Coğrafya ve Dünyamız

Konu 'Coğrafya (Soru-Cevap-Konu Anlatım)' bölümünde DWL tarafından paylaşıldı.

  1. DWL

    DWL Üye

    Katılım:
    27 Ekim 2007
    Mesajlar:
    339
    Beğenileri:
    14
    Ödül Puanları:
    16

    YER YUVARLAĞI VE EVREN

    Bütün gök cisimlerinin içinde yer aldığı sınırsız boşluğa evren denir. Genişliği belli olmayan evrende değişik grupta ve özellikte gök cisimleri bulunmaktadır. Bunların özelliklerine göre çeşitli adlar verilmektedir.

    Evren : İçinde milyarlarca gökcisminin bulunduğu sonsuzluk ve onun içindeki varlıklar bütünüdür. Evren içerisindeki cisimlerin başlıcaları şunlardır.
    Yıldız : Isı ve ışık yayan gök cisimlerine denir. Örnek: Güneş
    Gezegen : Yıldızlardan aldığı ısı ve ışık yansıtan gök cisimleridir. Örnek: Dünya
    Uydu : Gezegenlerden küçük, bağlı olduğu gezegenlerin etrafında dönen gök cisimleridir. Örnek: Ay
    Nebula : Evrendeki kızgın gaz ve toz bulutlarıdır. Örnek: Andromeda.
    Meteor : Atmosfere girince ateş külçesi durumuna dönüşen Evrendeki başıboş dolaşan kayaçlardır.
    Galaksi :Evrenin sonsuz boşluğunda bulunan sayısız gök cisimlerinin oluşturduğu kümelere galaksi denir. Dünyamızın içinde bulunduğu yıldız sistemi yani Güneş sistemi, Samanyolu galaksinde yer alır.
    Yıldız Sistemi : Bir yıldız ve onun çekim gücünün etkisi altındaki gezegenler ve diğer gökcisimlerinden oluşan sistemlerdir. Örnek: Güneş sistemi.
    Güneş : Kızgın gazlardan oluşmuştur. Çevresine ısı ve ışık yayan gök cismidir. Yapısının %99 hidrojen ve helyum gazlarından oluşur. Yarıçapı 700.000 km. dır. Yüzeyinde sıcaklık 6000 oC Yer yuvarlağından 333.000 kat büyüktür. Dünyamıza ortalama 149.000.000 km. uzaklıktadır.

    GÜNEŞ SİSTEMİ

    Güneş ve onun çekim etkisi altında bulunan gök cisimlerinin oluşturduğunu topluluğa denir. Güneş’in çekim gücü etki-sindeki 9 gezegen, uyduları ve diğer gökcisimlerinin oluşturduğu bir sistemdir. Güneş sisteminde yer alan gezegenlerin uzaklık ve büyüklük sıralanışı şöyledir.

    Güneş sistemi tümüyle aynı yönde dönen bir disk biçiminde Samanyolu Galaksi’ si içinde hareket eder.

    Güneş sisteminde bulunan gezegenlerin özellikleri şunlardır:

    1- Bütün gezegenler Güneş etrafında, basıklığı az elipsler biçimindeki yörüngeleri izleyerek dolaşır.
    2- Yörüngedeki dönüş hızları birbirinden farklıdır. En yakın Merkür dolaşımını 88 günde, en uzak Plüton ise 248 yılda tamamlar.
    3- En büyük gezegen Jüpiter’dir. Merkür, Venüs, Mars ve Plüton Dünya’ dan küçük gezegenlerdir.
    4- En fazla uydusu olan gezegen Jüpiter’dir.12 uydusu vardır.
    5- Merkür ve Venüs gezegenlerinin uyduları yoktur.

    YERİN ŞEKLİ VE BOYUTLARI

    Güneş Sistemindeki gezegenlerden biri olan dünya Güneşe olan uzaklık bakımından üçüncü sırada yer alır.
    Dünyamız ekvatorda şişkin kutuplarda basıktır. Dünyanın bu özel şekline GEOİD denir. Dünyanın bu şekli kazanmasında kendi ekseni etrafındaki dönüşü neden olmuştur.

    BOYUTLARI

    - Yüzölçümü: 510 milyon km2 'dir.
    - Ekvator yarıçapı: 6378 km.
    - Kutup yarıçapı: 6357 km.
    - Ekvator çevresi: 40076 km.
    - Hacmi: 1.083 milyon km3
    - Basıklık oranı: 1:297
    - Kutuplar çevresi:40.009 km dır.


    Dünyanın Şeklinin Sonuçları

    1- Ekvatordan kutuplara doğru sıcaklığın azalması,
    2- Güneş ışınlarının düşme açısının, ekvatordan kutuplara doğru küçülmesi,
    3- Paralel dairelerinin kutuplara doğru küçülmesi
    4- Ekvatordan kutuplara doğru yerçekiminin artması,
    5- Ekvatordan kutuplara doğru cisimlerin ağırlıklarının artması,
    6- Ekvator çemberinin, meridyenlerden ve paralellerden daha uzun olması,
    7- Ekvatordan kutuplara doğru, dünyanın ekseni çevresindeki dönüş hızının (çizgisel hızın) azalması,
    8- Yerden yükseldikçe görüş açısının genişlemesi,
    9- Dünya üzerindeki bir noktadan hareket eden bir kişinin hep aynı yönde giderek, hareket noktasına ulaşması,
    10- İki meridyen arasındaki uzaklığın ekvatordan kutuplara doğru azalması,
    11- Dünyanın bir yarısında gündüz, diğer yarısında gece yaşanması,
    12- Termik basınç kuşaklarının oluşması,

    13- Dünya üzerinde kuzey kutbundan ekvatora doğru gittikçe kutup yıldızının görünüm açısının düzenli olarak küçülmesi
    14- Ay tutulduğu zaman, yerin Ay üzerine düşen gölgesinin daire şeklinde olması.
  2. DWL

    DWL Üye

    Katılım:
    27 Ekim 2007
    Mesajlar:
    339
    Beğenileri:
    14
    Ödül Puanları:
    16
    Paraleller ve Meridyenler

    Kutup noktalarından eşit uzaklıkta bulunan noktaları birleştiren daireye Ekvator denir. Ekvatora paralel olan ve birer derece aralıklarla geçen dairelere Paralel daireleri denir. Paralel dairelerini başlangıç yeri olan ekvator, sıfır numaralı paralel dairesini oluşturur. Ekvator dünyayı kuzey ve güney olmak üzere iki eşit yarıküreye ayırır.
    Paralellerin Özellikleri :
    1- Birer derece aralıklarla geçirilen dairelerdir.
    2- Kutuplara doğru çevre uzunlukları küçülür.
    3- Aralarındaki uzaklık birbirine eşit ve 111km dır.
    4- Doksan kuzey, doksan güney olmak üzere 180 paralel vardır.
    5- Paraleller doğu batı yönlüdür.
    6- Paralellerden bir noktanın enlemini belirlemede yararlanılır.
    7- Başlangıçları ekvatordur. Bazı paralellere özel adlar verilir. Yengeç, Oğlak dönenceleri gibi.

    MERİDYENLER
    Birer derece aralıklarla geçen ve kutup noktalarını birleştiren yarım çembere meridyen denir. Londra’daki Greenwichgözlemevinden geçen meridyen, başlangıç olarak benimsenmiştir.
    Meridyenlerin Özellikleri :
    1- Birer derece aralıklarla geçirilmişlerdir.
    2- Ekvatoru ve paralelleri dik keserler.
    3- 360 meridyen yayı bulunmaktadır.
    4-Başlangıç meridyenini tam daireye tamamlayan karşıt meridyen yayı 180 meridyendir.
    5- Birbirini izleyen iki meridyen arasındaki uzaklık, yalnız Ekvator üzerindeki 111 km.dır.
    6- Meridyen yayları eşit uzunluktadır.
    7- Kutuplara doğru birbirlerine yaklaşır ve kutuplarda birleşirler.
    8- Başlangıç meridyeni ile karşıt meridyeni, Dünyayı doğu ve batı olmak üzere iki yarı küreye ayırır.
    9- Birbirini izleyen iki meridyen arasındaki zaman farkı 4 dakikadır.
    10- Başlangıç meridyeninin karşısında yer alan 180 meridyen gün değiştirme çizgisi olarak esas alınmıştır.
  3. DWL

    DWL Üye

    Katılım:
    27 Ekim 2007
    Mesajlar:
    339
    Beğenileri:
    14
    Ödül Puanları:
    16
    Coğrafi Konum

    Bir ülkenin, yerin coğrafi konumu denilince;

    - Yerküre üzerinde bulunduğu nokta yer.
    - Hangi kıtada bulunduğu ve diğer kıtalarla ilişkili durumu
    - Deniz ve okyanuslarla ilişkisi
    - Yükselti durumu
    - Ticaret yollarına göre durumu
    - Ekonomik ve kültürel özellikler bakımından farklılık gösteren yerlere göre durumu anlaşılır.

    Kısaca, bir yerin enlem ve boylamlara göre yerküre üzerindeki yeri ve çevresiyle her türlü ilişkisini sağlayan coğrafi koşulların tümüne birden "Coğrafi konum" denir.

    Coğrafi konum ikiye ayrılır.

    1. Matematik konum
    2. Özel konum

    MATEMATİK KONUM

    Dünya üzerindeki bir yerin enlem ve boylamlara göre yerinin saptanmasıdır.

    Türkiye'nin Matematik Konumu ve Sonuçları

    1. Türkiye, 36° - 42° Kuzey paralelleri ile 26°-45° Doğu meridyenleri arasında yer alır.
    2. Doğu - batı istikametinde 45° - 26° = 19° meridyen farkı vardır. Bu da 76 dakikalık yerel saat farkına sebep olur. Doğu - batı yönünde geniş olmadığı için bir ortak saat kullanılır.
    3. Kuzey - güney doğrultusunda 42° - 36° = 6° paralel farkı vardır. Bu da kuzey ucu ile güney ucu arasında 6° x 111 = 666 km yapar.
    4. Güneş ışınları yatay bir düzleme hiçbir zaman dik açı ile gelmez.
    5. Ülkemiz Ekvator'un kuzeyinde, başlangıç meridyeninin doğusunda yer alır.
    6. Orta kuşakta yer aldığı için mevsimler belirgin olarak yaşanır.
    7. Kuzeye gidildikçe gece - gündüz arasındaki zaman farkı artar ve cisimlerin gölge boyları uzar.
    8. Kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürür. Güneyden esen rüzgarlar sıcaklığı yükseltir.
    9. Dağların güney yamaçları kuzey yamaçlarından daha sıcaktır.
    10. Kuzeyden, güneye gidildikçe sıcaklık artar. Akdeniz kıyıları, Karadeniz kıyılarından 7-8 derece daha sıcaktır.
    11. Kuzeye gidildikçe buharlaşma azalır, bu nedenle Akdeniz Karadeniz'den daha tuzludur.

    Bir yerin Boylamını bilirsek:

    - Yerel saatini
    - Hangi saat diliminde yer aldığını
    - Aynı enlem üzerindeki noktalarda Güneşin doğuş ve batış saatlerini de bilmek mümkün olur.

    SAATLER

    Dünya'nın günlük hareketi sonucunda kutup noktaları dışında aynı enlem üzerindeki bir noktada Güneş batıdaki bir noktaya göre daha önce doğar ve batar. Bunun sonucunda yerel saatler oluşur.

    YEREL SAAT
    Zaman, Güneş'in gökyüzünde izlenen hareketine göre düzenlenir. Bir boylam 24 saatte bir Güneş'in tam karşısında olmaktadır.

    Dünya ekseni etrafında dönerken 360 meridyen 1 gün 24 saat yada 1440 dakika içerisinde Güneşin önünden geçer. Güneş sabittir ama insan gözü Güneşi dönüyormuş gibi algılar.

    Yukarıdaki işlemle ispatlandığı gibi bir meridyen güneşin önünden geçtikten 4 dakika sonra onu takip eden meridyen güneşin önünden geçer. İki meridyen arasında 4 dakika yerel saat farkı vardır. Güneş doğudan doğduğu için doğuda kalan meridyenlerde yerel saat daha ileridir.

    Örneğin: 26° - 45° doğu meridyenleri arasında bulunan Türkiye'de 45 - 26 =19 meridyen
    19 x 4 = 76 dakika yerel saat farkı vardır.

    YEREL SAATLERİN HESAPLANMASI

    Yerel saat hesapları çözülürken genelde şu 4 aşama uygulanır:

    1. Şekil çizimi
    2. Boylamlar verilmişse boylam farklarını bulup saate çevirme ya da zaman farkı verilmişse farkı boylama çevirerek boylamı bulma.
    3. Şekil üzerinde sonuç olarak ileri (doğusunda) ya da geri (batısında) noktayı tespit etme.
    4. İleri ise toplama geri ise çıkarma işlemi ile sonucu bulma.

    ÖZEL KONUM

    Dünya üzerinde herhangi bir yerin kıtalara, komşularına, önemli geçitlere, boğazlara ve su yollarına, ticaret merkezlerine, denizlere göre durumu, fiziki ve beşeri özellikleri o yerin özel konumunu belirler.

    Türkiye'nin Özel Konumu ve Sonuçları

    1. Ülkemiz eski dünya karaları olarak bilinen Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine ençok yaklaştığı yerde bulunur. Anadolu ve Trakya yarımadalarından oluşmuştur.
    2. Üç kıta arasında köprü durumundadır. Bu nedenle ipek ve baharat yolları gibi önemli ticaret yollarına geçitlik yapmıştır.
    3. Tarih boyunca değişik medeniyetlerin kurulduğu bir alan üzerindedir.
    4. Üç tarafı denizlerle çevrilidir. Yeryüzü şekilleri çeşitlidir. Bunun sonucunda iklim, tarım ürünleri, turizm ve deniz ürünleri çeşitliliği artmıştır.
    5. Akdeniz'i Karadeniz'e bağlayan Çanakkale ve İstanbul boğazlarına sahiptir. Bu nedenle ülkemizin stratejik önemi artmıştır.
    6. Ülkemizin ortalama yükseltisi fazladır (1132m). Yükselti batıdan doğuya gidildikçe artmaktadır.
    Bu durum, tarım ürünlerinin Doğu Anadolu Bölgesi'nde daha geç olgunlaşmasına neden olmuştur.
    7. Yeraltı kaynakları bakımından zengindir.
    8. Yer şekilleri çok engebelidir. Bu nedenle kısa mesafelerde iklim değişikliği yaşanır. Rize'de turunçgil yetişmesi, Iğdır'da pamuk yetişmesi özel konumun bir sonucudur.
  4. DWL

    DWL Üye

    Katılım:
    27 Ekim 2007
    Mesajlar:
    339
    Beğenileri:
    14
    Ödül Puanları:
    16
    Dünyanın Hareketleri

    I. DÜNYANIN GÜNLÜK ( EKSEN ) HAREKETİ
    Dünya batı-doğu doğrultusunda kendi ekseni etrafında hızla dönerek 24 saatte günlük hareketini tamamlar. Bu harekete eksen hareketi de denir.
    Dünyanın küresel şekli dönüş hızında farklılaşmalara neden olur. Ekvatorda hız 1670 km/saat olur iken kutuplara gidildikçe hız azalır. Kutup noktalarında sıfır olur. Bunun sonucunda;
    - Güneşin doğma ve batma anı ekvatordan kutuplara uzar.
    - Aynı boylam üzerindeki tüm noktalarda yerel saat aynı olur.
    GÜNLÜK HAREKETİN SONUÇLARI
    1. Gece ve gündüzler oluşur.
    2. Yerel saat farkları ortaya çıkar.
    3. Doğu ve batı yönleri ortaya çıkar.
    4. Dünya üzerinde herhangi bir yer, güneş ışınlarını gün içinde farklı açılarla alır.
    5. Günlük sıcaklık ve basınç farklarının oluşması.
    Bunun sonucunda da:
    - Mekanik çözülme artar.
    - Meltem rüzgarları oluşur.
    6. Sürekli rüzgarların yönlerinde sapmalar olur.
    7. 30° ve 60° enlemlerinde dinamik basınç kuşakları oluşur.
    8. Okyanus akıntılarında sapma ve halkalar oluşur.
    9. Aynı enlem üzerinde, Güneş farklı zamanlarda doğup batar.
    DÜNYA'NIN YILLIK ( YÖRÜNGE ) HAREKETİ
    II. YILLIK HAREKETİ
    Dünyanın yörüngesi elips şeklindedir ve gün çevresindeki bu yörüngede 365 gün 6 saatte turunu tamamlar.
    Güneş bu elipsin büyük çapı üzerinde ve odaklardan birinde yer alır. Bu yüzden Dünya Güneşe bazen yaklaşır (Günberi: 3 Ocak) bazen de uzaklaşır (Günöte: 4 Temmuz).
    Bu uzaklaşma ve yaklaşma mevsimlerin oluşumunu etkileyecek kadar önemli değildir. Sadece kuzey ve güney yarıküreler arasındaki mevsim sürelerinin farklı olmasına neden olur. Mevsimler Güneş ışınlarının düşme açısıyla ilgilidir. Bu açının değişmesinin nedeni ise Dünyanın Ekseni ile yörünge düzlemi (Ekliptik) arasındaki açıdır. (66°33'). Ekvator düzlemi ile Ekvator yörünge düzlemi arasındaki açı da buna bağlı olarak oluşur. (23°27')
    Eksen Eğikliğinin Sonuçları:
    1. Mevsimler oluşur.
    2. Güneş ışınlarının düşme açısı zaman içerisinde değişir.
    3. Gece - gündüz süreleri değişir.
    4. Güneş ışınlarının dik geldiği kesimlerin yıl içinde değişmesi ve Dönencelerin oluşması.
    5. Kutup dairelerinin enlem dereceleri oluşur.
    6. Aynı boylam üzerindeki noktalarda Güneş'in doğuş ve batış saatleri değişir.
    7. Kutup noktaları ile daireleri arasında sürekli gece ve gündüzler yaşanır.
    8. Kuzey ve Güney Yarım kürelerde farklı mevsimler yaşanır.
    9. Muson rüzgarları oluşur.
    10. Ekvatordan kutuplara gidildikçe gece-gündüz süreleri arasındaki farkın artması.
    21 HAZİRAN (YAZ GÜNDÖNÜMÜ)
    Bu tarihte aşağıdaki şekilde de gösterildiği gibi Güneş ışınları Kuzey Yarım Kürede Yengeç Dönencesine dik (90°) açı ile gelirse Aydınlanma çemberi kutup dairelerine teğet geçer.
    21 Haziranda Kuzey Yarımkürede yaşanan olaylar aşağıda verilmiştir. Güney yarım kürede bu sıralama olayların tam tersi yaşanır.
    Kuzey Yarım Kürede;
    1. Yaz mevsimi başlar.
    2.</B> Kuzey Kutup Dairesi ile Kuzey Kutbu arasında gündüzler 24 saatten fazladır.
    3.</B> En uzun gündüz ve kısa gece yaşanır.
    4.</B> Türkiye'de saat 12oo 'de cisimlerin yıl içerisindeki en kısa gölgesi oluşur.
    5. Yengeç dönencesinde saat 12 oo 'de cisimlerin yıl içindeki en kısa gölgesi oluşur.
    6. Bu tarihten sonra gündüzler kısalır; geceler uzamaya başlar.
    21 ARALIK (KIŞ GÜNDÖNÜMÜ)
    Bu tarihten aşağıdaki şekilde de gösterildiği gibi Güneş ışınları Güney Yarımkürede Oğlak Dönencesine dik gelir ve aydınlanma çemberi kutup dairelerine teğet geçer.
    21 Aralık Kuzey yarım kürede yaşanan olaylar aşağıda verilmiştir. Güney Yarımkürede bu sırada bu dolayların tam tersi yaşanır.
    Kuzey Yarımkürede;
    1. Kış mevsimi başlar.
    2.</B> En uzun gece, en kısa gündüz yaşanır.
    3.</B> Türkiye'de saat 12oo'de cisimlerin yıl içerisindeki en uzun gölgesi oluşur.
    4. Kuzey Kutup dairesi ile Kuzey kutbu arasındaki enlemlerde gece süresi 24 saatten fazladır.
    5.</B> Yengeç dönencesinde saat 12oo de cisimlerin yıl içindeki en uzun gölgesi oluşur.
    6. Bu tarihten sonra geceler kısalmaya gündüzler uzamaya başlar.
    21 MART - 23 EYLÜL
    (Ekinoks = Gece, gündüz eşitliği) Bu tarihlerden güneş ışınları. Ekvator'a dik gelir ve Aydınlanma Çemberi kutup noktalarından geçer.

    Kuzey Yarımkürede 21 Mart ilkbahar, 23 Eylül sonbaharın başlangıcıdır. Güney Yarımkürede ise, 21 Martta sonbahar 23 Eylülde ilkbahar başlar ve şu olaylar yaşanır.
    1. Güneş tam doğudan doğup tam batıdan batar.
    2.</B> Aynı boylam üzerindeki noktalarda güneş sadece ekinoks günlerinde aynı anda doğar ve batar (12 saat ara ile)
    3.</B> Her iki kutup noktasında da Güneş görülür.
    4.</B> Gel-git genliği en fazladır.
    5.</B> Ekvator'da cisimlerin gölge boyu sıfır olur.
    6.</B> Türkiye'de saat 12oo 'de oluş gölge boyu cismin boyuna en yakındır.
  5. DWL

    DWL Üye

    Katılım:
    27 Ekim 2007
    Mesajlar:
    339
    Beğenileri:
    14
    Ödül Puanları:
    16
    Yönler

    Yön, belli bir noktaya göre, bir yerin bulunduğu taraftır. Evimizin, okulumuzun, mahallemizin hangi tarafta olduğunu, bulunduğumuz noktaya gö&shy;re yönünü söyleyerek tarif ederiz. Örneğin, evimizin okulun neresinde oldu&shy;ğu sorulduğunda, "Okulun güneyindedir." diye cevap veririz.

    Ayrıca, ilimizin, bölgemizin, yurdumuzun, komşularımızın bulundukları yerleri belirtirken de yönlerden yararlanırız.

    Demek ki yönler; bir yerin bilinen başka bir yere göre, hangi tarafta olduğunu bilmemize yaramaktadır.

    Yönler, ana yönler ve ara yönler olmak üzere ikiye ayrılır. Aradığımız yer, tam olarak ana yönün gösterdiği yerde olmayabilir. O zaman, iki ana yönün arasındaki açıyı ikiye bölerek, ara yönleri buluruz. Ana ve ara yönler yardımıyla, aradığımız yerin tam yönünü saptarız.

    Dört ana yön vardır. Bunlar kuzey, güney, doğu ve batıdır. Ara yönler ise kuzeydoğu, kuzeybatı, güneydoğu ve güneybatıdır. Bu yönler sayesin&shy; de herhangi bir yerin tam olarak nerede olduğunu saptamaktayız.
  6. DWL

    DWL Üye

    Katılım:
    27 Ekim 2007
    Mesajlar:
    339
    Beğenileri:
    14
    Ödül Puanları:
    16
    Kroki

    Yakın çevremizi kâğıt üzerinde gösterebilmek için kroki ve plândan yararlanırız.

    Sokağımızın, mahallemizin ya da semtimizin, kuş bakışı görüşünün küçültülerek, ölçüsüz olarak düzlem üzerine çizilmesine, kroki denir.

    Kuş bakışı, yüksek bir yerden aşağıya doğru bütün genişliği içine alabilecek şekilde bakmak demektir. Kroki, günlük yaşantımızda çok sık kullandığımız çizimdir. Bu çizimler, ana hatlarıyla ölçmeden yapılır.

    Krokiye ölçek konulmaz. Uzunluklar göz kararı ile belirtilir. Önemli yerler şematik olarak gösterilir. Krokinin çizildiği kâğıdın bir köşesine kuzey-güney doğrultusunu gösteren bir ok konulur.

    Kroki, okulumuzun çevresini, mahallemizi, köyümüzü tanımada yardımcı olur. Ayrıca aradığımız bir adresi bulmak için de krokiden yararlanırız. Bir arkadaşımıza evimizin yerini basit bir kroki çizerek tarif edebiliriz. Sınıfımızın, okul bahçesinin, odamızın ve sokağımızın durumunu da kroki ile gösterbiliriz.

Sayfayı Paylaş