atatürk dönemi iç politika

Konu 'Tarih - İnkılap Tarihi Ders Notları' bölümünde tömbk tarafından paylaşıldı.

  1. tömbk

    tömbk Üye

    Katılım:
    17 Kasım 2008
    Mesajlar:
    84
    Beğenileri:
    66
    Ödül Puanları:
    0

    ATATÜRK DÖNEMİ İÇ POLİTİKA

    II. TBMM’NİN AÇILMASI
    23 Nisan 1920 – 1 Nisan 1923 tarihleri arasında görev yapan I.TBMM; işgallerin sona erdirilmesi, bağımsızlığın ilanı, saltanatın kaldırılması gibi önemli görevlere imza atmış olduğundan “Kurucu Meclis” olarak nitelenmiş ve buna uygun yetkilerle donatılmıştı.

    I.TBMM’nin Kapatılarak Seçim Kararı Alınmasının Sebepleri:
    1-Zor savaş şartları altında ilk Meclisin aşırı yıpranmış olması
    2-Saltanatın kaldırılması sırasında ortaya çıkan görüş ayrılıkları
    3-Lozan Görüşmeleri sırasında Mecliste yaşanan tartışmalar
    11 Ağustos 1923 – 23 Ekim 1927 tarihleri arasında hizmet veren II. TBMM’nin seçilmesinde inkılâp yanlısı adayların bulunması sağlanmıştır.
    9 Ağustos 1923’te inkılâp yanlısı milletvekilleri bir araya getirilerek Halk Fırkası kurulmuştur. (Bu fırka Cumhuriyetin ilanından sonra Cumhuriyet Halk Fırkası adını alacaktır.)
    Birçok inkılâbı gerçekleştiren bu Meclise “İnkılâpçı Meclis” denilmiştir.
    II. TBMM 28 Ağustos’ta Lozan Antlaşması’nı onaylamış, 13 Ekim 1923’te Ankara’yı yeni Türk Devleti’nin başkenti yapmıştır.

    Ankara’nın Başkent Olarak Seçilmesinde:
    1-İstanbul’un TBMM tarafından son verilen Osmanlı Devleti’ne başkentlik yapmış olması
    2-Ankara’nın jeopolitik konum olarak savunmasının daha kolay olması ve diğer illere daha yakın olması
    3-Ankara’nın Milli Mücadele’ye merkezlik yapmış olması etkili olmuştur.

    CUMHURİYET’İN İLANI (29 EKİM 1923)
    23 Nisan 1920’de Yeni Türk Devleti kurulmuş ve milli egemenlik gerçekleştirilmişse de Milli Mücadele’ye zarar vermemek için devletin adı konulmamıştı.

    Cumhuriyet’in İlanında:
    1-Devletin yönetim şekli ve devlet başkanlığı sorunlarının çözülmek istenmesi
    2-Bakanlar Kurulu oluşturulmasını zorlaştıran Meclis Hükümeti sistemine son verilmek istenmesi
    3-Yönetimdeki yetki ve sorumlulukların tam olarak belirlenmek istenmesi
    4 Saltanat yanlılarının eski sistemin devamı için yaptığı propagandalar etkili olmuştur.
    27 Ekim’de Ali Fethi (Okyar) Bey’in istifası ile bir hükümet bunalımı yaşanmış, 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edilmiştir.

    Cumhuriyet’in İlanının Sonuçları:
    1-Yeni Türk Devleti’nin adı konulmuş, rejim tartışmaları sona ermiştir.
    2- Meclis Hükümeti Sistemi kaldırılarak Kabine Sistemi getirilmiştir. (Bu sisteme göre Cumhurbaşkanı başbakanı atayacak, başbakan da bakanları seçerek cumhurbaşkanının onayına sunacaktı.) Böylece yürütmenin daha düzenli işlemesi sağlanmıştır.
    3-Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa, ilk Başbakanı İsmet (İnönü) Paşa, ilk Meclis Başkanı da Ali Fethi (Okyar) Bey olmuştur.
    4-Milli egemenlik ve modernleşmenin gerçekleştirilmesinde önemli bir adım atılmış oldu.
    Not: Cumhuriyet’in ilanından sonra Atatürk ve yakın silah arkadaşları arasındaki görüş ayrılıkları daha belirgin hale gelmiştir.





    HALİFELİĞİN KALDIRILMASI (3 MART 1924)
    1 Kasım 1922’de saltanat ve hilafet kurumları birbirinden ayrılarak saltanat(padişahlık) kaldırılmış, halifelik ise siyasi yetkilerinden arındırılarak korunmuş ve Osmanlı hanedanından Abdülmecid Efendi TBMM tarafından halife seçilmişti.

    Halifeliğin Kaldırılmasının Sebepleri:
    1-Halife Abdülmecid Efendi’nin yetkilerini aşarak bağımsız hareket etmeye başlaması ve kendini TBMM’nin üstünde görmesi
    2-Halifeliğin cumhuriyet karşıtlarının sığınağı haline gelmesi
    3-Halifelik kurumunun milli egemenlik ilkesi, çağdaş-modern ve laik devlet düzenine ters düşmesi

    3 Mart 1924’te:
    1)Çıkarılan bir kanunla Halifelik kaldırılmış,
    2)Aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu çıkarılarak eğitim öğretim faaliyetleri Milli Eğitim Bakanlığı’nın tekeline alınmış,
    3)Erkan-ı Harbiye Vekâleti kaldırılarak yerine Genelkurmay Başkanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı kurulmuş, böylece ordunun politikaya karışması önlenmeye çalışılmış,
    4)Şer’iye ve Evkaf Vekâleti kaldırılarak Diyanet İşleri Başkanlığı kurulmuş, laik düzene geçişte önemli bir aşama kaydedilmiş,
    5)Osmanlı hanedanının bütün üyelerinin yurt dışına çıkarılması kararı alınmış, Böylece saltanat yanlılarının eski rejimi tekrar kurma çabalarının önüne geçilmiştir.

    Halifeliğin Kaldırılmasının Sonuçları:
    1-Laiklik ve milli egemenliğin gerçekleştirilmesi için önemli bir adım atılmıştır.

    ÇOK PARTİLİ REJİM DENEMELERİ
    İlk TBMM’de siyasi partiler bulunmuyordu. Fikir ayrılıklarının Milli Mücadele’ye zarar vermesini önlemek için Tesanüt, Islahat, İstiklal gibi gruplar Müdafaa-i Hukuk Grubu adı altında bir araya getirilmişti.
    Ancak Cumhuriyet rejiminin en güzel uygulama şekli olan demokrasinin gerçekleşmesi için Hükümetin denetlenmesine, bunun için de farklı fikirlerin temsil edildiği siyasi partilere ihtiyaç vardı.

    CUMHURİYET HALK FIRKASI (9 AĞUSTOS 1923)
    İlk TBMM’de yer alan Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu 2.TBMM’nin kurulması aşamasında Halk Fırkası adı verilerek partileştirildi. (Fırkanın adı 1924’te Cumhuriyet Halk Fırkası, 1935’te Cumhuriyet Halk Partisi olacaktır.)
    Partinin başkanlığını 1938’e kadar Atatürk, daha sonra İsmet İnönü yapmıştır.
    Cumhuriyet Halk Partisi 1950’ye kadar tek parti olarak devletin yönetiminde söz sahibi olmuştur.
    Cumhuriyet Halk Partisi; Atatürk ilkelerini parti programı olarak benimsemiş(altı ok), inkılâpların öncülüğünü yapmış, ekonomide devletçilik ilkesini uygulamıştır.
    İlk TBMM’de komutanlar aynı zamanda milletvekilliği yapabilirken ordunun siyasetten ayrı tutulması için 19 Aralık 1924’te çıkarılan bir kanunla asker kökenli milletvekillerinin bu iki görevden birini seçmeleri sağlanmıştır.
    ozhenry ve kelebekk bunu beğendi.
  2. tömbk

    tömbk Üye

    Katılım:
    17 Kasım 2008
    Mesajlar:
    84
    Beğenileri:
    66
    Ödül Puanları:
    0
    TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASI (17 KASIM 1924 -5 HAZİRAN 1925)
    İnkılâpların gerçekleştirilmesi aşamasında Atatürk’le yakın arkadaşları arasında görüş ayrılıkları ortaya çıkmış, Kazım Karabekir’in başkanlığında Ali Fuat (Cebesoy), Refet (Bele), Rauf (Orbay), Adnan (Adıvar) ve diğer bazı milletvekilleri tarafından Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kurulmuştur.
    Cumhuriyet döneminin ilk muhalefet partisidir.
    Ekonomide liberalizmi savunmuş, “dini inançlara saygı” ‘yı parti progr***** almaları inkılâp karşıtlarının bu partiyi desteklemesine yol açmıştır.
    Partinin Cumhuriyet karşıtlarının etkisine girdiği, devletin toprak bütünlüğünü tehdit eden Şeyh Said İsyanı’nda rolü olduğu gibi iddialarla 5 Haziran 1925’te TCF kapatılmıştır.
    ŞEYH SAİD İSYANI (13 ŞUBAT 1925)
    Sebepleri:
    1-Şeyh Said ve taraftarlarının cumhuriyeti yıkarak eski rejimi tekrar kurma çabası
    2-Güneydoğu Anadolu’da bir Kürt devleti kurma çabaları
    3-Musul’u ele geçirmek isteyen İngilizlerin isyancıları desteklemesi
    İsyanın bastırılmasında başarılı olamayan Fethi (Okyar) Hükümeti istifa etti. İsmet (İnönü)’nün başbakanlığında kurulan yeni hükümet isyanları bastırabilmek için;
    a)Takrir-i Sükûn Kanunu’nu çıkardı(4 Mart 1925),
    b)İstiklal Mahkemeleri’ni yeniden kurdu.

    Şeyh Said İsyanı’nın Sonuçları:
    1-Cumhuriyet ve inkılâp karşıtı ilk isyandır. İsyan bastırılmış ve yakalanan suçlular İstiklal Mahkemeleri’nde cezalandırılmıştır.
    2-Türkiye’nin iç politikaya yönelerek isyanla uğraşması Musul’u kaybedilmesine sebep olmuştur.
    3-İsyanda rolü olduğu gerekçesiyle TCF’nin kapatılması ilk çok partili rejim denemesinin başarısızlıkla sonuçlanmasına yol açmıştır.
    (Türkiye’deki siyasi ortamın henüz çok partili sisteme hazır olmadığı görülmüştür.)

    İZMİR SUİKASDI (16 HAZİRAN 1926)
    Eski rejim yanlılarının, inkılâp karşıtlarının ve eski İttihatçıların İzmir gezisi sırasında Atatürk’e karşı suikast girişimleri bir ihbar üzerine başarısız oldu. Yakalanan eylemciler İstiklal Mahkemeleri tarafından cezalandırıldı.
    TCF liderleri de bu olayda rolü oldukları gerekçesiyle yargılandılar, ancak suçsuz bulundular.

    SERBEST CUMHURİYET FIRKASI (12 AĞUSTOS 1930 -18 ARALIK 1930)
    Hükümetin denetlenebilmesi, değişik fikirlerin mecliste temsil edilebilmesi, demokrasinin güçlendirilmesi gibi genel sebeplerin yanı sıra 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı da Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kurulmasında etkili olmuştur.
    Atatürk’ün isteği ile Fethi (Okyar) Bey tarafından kurulan SCF ekonomide liberalizmi savunmuştur.
    Bu partinin de rejim karşıtlarının etkisine girmesi üzerine bizzat kurucusu tarafından kapatılmıştır.
    Not: İkinci çok partili rejim denemesi de başarısızlıkla sonuçlanmıştır.

    MENEMEN OLAYI (23 ARALIK 1930)
    İzmir’in Menemen ilçesinde Derviş Mehmet adlı biri tarafından çıkarılan Cumhuriyet karşıtı bir isyandır.
    Asteğmen Kubilay’ı şehit edilmesiyle büyüyen isyan kısa sürede bastırılmış ve isyancılar İstiklal Mahkemeleri’nde yargılanarak cezalandırılmıştır.

    Sonuçları:
    1-Laik Cumhuriyete yönelik ikinci isyandır.
    2-Uzun süre(1946’ya kadar) çok partili rejim denemelerinin yapılamamasına sebep olmuştur.

    DEMOKRAT PARTİ (1946)
    II. Dünya Savaşı’ndan sonra demokratik sistemlerin yayılması üzerine Türkiye’de de çok partili sisteme geçilmesi gereği ortaya çıktı.
    Önce Milli Kalkınma Partisi kuruldu.
    Ardından CHP’den ayrılan Adnan Menderes, Celal Bayar, Fuat Köprülü, Refik Koraltan öncülüğünde Demokrat Parti kuruldu.
    1946’daki çarpık seçim sistemine rağmen Meclis’e girmeyi başaran DP, 1950 seçimleri ile iktidara geldi ve 1960 Darbesine kadar iktidarda kaldı.
    DP iktidarı tek partili sisteme son vermiştir.
    kelebekk bunu beğendi.

Sayfayı Paylaş