(Ders kitabı sayfa 90-120 arası özetler)

Konu 'Tarih - İnkılap Tarihi 10. Sınıf' bölümünde Daisy <3 tarafından paylaşıldı.

  1. Daisy <3

    Daisy <3 Üye

    Katılım:
    7 Ocak 2012
    Mesajlar:
    8
    Beğenileri:
    5
    Ödül Puanları:
    0

    • Avrupa’nın Genel Durumu
    Avrupa devletlerinde yönetim şekli olarak kralların hakim oldukları “mutlak monarşi” vardı.
    Coğrafi keşiflerle güçlenen “İngiltere, Fransa, İspanya,Hollanda, Portekiz” yeni ticaret yolları arama ve bu yolları aktifleştirme yarışındaydı.
    Sömürgecilik yarışı bazen savaşlara neden oluyordu. “Otuz yıl savaşları(Mezhep Savaşları)”
    • Asya’nın Genel Durumu
    Rusya Asya’daki güçlü devlet konumundadır
    Altın Orda Devleti’nden geriye kalan Türk devlet ve hanlıkları bölgedeki Türk Nufuzu’nu yaşatmıştır
    Osmanlı Devleti’nin Genel Durumu
    Çok geniş bir alana yayılmasına rağmen bazı iç ve dış karışıklıklar yaşanmaktaydı
    Merkezi otorite boşluğu vardı
    Merkezi otorite boşluğunun nedenleri:
    Ekber ve erşed sistemi :
    Şehzadelerin sancağa çıkmaması, hayatlarını Topkapı Sarayı’nda geçirmeye başlamaları
    Saray kadınalrının ve bazı devlet yetkililerinin devlet işlerine karışmaları
    Osmanlı-Avusturya iliskileri :
    Osmanlı Ordusu 1596’da Haçova Meydan Muharebesini kazandı.1606 yılına kadar süren savaş sonunda Zitvatorok Antlaşması imzalandı antlaşmaya göre:
    - Egri, Kanije ve Estergon Kaleleri Osmanlı’ya bırakılacaktı
    - Avusturya Osmanlı Devleti’ne savaş tazminatı ödeyecekti
    - Avusturya arsidükü bundan böyle Osmanlı padişahına eşit sayılacaktı ve kendisine cesar(imparator) denenecekti
    NOT:Diplomatik başarısızlığın nedeni içerideki celali ayaklanmaları dışarıda ise İran savaşları ile uğraşılmasıdır
    • Osmanlı-iran iliskileri
    Osmanlı Devleti’nin İran ve Avusturya ile yaptığı savaşlar askeri yapının ve ekonomik düzenin bozulmasına neden olmuştur
    Kasr-ı Şirin Antlaşması imzalanmıştır
    İSYANLAR

    İsyanların genel nedenleri:
    Merkezi otorite boşluğu
    Ekber ve erşed sistemi:
    Yönetimde saray adamlarının vevalide sultanlarının etkili olması
    Rüşvet ve adam kayırmanın artması
    Yeniçeri ocağının bozulması
    Ekonominin bozulması
    Halktan ağır vergiler alınması ve köylünün toprağını terk etmesi
    Savaşların uzun sürmesi ve masraflarının artması
    Ordunun bozulması
    Tımar sisteminin bozulması(ekonomik bozulmanın en temel sebebidir)
    Tarımsal üretimin azalması
    İsatanbul Ayaklanmaları
    Genellikle yeniçeriler ve sipahiler çıakrtmıştır
    Maaşlarının düşük ayarlı paralarla ödenmesi veya zamanında verilmemesinden isyanlar çıkmıştır
    Bazı yöneticelerin yeniçerileri kışkırtması da neden olmuştur
    • 3. Murat İsyanları
    Yeniçeriler ve kapıkulu askerleri maaşlarının düşük ayar paradan ödeneceğini duyunca defterdarın öldürülmesini istediler istekleri yerine getirilerek isyan bastırıldı.
    • 4. Murat isyanları
    Yeniçeriler ve kapıkulu askerleri cülus bahşişi alamadıkları gerekçesiyle isyan ettiler, istekleri yerine getirildikten sonra isyan bastırılmıştır.
    • 4. Mehmet isyanları
    Kapıkulu askerleri ayarı düşük aylık verilmesiyle ayaklanarak padişaha bir idam listesi verdiler. Listedekilerin idamıyla isyan sona erdi. Bu olaya vaka-i vakvakiye(çınar vakası) denildi
    SONUÇ:İstanbul ayaklanmaları sonunda güçlerini arttıran yeniçeriler başkentte asayiş ve güvenlik ortamının bozulmasına ve devlet otoritesinin bozulmasına neden oldular
    Celali Ayaklanmaları(taşra ayaklanmaları)
    Yavuz Sultan Selim zamanında Bozoklu Celal adında bir sipahinin çıkardığı isyan Anadolu isyanlarının isim babası olmuştur
    İran ve Avusturya ile yapılan seferlerin giderlerini karşılak için halktan alınan vergilerin ağırlaştırılması ve iltizam sistemiyle mültezimlerin kanunlara aykırı ve adaletsiz vergi toplaması isyanların nedeni olmuştur
    SONUÇ:Anadolu’da huzur ve güven ortamı kalmazken binlerce insan hayatını kaybetti. Zengin topraklar yıkılırken üretim azaldı, vergileri düzenli toplayamayan Osmanlı ekonomisi gelir kaybetti ve zayıfladı. Bu insanlarla uğraşmak Avusturya ve İranla yapılan savaşlarda devleti zora soktu
    Eyalet Ayaklanmaları
    Merkezi otoritenin zayıflaması sonucunda merkezden uzak olan yerlerde olan isyanlardır
    Lübnan valisi Fahrettin, Erzurum Valisi Abaza Mehmet Paşa ve Sivas Valisi Vardar Ali Paşa
    Sonuç: Eyalet isyanları celali ve İstanbul isyanları kadar uğraştırmasa da zorlukla bastırılmıştır. Devlet isyancılara karşı taviz vermek zorunda kalmıştır
    Avrupa’nın Gelişimine Seyirci Kalan Osmanlı
    Bu dönemdeki en büyük rekabet coğrafi keşiflerle başlayan sömürge elde etme mücadelesidir
    Avrupa devletlerinin bu yeni açılım çalışmaları karşısında Osmanlı Devleti etkisiz kalmıştı devlet iç çalkantılar ve dış savaşlar nedeniyle yeni gelişmelerle ilgilenemiyor ve gelişmelerde aktif rol alamıyordu. Bu ilgisizlik Osmanlı Devleti ekonomisini çok olumsuz etkiledi.
    Merkantilizm
    Hammadde alıp dışarıya ürün satmak
    17. Yüzyıl Islahatları
    2. Osman Dönemi ve Islahatları
    Islahat hareketlerine girişen ilk padişahtır
    Genç Osman’a göre adam kayırmalar, rüşvet ve kötü yönetim devletin bu durumunun nedenidir.
    Padişahın yetkilerini ve otoritesini arttırıp şeyhülislam ve ilmiye sınıfının yetkilerini sınırlandırmıştır
    Başkenti İstanbul’dan Anadolu’ya taşımayı düşünmüştür
    Yeniçeri ocağını kaldırmayı düşünmüştür
    4. Murat dönemi siyasi olaylar ve ıslahatlar
    Devletin durumunu öğrenmek amacıyla Koçi Bey ve Katip Çelebi’ye rapor hazırlatmıştır.
    Yönetime etki edenleri başta annesi olmak üzere engellemiştir
    Yeniçerilerin sayısını azaltarak zorbaları öldürmüştür.
    Koçi Bey’in raporlarına göre hak etmeyenlerden dirliklerini geri almıştır.
    İçki ve tütün yasağı ve sokağa çıkma yasağı getirmiştir
    Kasr-ı Şirin Antlaşması
    Bağdat Osmanlı’ya Revan ve Azerbaycan İran’a verildi
    Zağros Dağları iki ülke arasında sınır oldu
    ÖNEMİ:Kasr-ı Şirin Antlaşması bugünkü Türkiye-İran sınırını büyük ölçüde etkilemiştir
    Tımar Sisteminin Bozulması
    Nedenler:
    Tımarların hak edene verilmeyip rüşvet karşılığı verilmesi
    Merkezi otoritenin zayıflığı
    Sonuçlar:
    Üretim azalmıştır, bu nedenle gerekli vergi toplanamamıştır
    Devlet ağır vergiler koymuştur
    Ağır vergileri ödeyemeyen köylüler topraklarını terk etti
    İşsizlik ve iç göç gibi sorunlar çıkmıştır
    Askeri yapıda bozulmalar olmuştur. Sekban adı verilen paralı askeri birlikler ortaya çıkmıştır
    Sekban:Sipahi sisteminin bozulmasıyla, devletin paralı askerleridir. Sekbanlar savaş zamanı asker, barış zamanı işsizlerdi.
    iltizam ve mukataa
    İltizam:Devletin topraklardan alacağı vergiyi peşin paraya satmasına denir. Bu sistemi uygulayana mültezim bu sistemin uygulandığı topraklara mukataa denir
    İltizam sistemi Fatih Sultan Mehmet zamanında tımar dışında kalan toprak vergilerini toplamak için kullanılıyordu. Bu sistemle mültezimler halktan zorla vergi aldığı için halk toprağı terk ediyordu
    17. Yüzyılda Avrupa’da Siyasi Durum
    Aydınlanma çağı yaşayan Avrupalı devletlerde sömürgecilik yarışından kaynaklı din merkezli savaşlar yaşanmaktaydı
    Otuzyıl Savaşları(mezhep savaşları)
    Kutsal Roma Germen İmparatorluğu (krgi) içerisindeki Katolik ve Protestan prenslerinin mücadelesinde imparator Protestanların tarafını tuttu. İmparatorun bu tutumu Avrupalı devletlerin tepkisine neden oldu.
    Krgi İspanya ile birlik olup diğer devletlere savaş açtı. Fransa, İsveç, Danimarka, Hollanda ile yapılan savaşları krgi kaybetti. Savaşın sonunda Vestfalya Antlaşması imzalandı.
    Savaş Sonucunda:
    Fransa, İngiltere, Rusya, Hollanda, İsveç, İsviçre gücünü arttırdı
    Kutsal Roma-German İmparatorluğu,Lehistan,İspanya güç kaybetmiştir
    “”Otuz yıl savaşlarında Fransa savaşı kazandığı için İngiltere savaşa katılmadığı için kârlı çıkmıştır””
    17. Yüzyılda Avrupa’da Bilim ve Teknik Alandaki Gelişmeler
    Aydınlanma çağı yaşanmaktaydı
    Avrupa’daki skolâstik düşüncenin yerine özgür düşünce yayıldı
    Bilimsel çalışmaların daha rahat yapılabilmesi için bilimsel akademiler açıldı
    Bilim insanları
    • Kopernicus
    Polonyalı astronom matematikçi
    Dünyanın ve gezegenlerin Güneş etrafında döndüğünü açıklamıştır
    Rahiptir
    • Galileo
    Modern fiziğin ve teleskopik astronominin kurucularındandır
    Teleskopu icat etti, çalışmalarını “İki kainatın Sistemi Üzerine Konuşmalar” isimli eserinde toplamıştır
    • Bacon
    İngiliz filozof ve devlet adamıdır
    Deney ve gözlemi ön plana çıkaran bir düşünceyi savunmuştur
    • Kepler
    Alman gökbilimci,fizikçi ve matematikçidir
    Rudolf’un cetvelleri adlı kitabında gezegenlerin temel tablolarını yayınladı
    • Pascal
    Fransız matematikçi, fizikçi ve düşünürdür
    Üçgenin iç açılarının 180o ettiğini bulmuştur
    Hesap makinesini icat etmiştir
    • Newton
    İngiliz fizikçi, mateatikçi ve astronomdur
    Yer çekimi kanununu buldu
    Yapılan bu çalışmalar nedeniyle bu dönem akıl çağı olarak nitelendirilmiştir. Bu çalışmalar sanayi inkılabına zemin hazırlamıştır
    4. Mehmet Dönemi
    Güvendiği devlet adamlarına görev vermiştir
    • Tarhuncu Ahmet Paşa
    Çoğunlukla maliye alanında ıslahatlar yapmıştır
    Has ve zeamet gelirlerini doğrudan hazineye aktardı
    • Köprülü Mehmet Paşa
    Orduyu disiplin altına aldı
    Islahatlarında başarılı oldu
    • Köprülü Fazıl Ahmet Paşa
    Köprülü Mehmet Paşa’nın ölümünden sonra oğlu K.F Ahmet Paşa göreve getirilmiştir.
    17. Yüzyıl ıslahatlarının Genel Özellikleri
    Kişilere bağlı kalmıştır, devamlılık olmadığı için sonuca ulaşılamamıştır.
    Nedenleri araştırılmadan sorunlara çözüm arandığı için kalıcı çözümler bulunamamıştır
    Avrupa’daki gelişmeler takip edilememiştir
    Yapılan ıslahatlar daha çok askeri alanda yapılmıştır
    Islahatlara saray kadınları, yeniçeriler,devlet adamları ve ulema engel olmaya çalışmıştır
    Baskı ve şiddet yoluyla devlet otoritesi sağlanmak istenmiştir. Ancak bu yol, ıslahatların halk tarafından benimsenmesine engel olmuştur.
    • Osmanlı-Venedik İlişkileri
    Osmanlı Akdeniz adalarını alarak akdenizde üstünlüğünü sağlamıştır. Ancak Venedikliler bunu kabullenememiştir.
    Girit adasındaki Venedikliler her fırsatta Osmanlı’nın ticaret yapan yada hacı taşıyan gemilerine saldırıyorlardı ve Girit Akdeniz hakimiyeti için çok stratejik bir noktaydı. Bu nedenle Osmanlı Girit’i kuşattı
    Kuşama 24 yıl sürdü
    Osmanlı Girit yarımadasını almasına rağmen Osmanlı maliyesini ve donanmasını olumsuz etkiledi
    • Osmanlı-Avusturya İlişkileri
    Zitvatorok Antlaşması ile sağlanan barış ortamı Avusturya’nın Erdel Beyliği’ne saldırmasıyla yeniden bozuldu ve Uyvar Kalesinin alınmasıyla Vasvar Antlaşması imzalanmıştır:
    • Vasvar antlaşması:
    Uyvar ve Neograg kaleleri Osmanlı’ya bırakıldı
    Avusturya Osmanlı Devleti’ne savaş tazminatı verecekti
    Erdel Osmanlı Devleti’ne bırakılacaktı
    ÖNEMİ:Vasvar Antlaşması Osmanlı Devleti’nin Avusturya’ya karşı yaptığı son kazançlı antlaşmadır
    • Osmanlı-Lehistan İlişkileri
    Lehistan’ın Ukrayna Kazaklarına saldırması sonucu 4. Mehmet sefere çıktı ve bazı Leh kalelerini alması sonucu Lehistan’ın isteği üzerine Bucaş Antlaşma’sı imzalandı.
    • Bucaş antlaşması:
    Podolya Osmanlı’ya bırakılacaktı
    Ukrayna Osmanlı egemenliğindeki kazaklara bırakılacakt
    Lehistan yılda 200 bin altın vergi verecekti (leyh diyet meclisi kabul etmedi)
    ÖNEMİ: Bucaş Antlaşması Osmanlı Devleti’nin batıda toprak kazandığı son antlaşmadır
    • Osmanlı-Rusya İlişkileri
    Ruslar Osmanlı himayesindeki Özi Kazaklarına saldırınca Merzifonlu Kara Mustafa Paşa sefere çıktı. Çehrin kalesini alarak Bahçesaray (çehrin) Antlaşması’nı imzalamıştır
    ÖNEMİ:Ruslarla yapılan ilk antlaşmadır
    2. Viyana Kusatması
    Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Rusya kuşatmasından dönerken Macar kralının yardım istemesi üzerine padişahın izni olmadan Viyana’yı kuşatmıştır. Bu kuşatma sırasında Avusturya imparatoru Avrupalı devletlerden yardım istemiştir. Papa’nın çağrısıyla “Haçlı Ordusu” toplanmıştır ve yardım etmiştir. Osmanlı’nın kuşatması sırasında Kırım hanına Leh kuvvetlerinin Tuna Nehri’ni geçmesini engelleme görevi verilmişti ancak Kırım hanının başarısız olması Osmanlı Ordusu’nun kale ile Haçlı Ordusu ateşi arasında kalmasına neden oldu.
    İki ay süren kuşatma sonunda Osmanlı ağır bir yenilgi aldı
    Merzifonlu Kara Mustafa Paşa yenilginin bedelini hayatıyla ödedi
    Haçlı zihniyeti yeniden doğdu
    Kutsal İttifak
    2. Viyana kuşatmasındaki galibiyet Avrupalıları gaza getirmiştir
    Papa Osmanlı’nın bu kötü durumunu değerlendirmek (avrupadan tamamen atmak için) Avrupalı Devletlere birlik çağrısında bulundu. Bir araya gelen bu devletlere Kutsal İttifak denir.
    Avusturya, Lehistan, Malta, Venedik ve Rusya
    Osmanlı Devleti Kutsal İttifak ile 16 yıl boyunca savaşmıştır.
    Arada bazı başarılar alsada en sonunda Karlofça Antlaşmasını imzalamak zorunda kalmıştır.
    Karlofça Antlaşması
    Mor yarımadası, Dalmaçya kıyıları ve Ayamara Adası Venedik’e verildi
    Podolya ve Ukrayna Lehistan’a verildi
    Temeşvar ili ve Banat Yaylası hariç bütün Macaristan ve Erdel Avusturya’ya verildi
    Bu antlaşma 25 yıl sürecekti
    Antlaşma Avusturya kefilliği altında olacaktı
    ÖNEMİ:Osmanlı’nın batıda bu kadar büyük toprak kaybettiği ilk antlaşmadır
    Avrupa Osmanlı’ya karşı savunmadan saldırıya geçti
    Türklerin Avrupa ilerleyişi durdu ve geri çekiliş başladı
    İstanbul Antlaşması
    Rus delegesinin imza yetkisi olmadığı için Karlofça Antlaşmasını imzalayamadı. Bu antlaşmaya göre:
    Azak kalesi Ruslar’a verilecekti
    Rusya İstanbul’da sürekli bir elçi bulundurabilecekti
    ÖNEMİ:Rusların sıcak denize inme hayalinin ilk adımı atıldı
    Kalofça antlaşmasını tamamlar niteliktedir
    18. Yüzyılda Osmanlı Devleti’nde Kültür, Sanat ve Mimari
    Osmanlı Devleti’nde kültür, bilim ve sanatta Avrupalı devletler kadar bir ilerleme yaşanmamıştır ancak bu dön 

    emde eski eserlerin açıklamalarına ve çevirilere önem verilmiştir.
    Evliya Çlebi: Seyehatname
    Nef’i: Silham-ı Kaza
    Nabi: Hayrabad, Tuhfetü’l Harameyn
    Itri: 42 bestesi var, Nevakar makamını buldu Tuti-i Mucize-i guyem eserinin bestecisi
    Naima: Osmanlı Devleti’nin ilk resmi tarihçisidir Naima tarihi
    18. Yüzyıl Avrupa ve Osmanlı’nın Genel Durumu
    Avrupalı Devletlerin genel Durumu
    18. Yy Avdurpasında mutlakiyet yönetimine dayalı merkezi krallıklar ve prenslikler bulunmaktaydı
    Bu yüzyılda diploması ve çıkar çatışmaları ön plandaydı
    Avrupalı devletler makyevilizm (amaca ulaşmak için her türlü aracı kullanmak) anlayışı içerisindeydi
    Veraset Savaşları yaşanmaktaydı
    Uzun süren savaşlar, devlet ekonomilerini bozmuş devletleri çıkarları doğrultusunda ittifak kurmaya yöneltmiştir.
    3. Ahmet Dönemi
    Karlofça Antlaşmasıyla kaybedilen toprakları geri almak amacıyla (Rusya,Venedik,Avusturya) ile savaşlar yapılmıştır
    Yapılan savaşlarda toprak kazanamadığımız gibi kaybetmişiz
    Lale devrine girilmiştir.
    Osmanlı-Rus İlişkileri
    Rusya ile yapılan savaşta Rusya yenilmiştir
    Prut bataklıklarında Rus ordusunu yok etme fırsatı yakalayan Osmanlı yeniçerilere güvenmediği için Prut Antlaşmasını imzalamıştır.
    Prut antlaşması
    Kaybedilen Azak kalesi geri alındı
    Rusya İstanbul’da elçi bulunduramayacaktı
    Rusya Lehistan’ın iç işlerine karışmayacaktı
    Demirbaş şarl ülkesine serbestçe geri dönebilecekti
    Osmanlı-Venedik İlişkileri
    Mora yarımadası alındı
    Osmanlı-Avusturya İlişkileri
    Avusturya Karlofça Antlaşması’nın ihlal edildiği gerekçesiyle Osmanlı’ya savaş açtı yapılan Petervaradin Savaşı’nda Osmanlı yenildi ve Pasarofça Antlaşması imzalandı.
    Pasarofça Antlaşması
    Mora yarımadası Osmanlı’ya bırakıldı
    Dalmaçya kıyıları Arnavutluk ve Hersek kıyılarındaki bazı kaleler Venediklilere bırakıldı böylece Venedikliler Ege’den uzaklaştı
    Belgrat, Banat, Sırbistan’ın kuzeyi Eflak’ın batısı Avusturya’ya verildi
    SONUÇ: Bu antlaşma ile Osmanlı’nın kaybedilen toprakları geri alma umudu sona ermiştir.
    Avrupalı devletleri yakından tanıma çabasına girilmiştir.
    Lale devri başlamıştır
    Osmanlı-İran İlişkileri
    Osmanlı İran arasında bir çok savaş ve antlaşma yapılsa da iki taraf da başarılı olamamış ve boşu boşuna güç kaybı yaşamıştır. Osmanlı İran arasında en önemli antlaşma Kasr-ı şirindir.
    3. Ahmet Dönemi
    Lale devri
    Paris’e ilk elçi gönderildi (28 Mehmet Çelebi)
    Elçi gördüklerini seferatname adli eserinde topladı
    İlk Türk matbaasıni 28Mehmet Çelebi’nin oğlu Sait Mehmet Efendi ile İbrahim Müteferrika İstanbul’a açmıştır
    Kütüphanelerin açılması
    İlk itfaiye ocağının açılması
    İlk kez çiçek aşısının uygulanması
    İlk kağıt fabrikasının kurulmsı
    Bu dönem patrona Halil isyanıyla sona ermiştir
    :cool:
    Edaa Byktr bunu beğendi.

Sayfayı Paylaş