Akarsular,Özellikleri,Rejimler i,Tipleri,Debileri

Konu 'Coğrafya Ders Notları' bölümünde `☆мiśśiśєℓℓά☆` tarafından paylaşıldı.

  1. `☆мiśśiśєℓℓά☆`

    `☆мiśśiśєℓℓά☆` Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    12 Eylül 2008
    Mesajlar:
    826
    Beğenileri:
    489
    Ödül Puanları:
    16

    Akarsular İle İlgili Terimler



    1. Akarsu kaynağı: Akarsuyun doğduğu yerdir.



    2. Akarsu ağzı: Akarsuyun herhangi bir denize veya göle döküldüğü yerdir.



    3. Akarsu yatağı: Kaynakla ağız arasında uzanan, akarsuyun içinden aktığı çukurluktur.



    4. Akarsu vadisi: Akarsuların, içinde aktıkları yatağı aşındırmalarıyla ortaya çıkan çukurluktur.



    5. Akarsu havzası: Akarsuyun koları ile birlikte sularını topladığı alana denir

    a. Açık Havza: Sularını denize ulaştırabilen akarsulara açık havza denir.



    b. Kapalı Havza: Akarsular topladıkları suyu denize ulaştıramıyorsa, kara içinde bir göle dökülüyorsa veya yer altına sızıyorsa, bu tür akarsuların havzası kapalı havzadır.



    6. Su bölümü çizgisi: İki akarsu havzasını birbirinden ayıran sınırdır. Genellikle dağların doruk noktalarından geçerler.



    7. Akarsu ağı (Akarsu drenajı): Akarsu havzası, içindeki kollarıyla birlikte bir ağ oluşturur. Buna akarsu ağı (drenajı) denir. Havzanın eğimi, yapıyı oluşturan taşların cinsi ve tabakaların özelliklerine göre, değişik tipte akarsu drenajları oluşur.



    8. Akarsu debisi (akımı): Akarsu yatağının, herhangi bir kesitinden geçen su miktarının m3/sn cinsinden değeridir.



    9. Akarsu rejimi: Akarsuyun yıl içerisindeki debi değişiklikleridir. Akım düzeni olarak da adlandırılır. Su seviyesinde fazla değişiklik olmayan akarsuların rejimleri düzenlidir. Aylara ve mevsimlere göre, seviye değişikliği fazla olan akarsuların rejimleri düzensizdir.



    10. Akarsu hızı: Akarsuyun birim zamanda aldığı yoldur (m/sn). Akarsu hızı muline denilen bir araçla ölçülür.



    11. Hız çizgisi: Akarsu hızının en fazla olduğu noktaları birleştiren çizgidir.



    12. Sürekli akarsu: Yatağında her zaman su bulunduran akarsudur.



    13. Geçici akarsu: Yatağında her zaman su bulundurmayan, bazen kuruyan akarsudur.



    14. Taban seviyesi: Akarsular aşındırmalarını derine, yana ve geriye doğru yaparlar. Hiçbir akarsu yatağını deniz seviyesinin daha altına kadar ışındıramaz. Bu seviyeye taban seviyesi denir.



    15. Yamaç gerilemesi: Özellikle nemli iklim bölgelerinde yamaçlar hem alttan, hem de sel sularıyla üstten aşınırlar. Bunun sonucunda yamaç gerilemesi olayı meydana gelir ve yamaç profili oluşur.





    AKARSULARIN REJİMLERİ VE DEBİLERİ



    Akarsu rejimi: Akarsuyun debisinin yıl içersinde gösterdiği alçalma yükselme halindeki seviye değişikliğidir.



    Akarsuyun debisi: Akarsuyun her hangi bir yerindeki enine kesitinden 1sn�yede gecen su miktarına debi denir.



    Rejime etki eden faktörler



    1) Yağış rejimi



    2) Yağış biçimi



    3) Akarsu kaynağı



    4) Sıcaklık ve buharlaşma



    5) Havzanın genişliği



    6) Arazinin şekli ve eğimi





    Debiye etki eden faktörler:



    1) İklim (yağış sıcaklığı)



    2) Bitki örtüsü



    3) Havzadaki büyük kaynaklar ve yer altı suları



    4) Yatağın geçirimliliği



    5) Dağlardaki kar kalınlığı



    6) Göller



    7) İnsan





    AKARSU REJİM TİPLERİ



    a) Yağmur Suları İle Beslenen Akarsular: Akdeniz ikliminin görüldüğü yerlerde, akarsularda yazın seviye düşmesi, kışında seviye yükselmesi görülür. Karstik kaynaklarla (bilgi yelpazesi) beslenen akarsularda, seviye düşmesi fazla olmaz. Akdeniz akarsu rejimi, barajın olmadığı akarsu veya kolunda görülür. Örnek: Baraj olan Seyhan-Ceyhan-Gediz-Manavgat gibi akarsular doğal özelliğini kaybetmiştir.





    b) Kar ve Buz Suları İle Beslenenler: Bu rejim, yağışın büyük bölümünün kar şeklinde düştüğü yüksek dağlardan kaynağını alan akarsularda görülür. Örnek: D. Karadeniz ve D. Anadolu akarsuları. Bu tip akarsularda, akım seviyesi Mart- Ağustos arasında yükselir, kışın düşer.





    c) Kaynak sularıyla beslenenler: Örnek: Manavgat ve Köprücay�dır.





    d) Gölden çıkan akarsular:



    1-Beyşehir gölünden çıkan ve Konya arazisini sulayan Çarşamba suyu



    2-Eğirdir gölünden çıkan Kovada çayı.



    3-Manyas gölüne ulaşıp, tekrar gölden çıkan Koçaçay



    4-Ulubat gölünü ulaşıp tekrar gölden çıkan Kemalpaşa- Orhaneli



    5-Erzurum ovasının doğu ve güneyindeki bataklık ve göllerden çıkan Karasu



    6-Çıldır gölünden çıkan Arpaçay





    e) Karma rejimli akarsular: Ülkemizdeki büyük akarsulardan Kızılırmak, Yeşilırmak, Sakarya, Fırat ve Dicle önemli karma rejimli akarsulardandır.bu tür akarsular, farklı iklim bölgelerinden beslenir.

Sayfayı Paylaş