Gazel,Kaside,Rubai,Tuyuğ,Murab ba

Konu 'Edebiyat 10.Sınıf' bölümünde MaMiLog tarafından paylaşıldı.

  1. MaMiLog

    MaMiLog Üye

    Katılım:
    2 Aralık 2011
    Mesajlar:
    399
    Beğenileri:
    200
    Ödül Puanları:
    43

    Gazel Özellikleri
    1- Beyit sayısı 5 ile 15 arasında değişir; ama genelde bu sayı 5, 7, 9 beyittir.
    2- İlk beyit kendi arasında kafiyelidir. Gazelin kafiye düzeni (örgüsü) şöyledir; aa, ba, ca, da, ea, fa
    3- Gazelin ilk beytine matla(doğuş yeri) denir.
    4- Gazelin son beytine makta (bitiş, kesiliş yeri) denir.
    5- Şairin isminin geçtiği beyte taç beyit denir.
    6- Gazelin en güzel beytine beytü’l-gazel denir. Bu beyte Şah beyit de denir.
    7- Gazelde genelde anlam bütünlüğü aranmaz, anlam beyitte tamamlanır.
    8- Bir gazelin bütününde aynı konu işleniyorsa, böyle gazellere yek-ahenk gazel denir.
    9- Bütün bir şiirin aynı söyleyiş güzelliğine sahip olduğu gazellere yek-âvâz gazel denir.
    10- Divan edebiyatı şairleri bütün maharetlerini gazelde ortaya koyarlar. Büyük şair olmanın en büyük ölçütü gazellerdir.
    11- Gazelde konu aşk, şarap, güzellik ve aşkın ıstırabıdır.
    12- Bazı gazellerin matladan sonra gelen beyitlerinde mısralar ortalarından bölünebilir. Bu durumda gazele iç kafiye hakimdir. Böyle gazellere musammat gazel denir.
    13- Aruz ölçüsüyle yazılır.
    14- Fuzûlî, Bâkî, Nedim, Şeyh Galip, Taşlıcalı Yahya Bey vb. gazelin önemli isimleridir.
    Not: Çağdaş edebiyatımızda Yahya Kemâl gazel nazım şeklini yeni bir anlayışla denemiştir.

    KASİDENİN ÖZELLİKLERİ
    Kasideler, genellikle birini övmek ve yermek amacıyla yazılan şiirler, daha çok din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla yazılan divan edebiyatı şiirlerdir. Kaside şairlerine kaside-gü (kaside söyleyen), kaside-sera ya da kaside-perdaz (kaside yazan) denir. Çok katı bir kalıpla yazılan kasideler, 6 bölümden oluşur.
    Türk edebiyatında 13. yüzyılda kullanılmaya başlanır. Nazım birimi beyittir. Beyit sayısı 33-99 arasında değişir. Kasidenin ilk beyitine matla denir. Şair kasidesi içinde matlayı tekrar ederse tecdid-i matla denir. Matlayı birden çok tekrar ederse bu zat-ül metali veya zül metalidir. Kasidenin son beyitine makta , şairin mahlasının bulunduğu beyite taç beyit denir. Kasidenin en güzel beyiti beyt-ül kasid olarak isimlendirilir.
    Kasidenin Bölümleri
    1. Nesip (Teşbib)
    Kasidenin ilk bölümüdür, şiir yönünden en ağır bölümdür.
    Genelde 15-20 beyit olur.
    Şair bu bölümde betimleme yapar ; kadın, kış, at, bahar vs.
    Baharın tasviri yapılıyorsa: Bahariye, kışın tasviri yapılıyorsa: Şitaiye, temmuzun tasviri yapılıyorsa: Temmuziye, ramazanın tasviri yapılıyorsa: Ramazaniye, atın tasviri yapılıyorsa: Rahşiye, hamamın tasviri yapılıyorsa: Hamamiye.
    2. Girizgah
    Nesip bölümünden methiye bölümüne geçerken söylenen ve basamak görevinde olan beyitlerdir.
    Şair bu bölümde övgüye başlayacağını haber verir.
    1-2 beyitten oluşur.
    3. Methiye
    Kasidenin sunulduğu kişinin övüldüğü bölümdür.
    Şiir yönü çok zayıf, dil yönü diğer bölümlere göre çok ağırdır.
    4. Tegazzül
    Gazel söyleme anl***** gelir, bütün kasidelerde olması zorunlu değildir.
    Methiyeden sonra şair bir fırsatını düşürüp aynı ölçü ve uyakta bir gazel söyler, buna tegazzül denir.
    5. Fahriye
    Şairin kendini övdüğü bölümdür.
    Fahriyeyi en seven şair Nefi'dir.
    6. Tac
    Şairin kendisi hakkındaki yeni düşüncelerini söylediği bölümdür.
    2-3 beyit bulunur.
    'Nefi' çok kullanır.(Tac bir bölüm değil sadece şairin isminin geçtiği beyittir)
    7. Dua
    Kasidenin son bölümüdür.
    Birkaç beyit olur.
    Şair burada övdüğü kişinin başarılı, uzun ömürlü, talihinin iyi olması yönünde dua eder.
    Kaside ve tarihsel önemleri
    Kasideler, sosyal ve kültür tarihi araştırmacısı için önemli bir belge ve bilgi kaynağı olarak değerlendirilebilirler. Resmî tarihi vesikalar kadar, edebî metinlerin de tarih araştırmacısı için önemli bir belge olduğunu ispatlayacak mühim kaynaklar arasındadır.
    Kasideler, ideal devlet adamı profili çizme, sosyal ve ekonomik konularda devrin özelliklerini yansıtma, sosyal hayatın değişik sahnelerini anlatma, tarihî şahsiyetlerin biyografik bilgilerine katkıda bulunma, siyasal ve kültürel tarihin pek çok değişik safhası için
    Kasideler konularına göre de değişik adlar alırlar:
    Tevhid: Allah'ın birliğini anlatan kısa gazel.
    Münacaat: Allah'a yalvarmak yakarmak için yazılır.
    Na'at : Peygamberi övmek için yazılır.
    Methiye : Devlet büyüklerini övmek için yazılır.
    Mersiye : Ölüm temalı kasidelerdir.
    Hicviyye: Alay etmek amacında yazılan kasidelerdir.
    Şehrengiz: Bir şehrin güzelliklerini anlatan kasidelerdir.
    Cülusiye: Padişahın tahta geçişine sevinen kişiler için yazılan kasidelerdir.

    Rubai Özellikleri:
    1. Kafiye düzeni aaxa ya da aaaa biçimindedir.
    2. Rübailerde aşk, şarap, dünyanın türlü nimetlerinden yararlanma, hayatın anlamı ve hayat felsefesi, tasavvuf veölüm gibi konular işlenir.
    3. Rübai diğer nazım şekillerinden farklı olarak özel bir ölçüyle yazılır. 24 kalıbı vardır.
    4. Rübaide ilk iki dize fikrin hazırlayıcısıdır. Asıl söylenmek istenen düşünce 3. veya 4. dizede ortaya çıkar.
    5. Genelde mahlasız şiirlerdir.
    6. Rübai Edebiyatımıza İran Edebiyatından geçmiştir.
    7. Rübai'nin en büyük şairi İranlı Ömer Hayyâm (XII yy)'dır. Türk edebiyatının en usta şairleri Kara Fazlî, Azmizâde Haletî, Nâbî ve son dönemde de Yahya Kemâlir.


    Murabba Özellikleri
    1. Nazım birimi dörtlük olan nazım şekillerinden biridir.
    2. Kafiye düzeni aaaa, bbba, ccca
    3. Genellikle 4 ile 8 dörtlükten oluşur.
    4. Her konuda murabba yazılabilir. Ancak dini ve didaktik konular ile övgü, yergi, manzum mektup, mersiye vs. türlerde murabba nazım şekli daha çok kullanılmıştır.
    5. Aruz kalıbıyla yazılır.
    6. Önemli murabba şairleri Aşki, Muhubbi, Hayreti, Taşlıcalı Yahya Bey, Fuzulisayılabilir.

    Tuyuğ Özellikleri
    1.Türk Edebiyatı'na özgü nazım şeklidir.
    2.Tek dörtlükten oluşur. "aaxa" biçiminde uyaklanır, ama "aaaa" biçiminde uyaklanmışları da vardır.
    3.Aruzun yalnız "failatün/failatün/failün" kalıbıyla yazılır.
    4.Konuca rubaiye benzer.Şairler dünya görüşlerini, dini tasavvufi düşüncelerini anlatır.
    5.Halk Edebiyatı'ndaki maninin karşılığıdır, denilebilir.
    6.Kadı Burhaneddin, Seyyid Nesimi, Ali Şir Nevai en önemli tuyuğ şairlerindendir.


    M.AKAL
    she's bunu beğendi.

Sayfayı Paylaş