Feodalizm

Konu 'Tarih - İnkılap Tarihi 9. Sınıf' bölümünde Mira tarafından paylaşıldı.

  1. Mira

    Mira Forumdan Uzaklaştırıldı

    Katılım:
    20 Eylül 2008
    Mesajlar:
    10
    Beğenileri:
    1
    Ödül Puanları:
    0

    FEODALİZM


    Feodalizm diye bilinen toplumsal, ekono¬mik ve siyasal yapı en yetkin şeklini on ikinci ve onüçüncü yüzyıllarda Kuzey Fransa'da bul¬muştur. Feodalizm, uzlaşımsal olarak feodal özelliklerin görüldüğü Japonya ve Avrupa'nın diğer bölgeleri için de kullanılan bir yafta olup bu sistemin Avrupa'da Orta Çağlar ola¬rak bilinen beş yüzyıl boyunca sürdüğü kabul edilir. Feodalizm kesin olarak tanımlanamaz, çünkü örneklerin çeşitliliği ve hiçbir tekil ör¬neğin beş yüzyıl süren Avrııpa'dakİ feodal dö¬nem boyunca değişmeden kalmamış olması buna imkân tanımaz.
    J.Praver ve S.N.FJsenstadt en gelişmiş feo¬dal toplumların beş ortak özelliğini şöyle sıra¬lar: I- Lord-Vassal İlişkileri, 2- Başlıca ulusal düzeyden çok yerel ve nİsbeten işlevlerin da¬ha ayrımlaştığı düzeyde geçerli olan kişiselleş-mişyönetim, 3-Temelde askeri nitelikteki hiz¬metlerin karşılanmasında fieflerin (tımarla¬rın) kullanılmasına dayanan bir toprak ağalığı sistemi, 4- Özel ordunun mevcudiyeti, 5- Lord-ların birer serf olan köylüler üzerindeki hakla¬rı. Bunlar, merkeziieşmemiş ve bir krala dek uzanan tek bir otorite çizgisine ait biçimsel il¬keye rağmen saygınlık sıralaması İçinde kişisel bağlara ilişkin hiyerarşi!; bir ağa oturan siya¬sal bir sisi emi karakterize eder. Bu durum, kollektif savunmayı ve düzenin sürdürülmesi¬ni temin e.der. Ekonomik temel, üretimin ma-noryal organizasyonu ve lordlatın kendi siya¬sal işlevlerini yerine getirmek için ihtiyaçtan olan artık değeri sağlayan bağımlı bir köylü¬lüktü.
    Feodalizm konusunda uyanan sosyolojik il¬gi, şu yönlerde gelişti: M.**ber Ekonomi ve Toplum adlı kitabında, coğrafi olarak dağıl¬mış bir organizasyonun yanısıra, palrİmonya-lizmin bir şekli olarak gördüğü feodalizmin si¬yasal düzenlemeleriyle de ilgilendi. Sözkonu-su dağılmış organizasyon içerisinde uyruklar, kendi merkezi otoritelerinin bağımsızlığını öne sürebiliyorlardı, lordlar, vassallar ve alı— vassallar arasındaki saygınlığa dayalı kişisel bağlar, siyasal birleşik grupla yer değiştiriyor¬du. K.Marx ve F.Engels, kapitalizm öncesi üretim tarzlarıyla çok kısa olarak ilgilenmiş¬ler, fakat lv70'li yıllarda bazı Marxisı sosyo¬loglar feodal üretim tarzı üzerine kafa yorma¬ya başlamışlardır. İşçilerin üretim araçları üze¬rindeki her türlü denetimden yoksun bırakıldı¬ğı kapitalizmden farklı olarak feodalizm, köy¬lülere bu araçların bazılarına (her ne kadar ya¬sa] bir adı yoksa da) etkili biçimde sahip olma hakkını tanıyordu. Lordlarla köylüler arasın¬daki sınıf mücadelesi, köylülere ayrılan üre¬tim birimlerinin büyüklüğü, kiracılığın şanları ve tıpkı otlak, sulama kanalları ve değirmen¬ler gibi temel üretim araçlarının kontrolü üze¬rinde yoğunlaşıyordu. Çağdaş Marxist yakla¬şımlarda bu yüzden iddia edilen şey şudur: Sözgelimi, köylü-kiracının, tüketim haklarına sahip olmakla üretim üzerinde de bir miktar kontrolü olduğundan, 'ckonomi-dışı şartlar' toprak ağalarının köylüler üzerindeki deneti¬mi sağlama almasını gerekli kılmaktadır. Bu şartlar, esas İtibariyle siyasal ve ideolojik kon¬trol biçimleridir. Feodal üretim tarzı böylece artık değerin rant şeklinde eide edilmesine im¬kan tanıyan bir üretim tarzıdır. Feodal rantın bazı şekilleri sözkonusudur: Tür bakımından,
    para ya da emek ramları feodal rantlardan iki¬sidir. Bu üretim tarzının değişik şekilleri rant¬taki bu değişmelere bakılarak tammlanabilir. Örneğin emek rantı {emekten elde edilen rant) özel bir iş süreci tipi gerektirir. Bu iş sü¬reci tipi, lord ya da başka birisinin gözcülüğü' altında mülk (demesine) üretimiyle kiracıla¬rın bağımsız üretiminin birleşmesinden mey¬dana gelir. Feodalizmden kapitalizme geçiş, bu açıdan, doğaya karşı sürekli mücadele İle gelirin rantla genişlemesinin sonucu ortaya çıkmıştır.
    Feodalizmin tanımı konusunda çok sayıda görüş ileri sürülmüştür. Sözcüğün, çok genel terimlerle ortaçağ Avrupa toplumunun ya da herhangi bir yerdeki benzer toplumların eko¬nomik ve siyasal ilişkilerinin tamamını dile ge¬tirmek için.kullanılması mümkündür. Böyle bir görüş benimsendiği takdirde vurgu, nor¬mal olarak köylü halkın kapalı ya da doğal bir ekonomideki iş hizmetlerinin aşırı vergilendi-. rilmesı yoluyla sömürülmesi üzerinde topla¬nır. Tımar (fief) kurumu çok önemlidir: Belli bas,l.ı toplumsal ilişkiler, hem toprak hem de İnsan kır üzerinde egemen I iği olan lordluğa gö¬re belirlenir, liöyle bir tanım sık sık neredeyse 'ortaçağ' ile eşanlamlı kılınacak derecede ge¬nişletilir ve böylece hiç bir gerçek değeri kal¬maz. Ne var kİ daha dikkatli kullanıldığında bile önemli sorunlar doğurmaktan geri dur¬maz bu tanım.
    Ortaçağ dönemi boyunca ekonomi, tek bir feodalizm mo****nin uygulanmasına güçlük¬ler yıkanacak dönüşümler geçirdi, l'ara, daha Önce düşünülenden çok daha önemli olup pa¬zar için üretim daha geniş çaplı yapılmaktay¬dı. Köylülüğe bağlılık derecesinde gerek kro¬nolojik gerekse coğrafi olarak pek çok değiş¬meler sözkonusuydu. İngiltere'de pek çok iş hizmeti feodalizmin zirvesinde olduğunun sa¬nıldığı bir donemde, yani onikinci yüzyılda, ta onüçüncü yüzyılda yeniden diriltilene kadar gerilemişti. En iyi durumda, toplum kısmen I e-odaldi ve şurası önemlidir ki, feodalizmin en büyük tarihçilerinden birisi olan Marc liluch'un innıımnda, feodal lordkıkların yant-sıra 'diğer otorite biçimlerinin, aile ve devletin hayatiyetini sürdürmesİ'ne yer verilmiştir. Anahtar bir unsur olarak aristokratik lordlu-ğun siyasal sınırlamaları altında küçük çaplı köylü üretimini gözönüne almak suretiyle fe¬odalizmi geniş anlamda yeni baştan tanımla¬ma yönündeki itim girişimler tatmin edici ol¬maktan uzaktır.
    Genel bir feodalizm tanımı aramaya karşı çı¬kan bir başka görüş, askeri hizmete karşılık öz¬gül bir toprak ağalığı tipi üzerinde durur. Fe¬odalizm sözcüğünün kendisi Latince j'eııdum ya da fief(tıniür) ten gelir. (Fief (tımar) genel¬likle kırk günlüğüne atlı olarak yerine getiri¬len hizmete karşılık bir şövalye tarafından el¬de edilen toprak demektir.) Bu tür terimlerle feodalizmin çok daha tatminkar bir tanımım ve açıklamasını yapmak mümkündür. Siste¬min Karolenj İmparatorluğunun çöküşü gibi, onaltıncı yüzyılda kamu otoritesinin çöküşüne kadar uzanan kökleri vardır. İnsanlar, kendile¬rini, onlara tımarlar sıfatıyla toprak ihsan eden lordlara kayıtsız şartsız teslim ediyorlar¬dı. Şövalye ve kale, lordluğun kendi lorduna biat olarak bilinen kendine has bir seremoniyi icra eden insanlardan ya da vassaldan doğdu¬ğu bu feodalizm tipi için temel teşkil eden iki unsurdu. Sistem, onbirinci yüzyılda Norınan-lar tarafından ithal edilen İngiltere ve Güney İtalya gibi ülkeler İstisna edilirse, tedrici ola¬rak cvrimleşmişıi. Tımarlar tevarüs hakkına sahip olmaya başladılar ve bazı vergilere karşı¬lık lordun hakları ya da feodal vergiler gide¬rek kesinlik kazandı. Örneğin bir lord, en bü¬yük oğlunun şövalye olması İçin gereken para¬yı ödemesine yardım etmek amacıyla vassalla-rından yardım İsterdi. Buradan karmaşık hu¬kuk sistemi doğdu: Lordun kiracıları üzerinde¬ki yasal haklan feodal bir toplumda önemli bir unsur haline geldi.
    Böyle bir tanım oklukça tatminkardır. O, hiç bir toplumun herhangi bir zamanda bütünüy¬le fcodulleşmediğini dile getirmeye çabala¬makladır. İngiltere örneğinde kral hiç bir za¬man yalnız başına feodal sipahi (cavalry)lcri-ne değil, büyük ölçüde paralı askerlere ve pi¬yadelere dayanıyordu. Son etkili askere çağır¬malar 1327'de yapıldı, fakat bir önceki yüzyılın ilk yarısında hizmet düzeyleri kökten biçim¬de düşürülmüştü, öyle ki, şövalye kotalarının feodal toprak ağalığı yapısıyla ilişkisi en aza in¬meye yüz tutmuştu. Kaleler başlangıçta ülke¬nin feodal organizasyonunun ayrılmaz bir par¬çasıydı, fakat ne zaman ki I.Edward onüçüncü yüzyılın sonlarında Wales'ta o kocaman kale¬leri inşa etmeye başladı, işte o zaman I.Ed-ward, askerleri ücretli işçiler olarak çalıştırdı. Bu tür kalelerin feodal diye tanım Ilınabil mele¬ri çok güçtür. Orta Çağların sonlarında sözleş¬melerle asker kiralama sistemi ve resmi üni¬forma kullanma konusu '*** feodalizm' diye tanımlanmıştır, ancak topraklı tımarların ger¬çek feodal unsurları olan tevarüs edilebilirlik ve biatin her ikisi de (bu feodalizm tipin de) mevcut değildi. Bundan başka, İngiltere'de fe¬odalizmin hukuki yönleri, sistemin askeri ya¬rarlılığının daha uzun /aman dayanmasını sağ¬lamıştır; onyedinci yüzyılın başlarında para-doğuran feodal tekniklerin bîr yeniden canla¬nışına bile şahit olunmuştur.
    Eğer katı bir anlamda feodalizm teriminin yalnızca Orta Çağlarda bir Batı Avrupa ülkesi¬ne uygulanabileceği dikkate alınırsa, bu du¬rumda terimin farklı bölge ve dönemlere at¬fen kullanılabilmesi güçleşir. Pronoia ve iktâ sistemleriyle Ortaçağ Bizans ve İslam impara¬torlukları, tımarlara çok da yabancı olmayan toprak bağışlama tiplerine sahipliler. İktâ, sa¬hibinden çocuğuna yalnızca İstisnai durumlar¬da geçebilirken, onikinci yü/.yıl dolaylarında Bizanslıların sistemi Batı feodalizmini karak-terize eden tevarüs edilebilirliğe doğru gel İşli. Avrupa feodalizminin hukuki yapısı büyük öl¬çüde bu paralel (yani Bizans ve İslam) sistem¬lerde mevcut değildi. Japonya'nın sık sık Batı Avrupa'nın askeri feodalizmine yakından ak¬raba bir sistem geliştirdiğine işaret edilir. Oy¬sa pirinç üretimine dayalı bir ekonomi ve ta-mamiyle farklı bir kültürel ve hukuki gelenek benzerlikleri olduğu kadar zıtlıklar da meyda¬na getirmiştir. Bununla birlikle, Marxist teori¬lerden etkilenenlere göre, feodalizm, toplum¬ların bir çoğunun gelişmeleri yönünde geçme¬leri gereken bir aşamayı temsil eder. Bu tür bir yaklaşım, beraberinde getirdiği güçjüklerle birlikte aşırı derecede genel bir feodalizm tanımı kullanmaktadır.
    Feodalizm konusunda eser veren bilim adamlarının tezlerinden pek çoğu, tanımlar üzerinde anlaşamamanın sonucu ortaya çık¬mıştır. Hiçbir tek sözcük ya da tekil bir model ortaçağ toplumlarının karmaşık ve değişken yapılarını asla kucaklayamaz. Ortaçağ Avru¬pa'sının soylu ve şövalyece sınıflan içerisinde¬ki çok kendine has bir ilişkiler kümesini tanım¬layan bir terim olarak feodalizm, terimi elve¬rişlidir, fakat sözcük mutlaka çok dikkatle kul¬lanılmalıdır.



    feodalizm nedir?

    büyük toprak mülkiyetine ve toprak köleliğine dayalı, kapitalizm öncesi üretim tarzıdır. sosyo-ekonomik olarak feodalizm, her derebeyinin başka bir derebeyine bağlı olduğu, toprak mülkiyetinin asil veya derebeyine aktarıldığı, karşılığında belirli hizmetlerin beklendiği, pazar ekonomisinin özgür ve ücretli emek dolaşımının gerçekleşmediği, toprakta çalışan köylünün yer değiştirme özgürlüğünün bulunmadığı toplumsal, hiyerarşik bir düzendir.

    köleci bir toplum düzenin çöküşünden sonra siyasal, ekonomik ve toplumsal bir düzen olarak ilk kez batı avrupa'da IX. ve X. yyda ortaya çıktı. feodalizmin ilk izlerine daha m.ö. III. yyda roma'da rastlanır. ekonomik ve siyasal baskıların artmasıyla küçük toprak sahibi köylüler, topraklarını en güçlü komşularına satıyorlar, buna karşılık onların korumasını ve maddi yardımlarını görüyorlardı. merkezi imparatorlukların çöktüğü ve avrupa'nın parçalandığı yıllarda bu toprak köleliği ve egemen aristokrasi sınıfı gelişti. burjuva sınıfının güçlenmesi ve 1789 fransız devrimi ile sosyo-ekonomik formasyon olarak tüm avrupa'da hızla çöktü.

Sayfayı Paylaş