Geleneksel Türk Tiyatrosu

Konu 'Edebiyat 9.Sınıf' bölümünde Botubo tarafından paylaşıldı.

  1. Botubo

    Botubo Üye

    Katılım:
    23 Ekim 2011
    Mesajlar:
    7
    Beğenileri:
    0
    Ödül Puanları:
    0

    Arkadaşlar meddah, köy seyirlik oyunlari, orta oyunu ve Karagöz-Hacivat'ın birbirlerinden farkları nedir acil lazim?
  2. karapiton

    karapiton Üye

    Katılım:
    21 Aralık 2010
    Mesajlar:
    76
    Beğenileri:
    39
    Ödül Puanları:
    0
    1. KARAGÖZ
    "Gölge oyunu" olarak da adlandırılır. Deve derisinden veya mukavvadan kesi*lip boyanan insan suretlerinin beyaz bir perdenin arkasından yansıyan ışıkla, perdeye yansıtılmasıyla canlandırılır. Bu oyunun kaynağı ve başlangıç tarihi hakkında çeşitli fikirler vardır. Ancak genel görüş Orhan Bey zamanında (14. yüzyıl) Bursa'da cami yapımında çalışan Karagöz ve Hacivat adlı iki işçi ile birlikte doğmuştur. Şeyh Küşteri, bu iki işçinin yaşadıklarını perdeye yansıtan ilk gölge oyunu ustasıdır. Bu oyunu oynatanlara "hayali, hayabaz, Karagözcü" gibi adlar da verilmiştir.

    Oyunun genel özellikleri şunlardır:

    * Karagözcü, yazılı bir metne bağlı olmaksızın oyunu perdeye yansıtır. Bu oyun, halkın ortak kültüründen doğmuştur. Usta-çırak ilişkisi içinde günümüze ulaşmıştır.
    * Karagöz ve Hacivat birer "tip" tir; çünkü kalıplaşmış davranış ve konuşmalar sergilerler.
    * Tipler perdeye gelirken ve oyunun sonunda müzikli bölümler vardır. Karagöz oyunu dört bölümden oluşur:
    Mukaddime (Giriş): Oyunun başlangıcıdır. Hacivat: "Of, hay, Haak!" diyerek perdeye yansır. Hacivat ile Karagöz bu bölümde kavga eder.
    Muhavere (Söyleşme): Bu bölümde Karagöz ile Hacivat arasında yanlış anla*maya dayalı, komik söz oyunları vardır. Asıl oyun ile ilgisi olmayan bölümdür.
    Fasıl (Oyun): Asıl oyun bölümüdür. Diğer tipler de yöresel ağızlarıyla perdeye yansır. Oyun, bu bölümün içeriğiyle adlandırılır.
    Bitiş: Hacivat ile Karagöz arasındaki kısa bölümdür. "Sürç-i lisan ettiysek affola!" diyerek kusurları için özür diler ve oyundan çıkarılacak sonucu bildirirler.
    Karagöz oyununun kahramanları şunlardır:
    Karagöz: Oyununun en önemli kişisidir, halk kahramanıdır, Hacivat'ın sözlerini yanlış anladığı için gülünçlükler sergiler.
    Hacivat: yabancı sözcükler kullanan yarı aydın tip
    Çelebi: genç, nazik, zevk düşkünü, mirasyedi tip
    Beberuhi: kambur, cüce tip
    Zenne: kadın tipi
    Tuzsuz Deli Bekir: argo konuşan, kaba*dayı, serseri tip
    Acem: Zengin tüccar tipi
    Matiz: sarhoş
    Himmet: sırtında baltasıyla kaba saba bir tip
    Zenci, Arap, Ermeni, Tiryaki, Kayserili, Yahudi, Kürt, Kastamonulu, Laz, Bolulu, Köçek, Rum, Arnavut vb.

    Örnek Soru:
    Aşağıdakilerin hangisinde Karagöz ile ilgili bir bilgi yanlışı vardır?
    A) Baş tiplerden biri Hacivat'tır.
    B) Çeşitli yörelerden tipler şiveleriyle perdeye yansıtılır.
    C) Oyunun asıl amacı bir şeyler öğretmektir.
    D) Halkın ortak kültürünü yansıtır.
    E) Mukaddime, muhavere, fasıl ve bitiş olmak üzere dört bölümden oluşur.
    Cevap: C

    2. MEDDAH
    * "Meddah" tiyatronun bütün kişilerini canlandıran; bir hikâyeyi, bir olayı tek ba*şına sahneleyip anlatan sanatçıdır. Yazın bahçe ve açık alanlarda, kışın ise kahvehanelerde, canlandırdığı kişileri "ağız özellikleri" ve "taklit" yoluyla, yük*sekçe bir yerde oturarak sergiler. Meddahlık geleneğinin genel özellikleri ise şunlardır: Yazılı bir metne değil, kişinin doğaçlama ve anlatma yeteneğine bağlıdır. Meddah; kadın kılığına girmek gibi durumlarda kullandığı mendil; kapı vurmak, saz çalmak, yaşlı taklidi yapmak için kullandığı sopa gibi aksesuarlarla öykü*sünü anlatır.
    * Meddah, oyuna "Hak dostum Hak!" diyerek başlar ve bitişte seyirciden özür di*ler, sonra da oyundan çıkan sonucu (kıssa) bildirir.
    * Tıpkı Karagöz'de olduğu gibi, usta-çırak ilişkisiyle, sözlü geleneğe bağlı olarak aktarılmıştır. Bu nedenle eski meddahlık geleneği ile ilgili fazla kaynak yoktur. Günümüzde bu gelenek, biçim değişiklikleri ile ve Batılı bir ifade olan "stand-up" adıyla sürmektedir.

    3. ORTAOYUNU
    * Geleneksel Türk tiyatrosunda, etrafı seyircilerle çevrili bir meydanda oynanan bir oyundur. Bu oyun, Karagöz ile büyük benzerlikler taşır. Genel özellikleri şunlardır:
    * Yazılı bir metne bağlı olmayan bu oyunda da kişiler "tip" özelliği taşır. Başlıca tipler "Pişekâr" ve "Kavuklu"dur. Kavuklu ile Karagöz'ün, Pişekâr ile de Hacivat'ım ortak yönleri vardır.
    * Ortaoyunundaki diğer tipler Zenne, Beberuhi, Çelebi, Yahudi, Ermeni, Tiryaki, Arap, Kayserili, Kastamonulu, Laz, Köçek, Cüce, Denyo, Kambur vb. Karagöz ile bir diğer benzerliği ise güldürü öğesinin yanlış anlamaya, şivelere, nüktelere dayanmasıdır. Çeşitli yöre ve mesleklerden insanların özellikleri, şi*ve ve ağızları taklit edilir.
    * Usta-çırak ilişkisiyle sürdürülen bu türde müzik ve dans öğeleri çok önemlidir. Dekor, yok denecek kadar azdır; ancak çeşitli kostümler kullanılır. Ortaoyunu da Karagöz gibi dört bölümden oluşur:
    Mukaddime (Giriş): Zurnacı ile Pişekâr'ın konuştuğu, oyunun adının söylendi*ği bölümde Kavuklu da oyun alanına girer.
    Muhavere (Söyleşi): Pişekâr ile Kavuklu'nun birbirlerini yanlış anlayarak gül*mece unsuru oluşturdukları bölümdür. Bu gülmeceye "arzbâr" denir. Arzbârın ardından "tekerleme" gelir.
    Fasıl: Oyunun asıl bölümüdür. Genellikle iki olay sergilenir.
    Bitiş: Oyunun son bölümüdür ve oldukça kısadır. "Sürç-i lisan"dan dolayı özür dilenir ve oyun bitirilir.

    bunlar özellikleri

Sayfayı Paylaş