Büyük Selçuklu Devleti (1040-1157)

Konu 'Tarih - İnkılap Tarihi Ders Notları' bölümünde ~~Özge~~ tarafından paylaşıldı.

  1. ~~Özge~~

    ~~Özge~~ Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    19 Nisan 2008
    Mesajlar:
    1.864
    Beğenileri:
    1.697
    Ödül Puanları:
    36

    BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ (1040-1157)
    Kurulduğu Yer: Horasan.
    Kurucusu: Tuğrul Bey.
    * Selçuklular, Oğuzların Üçok kolunun Kınık boyundandır.
    * Büyük Selçuklu Devleti’ne, bu boydan olan Selçuk Bey adını verdi.
    * Selçuk Bey, Oğuzlar Devleti’nde subaşı iken, Oğuz Devleti’nin hükümdarı ile arasında çıkan anlaşmazlık yüzünden kendisine bağlı ordularla güneye inerek Seyhun ırmağı yakınlarındaki Cent şehrine yerleşti (930-935).
    Hükümdarları:
    Selçuk Bey
    Arslan Yabgu
    Tuğrul ve Çağrı Beyler
    Alp Arslan
    Melikşah
    Sultan Sencer


    Selçuk Bey:
    * Cent şehrinde İslamiyet’i kabul etti.
    * Bir çok Türk boyunu yönetimi altına aldı.
    * Samanoğulları ile Karahanlılar arasındaki savaşta, daha güçsüz olan Samanoğullarına yardım etti. Karşılığında toprak aldı.
    Arslan Yabgu:
    * Selçuk Bey’in ölümünden sonra yerine oğlu Arslan Yabgu geçti.
    * Selçukluların güçlenmesini istemeyen Gazneli Mahmut, Arslan Yabgu’yu tutuklattı.
    Tuğrul ve Çağrı Beyler:
    * Tuğrul ve Çağrı beyler, iki kardeş olarak toprakları parçalamadan aralarında iş bölümü yaparak ülkeyi idare ettiler.
    * Gaznelilerle başarılı savaşlar yaptılar.
    * Horasan’ın önemli şehirlerinden biri olan Nişabur’u aldılar (1038).
    Dandanakan Savaşı (1040):
    Selçuklular ile Gazneliler arasında yapıldı.
    Sebepleri:
    * Gazneliler’in Selçukluları Horasan’dan çıkarmak istemeleri.
    * Selçukluların kendilerine yurt arayışı içinde olmaları.

    Sonuçları:
    • Gazneliler yenilgiye uğratıldı ve yıkılma sürecine girdi.
    • Selçuklular büyük bir zafer kazandı. Horasan ve İran toprakları Selçukluların eline geçti.
    • Büyük Selçuklu Devleti kuruldu (1040).
    • Tuğrul Bey sultan ilan edildi. Devleti Çağrı Bey ile birlikte yönetti.
    • Rey şehri alınarak başkent yapıldı.
    • Selçukluların İslam dünyasındaki otoritesi arttı.
    * Abbasi halifesinin, Şii Büveyhoğullarının baskılarına karşı Selçuklulardan yardım istemesi üzerine Tuğrul Bey, Bağdat Seferine çıkarak 1055 Abbasileri Şii Büveyhoğullarının baskısından kurtardı. Böylece Türk-İslam dünyasının koruyuculuğu Selçukluların eline geçti. Bu olaydan sonra İslam Dünyasının dini lideri Abbasiler, siyasi lideri de Selçuklular oldu.
    * Bizans üzerine sefere çıkılarak Doğu Anadolu’da başarılı savaşlar yapıldı. Bir çok şehir alındı (Erzurum, Kemah, Malatya, Sivas).
    Pasinler Savaşı (1048):
    * Selçuklular ile Bizanslılar arasında yapılı.
    * Gürcüler Bizanslılara yardım etti.


    Sebepleri:
    • Dandanakan Savaşı’ndan sonra Selçuklular’ın batı yönünde ilerlemeleri.
    • Bizanslıların, Türklerin Anadolu’ya girmelerini engellemek istemeleri.
    Not: Pasinler (Hasankale) Savaşı, Selçuklular ile Bizanslılar arasında yapılan ilk savaştır.

    Sonuçları:
    • Bizanslılar yenildi ve Selçukluları Resmen tanıdı.
    • Doğu Anadolu, Selçukluların denetimine girmeye başladı. Van’dan Trabzon’a kadar olan topraklar Selçuklular’ın eline geçti.
    • Gürcü Kralı Liparit, Selçuklulara esir düştü.
    Alp Arslan (1063-1072):
    * Önce iç işlerini düzeltti. Çıkan ayaklanmaları bastırdı.
    * Bizans İmparatorluğuna savaş açıldı. Gürcistan, Ani Kalesi ve Kars alındı.
    * Alp Arslan, komutanlarını Anadolu’nun fethi ile görevlendirdi. Türk akıncıları Akdeniz kıyılarına kadar ilerlediler.
    Malazgirt Savaşı (26 Ağustos 1071):
    Selçuklular ile Bizanslılar arasında yapıldı.
    Sebebi:
    Bizans’ın, Anadolu’ya yapılan Türk akınlarını önlemek, Doğu Anadolu’da gittikçe güçlenen Selçuklu egemenliğine karşı koymak istemesidir.

    Gelişmesi:
    • Savaş, Malazgirt ile Ahlat arasındaki Malazgirt ovasında başladı.
    • Selçuklu kuvvetleri üçe bölündü.
    • Alp Arslan sahte geri çekilme planı uygulayarak Bizans ordusunu merkezden ayırdı.
    • Bu sırada Bizans ordusunda bulunan Peçenek ve Uzlar, Selçuklu tarafına geçtiler. Pusuya yatan Türk askerlerinin seri hücumu ile Bizans ordusu büyük bir yenilgiye uğradı.
    • Ancak savaşın kazanılmasında ordunun manevi gücünün yüksek olması, iyi teşkilatlanması ve Alp Arslan gibi yetenekli, güçlü bir hükümdar tarafından yönetilmesinin de büyük katkısı vardır.
    Sonuçlar:
      • Türkler büyük bir zafer kazandı.
      • Bizans İmparatoru Romen Diyojen esir düştü.

      • Yapılan Antlaşma Sonunda;
        • Doğu Anadolu’da ki bazı şehirler Türklere bırakıldı.
        • Bizanslılar her yıl vergi verecekti.
        • Alp Arslan, esir alınan askerleri serbest bıraktı.
    Not: Malazgirt zaferi ile Anadolu’nun kapısı Türklere açıldı. Türkler Anadolu’ya yerleşmeye başladı.
    * Alp Arslan, Batı Karahanlılar üzerine çıkacağı bir sefer sırasında öldürüldü.

    Melikşah (1072-1092):
    • Ege Denizine ve boğazlara kadar bütün Anadolu alındı.
    • Suriye, Filistin ve Arabistan alındı.
    • Devletin sınırları; doğuda Tanrı dağları ve Seyhun ırmağından batıda Akdeniz kıyılarına, kuzeyde Kafkas dağlarından güneyde Basra körfezine kadar genişletildi.
    • Vezir Nizamülmülk’ün koduğu kanun ve metotlarla devlet işleri çok düzenli olarak yürütüldü.
    • Güçlü bir ordu ile, çıkan ayaklanmalar hemen bastırıldı.
    • Başkent, Rey’den İsfahan’a taşındı.
    • Selçukluların en parlak dönemidir.
    • Melikşah’ın ölümünden sonra oğulları arsında taht kavgaları başladı ve ülkede ayaklanmalar çıktı.
    Sultan Sencer (1118-1157):
      • Merv şehri başkent yapıldı.
      • Gaznelilerden Gazne şehri, Karahanlılardan Maveraünnehir alındı.
      • Karahitaylılarla yapılan Katvan Savaşı’nda Selçuklular yenilgiye uğradı (1141). Maveraünnehir elden çıktı.
      • Bundan sonra ayaklanan Oğuzlar üzerine gidildi. Fakat Sultan Sencer esir düştü. Bir süre sonra 1157’de öldü.
      • Sultan Sencer’in ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti yıkıldı (1157).
    Büyük Selçuklu Devleti’nin Yıkılma Sebepleri:
        • Ülkenin hanedan üyeleri arasında paylaştırılması ve taht kavgaları,
        • Atabeylerin, merkezi otoritenin zayıflamasıyla bağımsızlıklarını ilan etmeleri,
        • Haçlı Seferlerinin meydana getirdiği sarsıntılar,
        • Türkmenlerin küstürülmesi,
        • Abbasilerin, eski güçlerine kovuşmak için Selçuklular aleyhine çalışmalarıdır.
        • Katvan Savaşı’nın yıkıcı etkisi,
        • Batınilerin çalışmalarıdır.
    Büyük Selçuklu Devleti’nin Yıkılmasından Sonra Kurulan Devletler
    1. Suriye Selçukluları
    2. Horasan Selçukluları
    3. Kirman Selçukluları
    4. Irak Selçukluları
    5. Anadolu Selçukluları
    Mehmet Yurt bunu beğendi.

Sayfayı Paylaş