anlatim türleri

Konu 'Dil ve Anlatım 10. Sınıf' bölümünde Sevqi. . tarafından paylaşıldı.

  1. Sevqi. .

    Sevqi. . Forumdan Uzaklaştırıldı

    Katılım:
    23 Şubat 2010
    Mesajlar:
    1.130
    Beğenileri:
    1.863
    Ödül Puanları:
    0

    1 çoşku ve heceana baglı ( lirik ) anlatım-zamir nedir
    2destansı (epik) anlatıım-fiil/fiilimsi nedir
    3 emredici anlatım-fiil/fiilimsi nedir
    4 ögretici anlatım-zarf nedir
    :confused::confused::97::mad::gap:
  2. Moderatör Bahadır

    Moderatör Bahadır Süper Moderatör Yönetici Süper Moderatör

    Katılım:
    27 Şubat 2012
    Mesajlar:
    535
    Beğenileri:
    159
    Ödül Puanları:
    43
    Yer:
    Adana
    Coşku ve Heyecana Bağlı Anlatım


    İnsan duygu, düşünce ve hayallerini söz, yazı, resim gibi değişik yollarla ifade eder. Bu ifadeyi bazen anlatma, bazen gösterme, bazen de coşkuyla dile getirme şeklinde yapar. Bu anlatımlarda coşkuyla dile getirme insan hayatında önemli bir yer tutar. Çünkü insanın heyecanlarını ve coşkularını ifade etmek için düzenlenen metinlerde daha çok, coşku ve heyecana bağlı anlatım kullanılır.

    Coşku ve heyecana bağlı (lirik) anlatım, üzüntü, sevinç, heyecan, taşkınlık gibi temaların coşkulu bir şekilde ifade edilmesidir. Coşku ve heyecana bağlı anlatım daha çok şiirde kullanılmıştır.

    Farklı sembollerle, ritimli sözlerle, seslerin uyumlu kullanımıyla ortaya çıkan edebî anlatım biçimine şiir denir. Şiirin, kendine özgü bir anlatımı vardır. Şiirde dil ve imge aracılığıyla gerçeklik yeniden oluşturulur. Şiirin yoruma açık, yoğun ve özlü bir anlatımı vardır. Şiirde dil, daha çok şiirsel ve heyecana bağlı işlevde kullanılır. Çünkü şiirler daha çok, sevinç, coşku, heyecan, üzüntü, özlem gibi duyguları dile getirmek amacıyla düzenlenir. Şiirde benzetme, kişileştirme, abartma, hatırlatma gibi söz sanatlarından, karşılaştırmalardan, çağrışım gücü yüksek sözcüklerden yararlanılarak imgeler oluşturulur. Sözcükler daha çok, yan ve mecaz anlamlarıyla kullanılır. Duygu ve çağrışım değeri olan söz ve söz öbeklerine sıkça yer verilir.

    Coşku (Lirik) ve Heyecana Bağlı Metinlerin Ortak Özellikleri

    Daha çok, şiir ve hitabet (söylev)’te kullanılır.
    Sözcükler daha çok yan ve mecaz anlamda kullanılır.
    Duygu, coşku ve heyecanların ifade edilmesi esastır.
    Dil, daha çok, heyecana bağlı işlevde ve şiirsel işlevde kullanılır.
    İmgelerden, söz sanatlarından ve ahenk unsurlarından yararlanılır.
    Kişi, zaman, mekân, olay ve olay örgüsü gibi öğelere pek yer verilmez.
    Okuyucuyu heyecanlandırmak, hüzünlendirmek, sevindirmek, coşturmak amacıyla düzenlenir.


    DESTANSI(EPİK)ANLATIM
    Özellikleri:
    1.Olağanüstü olaylar ve kişiler anlatılır.
    2.Destan türünün yiğitçe havası vardır.
    3.Yapıp etmeler yani fiiller ön plandadır.
    4.Tarihi konular ve kahramanlıklar işlenir.
    5.Etkileyici bir özellik taşır.
    6.Sürekli hareket vardır.
    7.Kelimeler mecaz ve yan anlamlarda kullanılabilirler.
    8 Şiir, destan roman, hikâye, tiyatro, destansı anlatımın kullanıldığı türlerdir.
    9.Anlatımda abartıya yer verilebilir.
    10.Sanatlı bir dil kullanılır.

    EMREDİCİ ANLATIM NEDİR
    Özellikleri:
    1.Dil alıcıyı harekete geçirme işlevinde kullanılır.
    2.Emir, telkin, öneri anlamı taşıyan ifadeler yer verilir.
    3.Öğretici ve açıklayıcı yönleri vardır.
    4.Cümlelerde fiiller hakimdir.
    5.Uyulması beklenen bir üslubu vardır.(Zorlama anlamı vardır)
    6.Sosyal hayatın düzenlenmesinde emredici anlatım kullanılır.
    7.Trafik kuralları, bazı eşyaların kullanma kılavuzları, ilaçların kullanma kılavuzları emredici anlatıma örnek verilebilir

    FİİLLER
    Bir oluşu, bir durumu veya bir kılışı kip ve kişiye bağlayarak anlatan sözcüklere denir.
    Pratik olarak ismi fiilden ayırmak için –me, -ma olumsuzluk ekini ya da –mak ,-mek mastar ekini kullanırız.Eğer bir kelimenin sonuna –ma ,-me olumsuzluk ekini ya da –mak ,-mek mastar ekini getirebiliyorsak o kelime fiil demektir.Getiremiyorsak o kelime isim soylu bir kelimedir.
    *Geldi--------- gelmedi ,gelmek
    *Oturmuş------ oturmamış, oturmak
    *Söylüyorum---------- söylemiyorum, söylemek
    Görüldüğü gibi yukarıdaki kelimelere –ma,-me ve –mak,-mek getirebilmekteyiz. Öyleyse bu kelimeler fiildir.
    *Kitap--------- kitapma , kitapmak
    Yukarıdaki ‘kitap’ sözcüğüne ise bu ekleri getiremiyoruz.Öyleyse bu kelime isimdir.
    Fiiller, anlattıkları hareketin niteliğine göre değişik özellikler gösterir.Bunları üç grupta inceleyebiliriz:
    a)Kılış fiilleri
    b)Durum fiilleri
    c)Oluş fiilleri.
    Bunları birbirinden ayırt etmek için pratik olarak şu bilgiyi kullanabiliriz.:
    Eğer bir fiil geçişli ise (yani ‘neyi’, ‘kimi’ sorularını sorabiliyorsak) kılış fiilidir.
    *Kırmak ,atmak , dikmek, içmek, ezmek,delmek,yolmak,dizmek….
    Görüldüğü gibi yukarıdaki fiillere ‘neyi kırmak?, neyi atmak…’sorularını yöneltebiliyoruz.
    Öyleyse bu fiiller geçişlidir ve geçişli olduğu için de kılış fiilidir.
    Fiil, öznenin kendi iradesi dışında geçirdiği değişimi anlatıyorsa ve bir hareket bildirmiyorsa o fiil oluş fiilidir.
    *Sararmak ,Yaşlanmak,Uzamak, Paslanmak,büyümek,solmak,acıkmak…
    Görüldüğü gibi yukarıdaki fiiller geçişli olmadığı için kılış fiili olamaz.Bir hareket olmadığı için ve eylem öznenin kendi isteği dışında gerçekleştiği için bu fiiller oluş fiilidir.
    Fiil, öznenin kendi iradesinde yani kendi isteği ile gerçekleşiyorsa ve fiil bir hareket ifade ediyorsa o fiil durum fiilidir.
    *Yürümek, oturmak, gitmek, çıkmak,ağlamak…
    Görüldüğü gibi yukarıdaki fiiller , bir hareket bildirmektedir ve bu hareket kişinin kendi isteğiyle gerçekleşmektedir bu yüzden yukarıdaki fiiller durum fiilleridir.
    Not: Durum fiilleri de oluş fiilleri de geçişsiz fiillerdir.
    FİİLDE KİP: Kipler, haber(bildirme) ve dilek (isteme) kipleri olmak üzere ikiye ayrılır.
    a)Haber Kipleri: Zaman eklerinin hepsine birden haber kipleri denir.Haber kipleri şunlardır:
    1)Öğrenilen(duyulan) (miş’li) Geçmiş Zaman: Fiillere –miş ,-mış, -muş,-müş ekleri getirilerek sağlanır.Bu eylemler daha çok başkasından duyulma, aktarılma anlamı taşırlar. Bazen de farkında olmadan yapılma bildirir.
    *Evleri yanmış.(başkasından duyma)
    *Seni sormuşlar. (başkasından duyma)
    *Aaa ! çorabım kaçmış. (sonradan farkına varma)
    *Mutfakta elimi kesmişim. (sonradan farkında olma)
    *Bu solmuş elbiseleri giymemelisin.(sıfat fiil eki)
    2)Görülen (di’li) Geçmiş Zaman: Eylemlere “dı,di,du,dü,tı,ti,tu,tü” ekleri getirilerek yapılır. Anlatan kişi harekete bizzat tanık olmuştur, eylemi görmüştür.
    *Evleri yandı.
    *Hep birlikte geziye gittik.
    *Sınavı kazanabileceğini söyledi.
    *Kalbim Ege’de kaldı.
    *Beraber yürüdük bu sahillerde.
    *Burada her zaman tanıdık insanlara rastlayabilirsiniz.(sıfat-fiil eki)
    3)Şimdiki Zaman: Eyleme –yor eki getirilerek yapılır.Eylem ile anlatış aynı zamanda gerçekleşir.
    *Ders çalışıyorum.
    *Ne diyor?
    *Çocuklar yine kavga ediyor.
    Not: -makta,-mekte eki de fiile şimdiki zaman anlamı katar.
    *Bir soğuk yatakta büzülmekteyim.
    *Lütfen sessiz olun şu an ders çalışmaktayım.
    4)Geniş Zaman: Eylemlere –r, -ar, -er ekleri getirilerek yapılır.
    *Senden sana sığınırım.
    *Her sabah yürürüm.
    *Bu yolun sonu nereye çıkar?
    *Hep böyle güler yüzlü müsün? (sıfat-fiil eki)
    Not: Geniş zamanın olumsuzu –mez, -maz’dır. Ancak 1.tekil ve 1.çoğul çekimlerde –me ,-ma şeklini alır.
    *Gelmezsiniz ___ gelirsin *gelmem____gelirim
    5)Gelecek Zaman: Eylemlere –ecek , -acak eki getirilerek yapılır.
    *Sana olan aşkımı haykıracağım.
    *Gelecek de bir gün gelecek.
    *Mektuba yazacak sözüm kalmadı.
    *Okuyacak da adam olacak.
    *Açacak nerede?
    b)Dilek Kipleri: Fiilin gerçekleşmesini ya da gerçekleşmemesini dilek,istek,gereklilik veya emir kavramları içerisinde veren kiplerdir.Bunlar haber kipleri gibi belirli bir zaman anlamı taşımazlar.
    1)Dilek-şart kipi: Fiillerin kök ya da gövdelerine –se ,-sa eki getirilerek yapılır.Dilek- şart kipi cümleye bazen ‘şart(koşul)’ anlamı katarken bazen de ‘dilek’ anlamı katar.
    *Ah şu sınavı bir kazansam!
    *Sana olan duygularımı açıkça bir söyleyebilsem!
    *Çalışırsan kazanırsın.
    *Yaramazlık yaparsan bir daha seni getirmem.
    2)İstek kipi:Fiil kök ya da gövdelerine –e, -a, -ayım, -eyim, -alım, -elim getirilerek yapılır.
    *Sana duyduklarımı anlatayım
    *Seninle yine görüşelim. *Bunu böyle bilesin
    3)Gereklilik Kipi: Fiil kök ya da gövdelerine –meli,-malı getirilerek oluşturulur.
    *Bu deneme sınavında birinci olmalıyım.
    *Bu sorunun bir çözüm yolu olmalı.
    *Şimdiye eve varmış olmalı. (olasılık, ihtimal)
    4)Emir Kipi:Eylemin gösterdiği hareketin emir biçiminde yapılması gerektiğini ifade eder.
    *Söyle yanıma gelsin.(3.tekil kişi emir eki)
    *İçeri buyrunuz. (2.tekil kişi emir eki)
    *Lütfen işlerinizi iyi yapınız. (2.çoğul kişi emir eki)
    *Çeneni kapa. (2.tekil kişi emir eki)
    *Beni beklesinler (3.çoğul kişi emir eki)
    Not: Emir ekleri ile şahıs eklerini birbiri ile karıştırmamak gerekir.Şahıs ekleri hiçbir zaman fiilin üzerine direkt olarak gelmez; ancak bir kip ekinden sonra gelebilir.Emir ekleri ise fiilin üzerine direkt olarak gelir.
    *Geliyorsun ,gitmelisin (şahıs eki)
    *Gelsin ,gitsin (emir eki)
    Sevqi. . bunu beğendi.
  3. Moderatör Bahadır

    Moderatör Bahadır Süper Moderatör Yönetici Süper Moderatör

    Katılım:
    27 Şubat 2012
    Mesajlar:
    535
    Beğenileri:
    159
    Ödül Puanları:
    43
    Yer:
    Adana
    Emredici Anlatım







    Emredici Anlatım
    Emredici anlatım, adından da anlaşılacağı gibi “emir” duygusu içeren metinlerde kullanılan bir anlatım türüdür. Emredici anlatımın özelliklerini şöyle listeleyebiliriz:

    - Emredici anlatım türü daha çok emir, yönlendirme, isteme, telkin etme gibi duyguları içeren metinlerde kullanılan anlatım türüdür.

    - Dil, alıcıyı harekete geçirme işlevinde kullanılır. Çünkü karşıdaki kişiye yapıp yapmayacağı bir emir verilir.

    - Genelde toplumsal kuralları anlatan metinlerde, öğretici yönü ağır basan şiirlerde kullanılan bir anlatım türüdür.

    - Emredici anlatım içeren cümleler genelde fiil cümleleridir. Yani yüklemler fiil kökenlidi; fiiller emir kipiyle çekimlenir (dur, vur, at, kır, sev, git, gel gibi).

    - Osmanlı’da padişah buyruklarını halka ileten, günümüzde de kurumlara devlet tarafından uyulması gereken kuralların yazılarak gönderildiği genelgeler birer emredici anlatım örneğidir. Ayrıca ülkenin tüm hukuk kuralları da birer emredici anlatım örneğidir.

    Emredici anlatım örneği:

    I. Temel hak ve hürriyetlerin niteliği
    MADDE 12- Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir.

    “Veysel der kafanı nafile yorma
    Dünya fani değil çöküp oturma
    Adım at ileri avara durma
    Yoldaş ol refaha kavuşanlara”



    Öğretici Anlatım

    Alıcının bilmediği varsayılan bir konuda, onu bilgilendirmek ve bu bilgileregöre davranmasını is*temek için hazırlanan metinlerde öğretici anlatım kullanılır. Öğretici anlatımlarda bir bilginin alıcıya aktarılmasında her türlü yol ve yaklaşım kullanılabilir. Buna bağlı olarak bir öğretici anlatımda "öğretici, açıklayıcı, kanıtlayıcı, tartışmacı hatta betimleyici anlatım" kullanılabilir. Öğretici anlatımın kullanıldığı metinler bilgi vermek amacıyla düzenlenir, bu metinlerde anlatım nesnel özellik taşır, açıklık ve kesinlik önemlidir. Alanında gerekli bilgi birikimine sahip kimseler tarafından hemen anlaşılacak şekilde metin*ler oluşturulur.

    Öğretici anlatımda dil, göndergesel işlevde kullanılır. Dil dışı öğeler (grafik, plan, çizge, tablo vb.) ve konu ile ilgili terimlerin kullanılması söz konusudur. Söz sanatlarına, dilin bünyesine mal olmamış yan anlam ifade eden kelime ve kelime gruplarına yer verilmez. Genellikle geniş zaman kipi kullanılır.

    Deneme, bilimsel metinler (edebiyat, tarih, coğrafya, fizik, matematik vs. bilimleriyle ilgili metin*ler), özyaşamöyküsü, eleştiri metinleri, kıssadan hisseye yönelik metinler öğretici metin özelliği taşı*maktadır.

    Öğretici Metinlerin Özellikleri:

    Belli bir konuyu öğretmeye yönelik oluşturulduğundan o konu ile ilgili terimlerin kullanılması söz konusudur.
    Söz sanatlarına, dilin bünyesine mal olmamış yan anlam ifade eden kelime ve kelime grupla*rına yer verilmez.
    Genellikle nesnel anlatım söz konusudur.
    Çoğunlukla geniş zaman kipi kullanılır.
    Dil, göndergesel işlevde kullanılmıştır.
    Anlatım açısından yoruma ve karmaşıklığa yol açmayacak dil kullanılır.
    Bilgi verme amacıyla düzenlenir.
    Alanında gerekli bilgi birikimine sahip kimseler tarafından he*men anlaşılacak şekilde metinler oluşturulur.
    Dil dışı öğeler (grafik, plan, çizge, tablo vb.) de kullanılabilir.


    ** Öğretici metinlere örnek olarak ders kitaplarınızdaki metinleri gösterebilirsiniz...


    Alıcının bilmediği varsayılan bir konuda, onu bilgilendirmek ve bu bilgileregöre davranmasını is*temek için hazırlanan metinlerde öğretici anlatım kullanılır. Öğretici anlatımlarda bir bilginin alıcıya aktarılmasında her türlü yol ve yaklaşım kullanılabilir. Buna bağlı olarak bir öğretici anlatımda "öğretici, açıklayıcı, kanıtlayıcı, tartışmacı hatta betimleyici anlatım" kullanılabilir. Öğretici anlatımın kullanıldığı metinler bilgi vermek amacıyla düzenlenir, bu metinlerde anlatım nesnel özellik taşır, açıklık ve kesinlik önemlidir. Alanında gerekli bilgi birikimine sahip kimseler tarafından hemen anlaşılacak şekilde metin*ler oluşturulur.

    Öğretici anlatımda dil, göndergesel işlevde kullanılır. Dil dışı öğeler (grafik, plan, çizge, tablo vb.) ve konu ile ilgili terimlerin kullanılması söz konusudur. Söz sanatlarına, dilin bünyesine mal olmamış yan anlam ifade eden kelime ve kelime gruplarına yer verilmez. Genellikle geniş zaman kipi kullanılır.

    Deneme, bilimsel metinler (edebiyat, tarih, coğrafya, fizik, matematik vs. bilimleriyle ilgili metin*ler), özyaşamöyküsü, eleştiri metinleri, kıssadan hisseye yönelik metinler öğretici metin özelliği taşı*maktadır.

    Öğretici Metinlerin Özellikleri:

    Belli bir konuyu öğretmeye yönelik oluşturulduğundan o konu ile ilgili terimlerin kullanılması söz konusudur.
    Söz sanatlarına, dilin bünyesine mal olmamış yan anlam ifade eden kelime ve kelime grupla*rına yer verilmez.
    Genellikle nesnel anlatım söz konusudur.
    Çoğunlukla geniş zaman kipi kullanılır.
    Dil, göndergesel işlevde kullanılmıştır.
    Anlatım açısından yoruma ve karmaşıklığa yol açmayacak dil kullanılır.
    Bilgi verme amacıyla düzenlenir.
    Alanında gerekli bilgi birikimine sahip kimseler tarafından he*men anlaşılacak şekilde metinler oluşturulur.
    Dil dışı öğeler (grafik, plan, çizge, tablo vb.) de kullanılabilir.


    ** Öğretici metinlere örnek olarak ders kitaplarınızdaki metinleri gösterebilirsiniz...


    Açıklayıcı anlatım zarf

    1. Açıklayıcı Anlatım Zarf(Belirteç)
    2. Açıklayıcı Anlatım Bir konu üzerinde ayrıntılı bilgi vermek, öğretmek ya da olayı bildirmek, yorumlamak üzere yapılan anlatım türüdür. Bu anlatım yoluyla "ne, neden, niçin, nasıl, nerede, ne zaman" soruları açıklanır. Günlük konuşmalarda; edebiyat, felsefe ve ahlâk konularında, yaşanılan olaylarda sık sık açıklayıcı bilgi verir ya da başkalarının açıklayıcı bilgilerini dinleriz. Yine günlük konuşmalardaki sorulara verilen karşılıklar da açıklayıcı anlatıma girer.
    3. Bu anlatım biçiminde temel amaç, okura herhangi bir konu üzerinde bilgi verme, iyice anlaşılmayan ya da yanlış anlaşılan bir sözü, bir düşünceyi açıklığa kavuşturmaktır. Temel amaç bilgi vermek olduğu için belirtilen yargı tartışılmaz; konuyla ilgili karşıt görüşlere yer verilmez. Anlatım oldukça ciddi, kuru ve öğreticidir.
    4. Açıklamanın yapılabilmesi, bir bilginin tam ve eksiksiz olarak verilmesi için tanımlamalardan, örneklemelerden, karşılaştırmalardan ve sayısal verilerden yararlanılır. Fıkra, makale, deneme, gezi, eleştiri, röportaj gibi yazı türlerinde açıklayıcı anlatım biçimi yoğun olarak görülür.
    5. ÖRNEK: Çağdaş eğitim, bireyi bilgi ile donatmaktan çok, ona kendi kendine bilgi edinme yollarını öğretmeyi amaçlar. Bireyde, sağlıklı düşünme, doğru anlama, toplum içinde türlü durumlara olumlu uyum sağlayabilme yeteneklerinin geliştirilmesini ister. Sağlıklı düşünme, öncelikle dilin işleyiş düzeninin kavranmasına bağlıdır. Bu sebeple kişinin eğitimi ile ana dili arasında doğrudan bir bağlantı vardır.
    6. Belirteçlerin Temel Özellikleri Eylem ve eylemsileri durum (nitelik) yönünden belirtebilir. Eylem ve eylemsileri zaman yönünden belirtebilir. Eylem ve eylemsileri azlık-çokluk (nicelik) yönünden belirtebilir. Eylem ve eylemsileri durum, zaman, yer-yön, azlık-çokluk yönünden sorabilir. Kendi türünden sözcükleri (belirteçleri) derecelendirebilir. Sıfat görevindeki sözcükleri derecelendirebilir.
    7. Anlamlarına Göre Belirteçler Durum Belirteçleri: Yalnızca eylem ve eylemsileri belirtir. Çoğunlukla, eylem ya da eylemsiye sorulacak olan “Nasıl…?” sorusuna karşılık olur. Bunlar kendi içinde niteleme, kesinlik, olasılık, yineleme, dilek, işaret belirteçleri olarak öbeklendirilebilir:
    8. Niteleme Belirteçleri: *Bugün çok güzel görünüyorsun *İlk soruyu çok kolay bulduğumu söyledim ona. * Sessizce içeri girip kapının arkasına saklandım. *Bugün ayakta zor duruyorum. *Bugün her günkünden yorgun görünüyorsun.
    9. *Arabayı yavaş sür; kaza yapacaksın! *Arabayı hızlı sürdüğü için kaza yapmış. b. Kesinlik Belirteçleri: elbet, elbette, mutlaka, tamamen, kuşkusuz, şüphesiz, asla, kesinlikle… *Akşama mutlaka ararım seni. * Şüphesiz seni de çok seviyorum.
    10. c. Olasılık Belirteçleri: belki, herhalde, galiba, sanırım, korkarım… * Herhalde bu akşam döner. * Galiba o da seni seviyor. * Sanırım sen de ondan hoşlanacaksın. d. Yineleme Belirteçleri: yine, tekrar… *Dün akşam yine aradı beni. *Yarın tekrar geleceğim.
    11. Dilek Belirteçleri: bari, keşke, inşallah… * Keşke sen de bizimle gelsen. *Bu sınavı inşallah kazanırsın. İşaret Belirteçleri: işte, şöyle, böyle, öyle… *Kalemi şöyle tutmalısın!
    Sevqi. . bunu beğendi.

Sayfayı Paylaş