bakarsanız sevinirim

Konu 'Dil ve Anlatım 9. Sınıf' bölümünde ayse_16 tarafından paylaşıldı.

  1. ayse_16

    ayse_16 Üye

    Katılım:
    6 Ekim 2008
    Mesajlar:
    14
    Beğenileri:
    1
    Ödül Puanları:
    0

    büyük ünlü uyumuna ve küçük ünlü uyumuna neden büyük ünlü uyumu ve küçük ünlü uyumu denmiştir bunu bulmam gerekiyor yardımcı olursanız sevinirim
  2. *.Sinnlos Ein Sturm.*

    *.Sinnlos Ein Sturm.* Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    16 Nisan 2010
    Mesajlar:
    905
    Beğenileri:
    6.732
    Ödül Puanları:
    0
    1. BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU
    Kalınlık-incelik uyumu da denir.
    Bu kurala göre Türkçe bir kelimenin ünlülerinin tamamı ya kalın ya da ince olmalıdır.
    sevilmek, ince, denizden, kelebekler, göstermelik...;
    satılık, kalın, oyun, uçurtma, aşağı, sorular...
    Büyük ünlü uyumunda (küçük ünlü uyumunu hesaba katmazsak) hangi ünlüden sonra hangisinin gelebileceği şu şekilde gösterilebilir:
    a› a, ı, o, u e› e, i, ö, ü ı› a, ı, o, u i› e, i, ö, ü
    o› a, ı, o, u ö› e, i, ö, ü u› a, ı, o, u ü› e, i, ö, ü
    Küçük ünlü uyumunu hesaba katarsak hangi ünlüden sonra hangisinin gelebileceği şu şekilde gösterilebilir:
    a› a, ı e› e, i ı› a, ı i› e, i o› a, u ö› e, ü u› a, u ü› e, ü
    Kalın ve ince ünlülerin bir arada olduğu kelimeler ya değişikliğe uğramış Türkçe kelimelerdir ya da yabancı kelimelerdir.
    -Değişikliğe uğramış Türkçe kelimeler:
    şışman›şişman, ınanmak›inanmak, dakı›dahi, kanı›hani, alma›elma, ana›anne, karındaş›kardaş›kardeş, kangı›hangi...
    -Yabancı kelimeler:
    kalem, cihan, insan, merhamet, afiyet, asayiş, meteoroloji,semantik...
    -Bazı yabancı kelimeler bu kurala uydurulmuştur.
    divar›duvar, kalib›kalıp, brillante›pırlanta, suret›surat...
    Büyük ünlü uyumu kuralına uymayan (Türkçe ve yabancı) kelimelere getirilen ekler kelimenin son hecesine uyar:
    annemiz, kardeşçe, veriyordu, elmalık, dünyanın, merhametli...
    -Ancak bazı yabancı kelimelerde, ünlüsü kalın olan son heceden sonra ince ünlü gelir. Bunun sebebi, kelime sonundaki ünsüzün ince oluşudur.
    alkolü, emlâkçilik, hakikati, helâkimiz, kabulüm, saatte, sadakatten...
    Kelime kökleri bu kurala uyduğu gibi, kelimelere (Türkçe ve yabancı) getirilen ekler de kökün ünlüsüne göre belirlenerek çekimli ve türemiş bütün kelimeler bu kurala uydurulur.
    yürü›yürüdüm, yürümek, yürüyen, yürüsün, yürüme...
    oku›okusun, okuyalım, okuyucu, okuduk...
    -Ancak bu kurala uymayan ekler vardır:
    -yor (şimdiki zaman eki) : geliyor, biliyor, istiyor, gizliyor...
    -ken (zarf-fiil eki) : alırken, koşarken, bakarken...
    -leyin (isimden zarf yapan ek): sabahleyin, akşamleyin
    -(İ)mtırak (sıfattan sıfat yapan ek): yeşilimtırak, mavimtırak, ekşimtırak...
    -ki (ilgi zamiri ve sıfat yapan ek): onunki, yukarıdaki, akşamki...
    -Taş (isimden isim yapan ek) : meslektaş, ülküdaş...
    -gil (aile bildirir) : halamgil, dayımgil, baklagiller...

    -Ancak, bu eklerle yapılan bütün kelimeler büyük ünlü uyumuna aykırıdır denemez. Öyleyse bu eklerin ünlülerinin her zaman aynı özellikte (kalın veya ince) olduğunu, bu yüzden bazı kelimelerde uyuma girmediklerini söyleyebiliriz:öğleyin, gelirken, sarımtırak, seninki, arkadaş, eniştemgil...
    2. KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU
    Düzlük-yuvarlaklık uyumu da denir.
    Bu kurala göre bir kelime düz ünlü (a, e, ı, i) ile başlıyorsa sonraki ünlüler düz; yuvarlak ünlü (o, ö, u, ü) ile başlıyorsa sonraki ünlüler ya dar yuvarlak (u, ü) ya da düz geniş (a, e) olmalıdır:
    arkadaş, karanlık, kelime, merdiven, serilmek, ıslık, ılık, ırak, sıcaklık, incelik, iyi
    kova, orak, oğlak, oğlan, gözlem, önem, uğrak, uygar, uğraşmak, üzer, üçer
    okul, kuru, uygun, olumlu, bozulmuş, çocuk, oğul, okul, ölümlü, öküz, uğur, ululuk, üçüz, üzüm, süzgün...
    Küçük ünlü uyumunun büyük ünlü uyumundan bir farkı vardır:
    Büyük ünlü uyumunda kelimedeki bütün ünlülerin kalınlık ve incelik bakımlarından uyuşmaları gerekli iken, küçük ünlü uyumunda her ünlü kendinden önceki ünlüye uymak zorundadır.
    Meselâ, “kolaylık” örneğinde olduğu gibi “ı” ünlüsü kendinden önceki “a” ünlüsüne uyarken “a”dan önceki “o” ünlüsüne uymayabilir.
    Bu özellik, yuvarlak ünlüden sonra düz-geniş ünlü geldiği zaman karşımıza çıkmaktadır:
    ufaklık, uzaklık, olası, önemli, üzerinde...
    Büyük ünlü uyumunu hesaba katmazsak küçük ünlü uyumu kuralına göre hangi ünlüden sonra hangisinin gelebileceği şu şekilde gösterilebilir:
    a› a, e, ı, i e› a, e, ı, i ı› a, e, ı, i i› a, e, ı, i
    o› a, e, u, ü ö› a, e, u, ü u› a, e, u, ü ü› a, e, u, ü
    Büyük ünlü uyumunu hesaba katarsak küçük ünlü uyumu kuralına göre hangi ünlüden sonra hangisinin gelebileceği şu şekilde gösterilebilir:
    a› a, ı e› e, i ı› a, ı i› e, i o› a, u ö› e, ü u› a, u ü› e, ü
    -Bu kurala uymayan yabancı kelimeler:
    alkol, daktilo, mönü, akordeon, rötar, radyo, tiyatro, otobüs, televizyon, horoz, kamyon, siroz...
    -Ancak bazı alıntı kelimeler bu kurala uydurulmuştur:
    müdir›müdür, mümkin›mümkün, müşkil›müşkül...
    -Bu kurala uymayan Türkçe kelimeler:
    Avuç, avurt, kavurmak, kavuşmak, savurmak, kavun, karpuz, yağmur, çamur, tavuk, kabuk...
    -yor ve -ki ekleri de çoğu zaman bu kurala uymaz:geliyor, onunki...
    JKüçük ünlü uyumuna aykırı kelimelere (Türkçe ve yabancı) getirilen ekler, kelimenin son ünlüsüne uyar:
    Kavunu, yağmurluk, müminlik, müzikçi...
    Sonuç
    Bu uyumlar Türkçenin ayırt edici özellikleridir. Yani bu kurallara uymayan kelimeler çoğunlukla Türkçe değildir. Ama bu kurallar uyan kelimelerin tümü Türkçedir de diyemeyiz. O hâlde bu kurallar sadece Türkçe kelimelerde aranmalıdır.
    Ayrıca bu kurallar en az iki heceli kelimelerde aranmalıdır. Tek heceli kelimelerle bitişik kelimelerde aranmaz. Bitişik kelimeyi oluşturan kelimeler ayrı ayrı incelenebilir; birbirleriyle uyumlu olup olmadıklarına bakılmaz.
    anaerkil, ataerkil, babayiğit, pisboğaz, büyükbaş, küçükbaş (hayvan), camgöz, cingöz, paragöz, hoşbeş, yüzgöz (olmak), düztaban, Karagöz, karagöz (balığı), önayak (olmak), kafakol, tepegöz, tıknefes, günaydın, hanımeli, aslanpençesi, keçiboynuzu, yeşilbaş (ördek), dilberdudağı, tavukgöğsü, baştankara (kuş), düşeyazdım, gidedurun, çıkageldi, alabilirsin, alabildiğine (kalıplaşmış), bakıver, düşmeyegör, ölmeyegör, çöpçatan, günebakan, ordubozan, oyunbozan, yelkovan, yolkesen, akımtoplar, amperölçer, barışsever, basınçölçer, bilgisayar, sanatsever, yurtsever, vatansever karıncaezmez, kuşkonmaz, külyutmaz, varyemez
  3. ayse_16

    ayse_16 Üye

    Katılım:
    6 Ekim 2008
    Mesajlar:
    14
    Beğenileri:
    1
    Ödül Puanları:
    0
    teşekkür ederim ama benim istediğim bu değildi bunları zaten biliyorum ama niye bu uyuma büyük ünlü uyumu denmiş başka birşey denmemiş bunu istiyorum ben yinede cevapladığın için sağol
  4. `Crescent~

    `Crescent~ Üye

    Katılım:
    8 Mart 2010
    Mesajlar:
    597
    Beğenileri:
    662
    Ödül Puanları:
    94
    Yer:
    Ankara


    iki tane buldum .. ama birini seçeyim diyemedim .. sana hangisi daha mantıklı geliyorsa onu seç :)

Sayfayı Paylaş