Cümle Dışı Unsurlar ve Ara Söz, Ara Cümle

Konu 'Dil ve Anlatım Ders Notları' bölümünde karamelek tarafından paylaşıldı.

  1. karamelek

    karamelek Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    26 Ekim 2007
    Mesajlar:
    2.692
    Beğenileri:
    458
    Ödül Puanları:
    36

    CÜMLE

    Tanımı
    Bir duyguyu, düşünceyi, isteği, haberi, durumu, olayı vb. ifade etmek için kurulan ve kendi içinde anlam ve yargı bütünlüğü olan sözcüğe veya söz dizisine cümle denir. Bugün hava ne kadar güzel!Senin de benim gibi, otobüste, çalan cep telefonun uzun süre açmayanlara, “Şehir magandaları!” diye bağırasın geldi mi hiç?
    Özellikleri
    ]Her cümle bir yüklem ve varsa ona bağlı diğer öğelerden oluşur. ]Cümlede yargı bildiren unsur yüklemdir. Cümle yüklem üzerine kurulur. İhtiyaca göre başka öğelerle desteklenir. Geldim.Ben geldim.Ben buraya geldim. Ben evden buraya geldim.Ben evden buraya koşarak geldim.Ben evden buraya kadar koşarak geldim.Ben seni görmek için evden buraya kadar koşarak geldim. ]Bir cümle anlam ve yargı bildiren, ek-fiille çekimlenmiş bir tek isimden (yüklem) veya zamana ve şahsa göre çekimlenmiş bir tek fiilden (yüklem) de oluşabilir, yüklemi ve birbirini anlam bakımından bütünleyen birden fazla kelime ya da kelime grubundan da. Yani en küçük cümle tek kelimeden oluşabilir. Öğretmenim.Öğretiyorum.Biz sizinde gelmeyeceğiz.Sokaklarda, caddelerde, kaldırımlara park eden otolar yüzünden, yayaların rahatça yürüme imkânı kalmadı artık. Karşılıklı konuşmalarda tek kelimeden oluşan cevap cümleleri önceki kelimelerle tamamlanmaya bırakılmıştır ─İnsanın elini yakmaz mı?─Yakmaz.─Sen çok güzel Türkçe biliyorsun.─Biliyorum.
    Cümle Dışı Unsurlar ve Ara Söz, Ara Cümle
    Cümlenin kuruluşuna katılmayan, yani öğe olmayan ve dolaylı olarak cümlenin anlamına yardımcı olan unsurlardır. Bağlaçlar, ünlemler, ünlem grupları, hitaplar, ara sözler cümle kuruluşunun dışında kalan unsurlardır. Ölmek kaderde var, bize ürküntü vermiyor.Lâkin vatandan ayrılışın ıztırabı zor. Şair, sen üzüldükçe ve öldükçe yaşarsın.Ulu mabet, seni ancak bu sabah anlıyorum. Neden böyle düşman görünürsünüzYıllar yılı dost bildiğim aynalar. Sana dün bir tepeden baktım aziz İstanbul.Varsın sonunda bizzat yarattığımız bu eser bizi inkâr etsin.Bahçeye indim, fakat çiçeklerin eski kokusunu alamadım. ®Yardımcı ve açıklayıcı bir öğe olarak cümlenin içine giren ve çıkarılması cümlenin anlamında eksiklik ya da bozulma meydana getirmeyen sözlere ara söz denir. Ara söz bir kelime, kelime grubu veya cümle hâlinde olabilir. Bu konuda kararlı olduktan sonra –geç karar vermiş olsan da- başarıya ulaşırsın. Dün Ali amcalara, eski komşumuza, gittik. ]Ara söz, iki virgül arasında, parantez içinde ya da iki kısa çizgi arasında verilir. “ki” ile de bağlanabilir. Başımın ağrısı yazları –sıcaklardan olmalı- daha da artar.Arka sıradakilerden biri, gözlüklü olanı, bir soru sordu.Kalıcı konutları bu yıl sonuna kadar –geçen seneki lâf- yetiştireceklermiş.Çıkmamız gereken uygar milletler seviyesini –ki bu seviyeye hâlâ çok uzağız- Mustafa Kemal hedef olarak göstermişti bize. ]Cümlede herhangi bir öğenin açıklayıcısı ve açıkladığı öğe ile aynı görevde olabilir. Arka sıradakilerden biri, gözlüklü olanı, bir soru sordu. ÖzneyiDün Ali amcalara, eski komşumuza, gittik. Dolaylı tümleciDoğup, büyüdüğü yerleri, memleketini, çok özlemişti. NesneyiOnu dün akşama doğru, saat beş gibi, Kızılay’da gördüm. Zarf tümlecini ]Cümlenin herhangi bir öğesi olmaksızın da kullanılabilir. Bu işi 2000 sununa kadar bitireceklerini –inanılacak gibi değil- söylüyorlar.Bu adam, seni temin ederim, sahtekârın biridir.Cihan yıkılsa, emin ol, bu cephe sarsılmaz. ]Cümlenin herhangi bir yerinde bulunabilirler. Ruhumun senden, İlâhî, şudur ancak emeliŞu kopan fırtına Türk ordusudur ya RabbiEvet, her şey bende gizli bir düğüm.

Sayfayı Paylaş