-mak, at-mak, temizle-mek, süslen-mek...

    kök kök gövde gövde

    -mek, -mak eki yapım ekidir. -me, -ma halini alabilir.

    Örnek: Artık gitme zamanı geldi.

    isim (mastar)

    Not: Olumsuzluk eki -me, -ma ile karıştırmayınız.

    Hızlı koşma!

    emir kipinin olumsuz hali

    Fiillerin mastar hali isim kabul edildiğinden mastarlar ismin hallerine girebilirler.

    Örnek: Gülme-y-i --> (-i hali) ("y" kaynaştırma harfi)

    Gülme-y-e --> (-e hali) ("y" kaynaştırma harfi)

    Gülmek-te --> (-de hali) (sertleşme olmuş)

    Gülmek-ten --> (-den hali) (sertleşme olmuş)

    -mek, -mak eki bir sözcüğün fiil olup olmadığını anlamaya da yarar.

    Örnek: Yüz-mek --> fiil

    Tut-mak --> fiil

    Yaş-mak --> fiil değil

    Koru-mak --> fiil

    Göz-mek --> fiil değil
    FİİLLERDE KÖK, GÖVDE, TABAN

    Fiillerde mastar eki veya çekim ekleri atıldığı zaman geride kalan kısma fiil tabanı denir. Fiil tabanı kök veya gövde halinde olabilir.

    Örnek: Açmak ® Aç (kök durumunda çünkü basit

    sözcük)

    Açıklarım ® Açıkla (gövde durumunda çünkü

    türemiş)

    Oturmak ® Otur (kök - basit kelime)

    Seyretmek ® Seyret (gövde - bileşik yapılı

    kelime)

    Temizlemek ® Temizle (gövde - türemiş kelime)

    Not: Bir fiilin yapısı sorulduğunda önce fiilin mastar hali bulunur, sonra mastar eki atılır; geriye kalan fiil tabanı incelenir.

    Örnek: geldik ® gelmek ® gel

    çekimli fiil mastar kök=basit fiil (yapısı)

    süslenmiş ® süslenmek ® süslen

    çekimli fiil mastar gövde=türemiş fiil

    gidiverdik ® gidivermek ® gidiver

    çekimli fiil mastar bileşik yapılı fiil
    FİİLLERDE ZAMAN

    Fiillerde geçmiş zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman olmak üzere üç temel zaman vardır. Geniş zaman bu üç zamanı kapsar.
    FİİLLERDE KİŞİ

    Fiilin bildirdiği işi, hareketi, oluşu gerçekleştiren ya da konuşan, dinleyen, kendisinden söz edilen varlığa fiilin şahsı denir.

    1. tekil kişi "Ben" (konuşan): Fiile -m, -im ekleri eklenmişse 1. tekil kişidir. (geldim, gitmişim...)

    2. tekil kişi "Sen" (söz söylenen): Fiile -n, -sin ekleri eklenmişse fiil 2. tekil kişidir. (geldin, gitmişsin...)

    3. tekil kişi "O" (sözü edilen): Genelde ek olmadan yapılır. (gelecek, geldi, gitmiş...) Emir kipinde -sin takısı alır. (gelsin, söylesin...)

    1. çoğul kişi "Biz" (konuşanlar): Fiile -k, -iz, -lim takıları eklenmişse o fiil 1. çoğul kişidir. (geldik, okuruz, sevelim...)

    2. çoğul kişi "Siz" (söz söylenenler): Fiile -niz, -siniz, -in, -iniz takıları eklenmişse o fiil 2. çoğul kişidir. (geldiniz, gitmişsiniz, okuyun, biliniz...)

    kay. h.

    3. çoğul kişi "Onlar" (sözü edilenler): Fiile -ler, -sinler ekleri eklenmişse o fiil 3. çoğul kişidir. (geldiler, okusunlar...)

    Önemli not: -ler ekini çoğul ekiyle karıştırmamalıyız. Çoğul eki -ler isim soylu sözcüklerin sonuna gelir; bir fiilin sonuna gelmez.
    FİİLLERDE KİP

    Fiillerin zamana ve isteğe bağlı olarak türlü ekler alarak girdiği biçimlere kip denir.

    Kipler ikiye ayrılır. Zaman bildirenlere haber kipleri, istek bildirenlere istek kipleri denir.

    Türkçe�de toplam dokuz tane fiil kipi vardır.

    FİİL KİPLERİ






    Haber Kipleri Dilek Kipleri

    - -di'li geçmiş zaman (-di) - istek kipi (-e)

    - -miş'li geçmiş zaman (-miş) - dilek-şart kipi (-se)

    - şimdiki zaman (-(i)yor) - gereklilik kipi (-meli)

    - gelecek zaman (-ecek) - emir kipi (-)

    - geniş zaman (-r)

    Not: Kip ekleri ve şahıs ekleri çekim ekleridir.
    HABER KİPLERİ

    -di'li geçmiş zaman:

    Fiil tabanına -di eki getirilerek yapılır. Olayın sözden önce ve kesin olarak gerçekleştiğini bildirir.

    Şahıslara göre çekimlenmesi: oku-du-m, oku-du-n, oku-du, oku-du-k, oku-du-nuz, oku-du-lar

    -di eki ünlü uyumuna göre -di, -dı, -du, -dü şekillerini alır; sertleşmeye uğrar.

    Örnek: git-ti-m, koş-tu, öp-tü...

    -miş'li geçmiş zaman:

    Olayın sözden önce olduğunu bildirir. Yani, -di'li geçmiş zaman gibidir. Fakat
    -miş'li geçmiş zamanda kesinlik yoktur. Masallarda ve emin olmadığımız konu*larda bu kip kullanılır.

    Şahıslara göre çekimlenmesi: gel-miş-im, gel-miş-sin, gel-miş, gel-miş-iz, gel-miş-siniz, gel-miş-ler

    Şimdiki zaman:

    İş ve oluşun şimdi yapıldığını veya geçmişten bu ana kadar devam ettiğini anlatır. Fiil tabanına -(i)yor eki getirilir. Bu ekin -yor kısmı ünlü uyumunu bozar.

    Örnek: Ne görüyorsun? (Şimdi)

    Yaşımız büyüyor. (Eylem devam ediyor.)

    7

    Şahıslara göre çekimlenmesi: gel-iyor-um, gel-iyor-sun, gel-iyor, gel-iyor-uz, gel-iyor-sunuz, gel-iyor-lar

    Şimdiki zaman belirten bir fiil olumsuzluk eki yani -me, -ma alırsa olumsuzluk eki ünlü uyumuna göre -mı, -mi, -mu, -mü şekillerine girer. Buna ses daralması denir.

    Örnek: gelmiyorum, sormuyorum, yemiyorum, görmüyor...

    Fiil tabanı p, ç, t, k harfleriyle bitiyorsa ve -iyor eki alıyorsa yumuşama görülür.

    Örnek: gitmek => gidiyor

    Gelecek zaman:

    Olay, olmadan önce anlatılacaksa bu kip kullanılır. Yani, anlatış önce, iş sonradır. Fiil tabanına -ecek, -acak eki getirilerek yapılır.

    Örnek: Tatile çıkacağım.

    yumuşama olmuş

    Çiçekler daha çok büyüyecek.

    kay. harfi

    Okula erken gideceğim.

    yumuşama

    yumuşama

    Şahıslara göre çekimlenmesi: gel-eceğ-im, gel-ecek-sin, gel-ecek, gel-eceğ-iz, gel-ecek-siniz, gel-ecek-ler

    Not: Çekimlerken fiil tabanıyla ekler arasına kısa çizgiler koyuyoruz. Bu çizgiler fiil tabanını, zaman ekini ve şahıs ekini ayırt etmeniz için konmuştur. Hece ayırması değildir. Eğer fiil olumsuz olacaksa olumsuzluk eki fiil tabanından hemen sonra gelir. (Ör: otur-ma-(y)-acağ-ım) Yani önce olumsuzluk eki, sonra zaman eki, daha sonra şahıs eki gelir. Fiillere "değil" sözcüğü ile de olumsuzluk anlamı katabiliriz. (Ör: Kitabı okumuş değilim. => Okumadım. Henüz gitmiş değilim. => Gitmedim.)

    Geniş zaman:

    Fiil tabanına -r eki getirilir. Belli bir zaman belirtmez; eylemin her zaman yapılabileceğini anlatır. (Ör: Bütün canlılar yaşar ve ölür. Öğretmen ders yapmayana kızar.)

    -r eki sessiz harfle biten bir fiil tabanına eklenecekse ses türemesi olur. (Ör: görür, yapar, oturur...)

    Geniş zamanı olumsuz yaparken r harfi kalkar. (Ör: gelmem, yapmaz, görmezsin, oturmaz...) Böyle olumsuz geniş zaman kiplerinde bazen hangi zamana ait olduğunu şaşırabiliriz. O durumda fiili önce olumlu hale getirir, ondan sonra zamanını buluruz. (Ör: Gülmez => Güler => Geniş zaman, III. tekil şahıs.)

    Şahıslara göre çekimlenmesi: gel-(i)r-im, gel-(i)r-sin, gel-(i)r, gel-(i)r-iz, gel-(i)r-siniz, gel-(i)r-ler

    Olumsuz halinin çekimlenmesi: gelmem, gelmezsin, gelmez, gelmeyiz, gelmezsiniz, gelmezler
    DİLEK KİPLERİ

    Bu kiplerde açık bir zaman kavramı yoktur. Dört şekilde inceleyebiliriz.

    İstek kipi:

    Fiil tabanına -e, -a eki getirilerek yapılır. İstek bildirir.

    Örnek: Tatile çıkalım.

    Artık gideyim.

    Sözlerimi unutmayasın.

    kaynaştırma harfi

    Şahıslara göre çekimlenmesi: geleyim, gelesin, gele, gelelim, gelesiniz, geleler

    Olumsuz halinin çekimlenmesi: gelmeyeyim, gelmeyesin, gelmeye, gelmeyelim, gelmeyesiniz, gelmeyeler

    Dilek-şart kipi:

    Fiil tabanına -se, -sa eki getirilerek yapılır. Eylemin gerçekleşmesi şarta bağlı ise kullanılır.

    Örnek: Çalışsam iyi olur.

    Koşsan yetişirsin.

    Şahıslara göre çekimlenmesi: gelsem, gelsen, gelse, gelsek, gelseniz, gelseler

    Olumsuz halinin çekimlenmesi: gelmesem, gelmesen, gelmese, gelmesek, gelmeseniz, gelmeseler

    Gereklilik kipi:

    Fiil tabanına -meli, -malı eki getirilerek yapılır. Eylemin yapılması gerektiğini anlatır.

    Örnek: Ödevlerini yapmalısın.

    Sınıfımızı geçmek için çok çalışmalıyız.

    Şahıslara göre çekimlenmesi: gelmeliyim, gelmelisin, gelmeli, gelmeli*yiz, gelmelisiniz, gelmeliler

    Olumsuz halinin çekimlenmesi: gelmemeliyim, gelmemelisin, gelmemeli,

    gelmemeliyiz, gelmemelisiniz, gelmemeliler

    Emir (buyrum) kipi:

    Kip eki yoktur. Kişi kendisine emir veremeyeceği için 1. tekil ve 1. çoğul kişileri yoktur.

    Örnek: İçeri gel! (2. tekil şahıs)

    Hemen gitsin! (3. tekil şahıs)

    Şarkı söylesinler! (3. çoğul şahıs)

    Bana bakınız! (2. çoğul şahıs)

    Bu kip emir için kullanıldığı gibi yalvarma, dua, beddua, komut anlamla*rında da kullanılır.

    Örnek: Allah seni korusun!

    Allah kahretsin!

    Sola dön!

    ÇALIŞMA:

    Sarmak, konuşmak, açmak sözcüklerini bütün kiplere göre, olumlu ve olumsuz hallerine, soru hallerine göre çekimleyiniz.

    "Götürmeyecek mi" - "Görüşmeli miyim" - "Sürüklemez misin"

    - "Oturmasın" çekimli fiillerini inceleyip, kiplerini, olumluluk ve soru durumlarını belirtiniz.


    TEŞEKKÜR ET BUTONUNA BASMAN YETERLİ ;)
    burak1994 ve h.ozpolat bunu beğendi.
Konu Durumu:
Mesaj gönderimine kapalı.

Sayfayı Paylaş