Hac Rehberi..

Konu 'Dini Bilgiler' bölümünde Moderatör Güleda tarafından paylaşıldı.

  1. Moderatör Güleda

    Moderatör Güleda Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    10 Ocak 2009
    Mesajlar:
    7.623
    Beğenileri:
    4.563
    Ödül Puanları:
    113

    Haccın hükmü

    İslam’ın 5. şartı hacdır. Yani gücü yetenin ömründe bir kere, Kâbe-i Muazzama’ya gidip, oraya mahsus ibadetleri yapması farzdır. İkinci ve daha sonra yapılan haclar nafile olur. Hac, ıstılahta, belli bir yeri, belli bir zamanda, belli şeyleri yaparak ziyaret etmek demektir. Bu belli şeylere Menâsik denir. Menâsikten herbirine Nüsük denir. Nüsük, ibadet demektir




    Haccın fazileti



    Farz olan hacca gitmeye çalışmalıdır! Bir kere farz olan haccı yapmak, yirmi kere Allah yolunda savaş etmekten daha sevaptır. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:
    (Hac, suyun kirleri temizlediği gibi, günahları yok eder.) [Taberani]

    Kabul olan hac, kılınmamış namazların, tutulmamış oruçların, verilmemiş zekatların günahlarının affına sebep olmaz. Bunları geciktirme günahlarının affına sebep olur. Kul borçları verilmedikçe veya helalleşilmedikçe ödenmiş olmaz. Kul ve hak borçlarından başka günahlar affedilir. Hadis-i şerifte (Arafat’ta vakfeye durup da günahlarının affedilmediğini zanneden, büyük günaha girmiş olur) buyuruldu. (Hatib)

    Haccın sahih ve kabul olmasının şartları vardır. Sahih olması için vaktinde hac yapılması lazımdır. Kabul olması içinde haccın sahih olması, o kimsenin itikadı düzgün olması, bid’at ehli olmaması gibi şartları vardır. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:
    (Bid’at işleyenin, orucu, haccı, cihadı kabul olmaz.) [Deylemi]

    Haccın kabul olması için, haccın farzlarını, vaciplerini, ve sünnetlerini eksiksiz yapmaya çalışmalı, niyeti düzeltmeli, riya karıştırmamalı, ihlasla hareket etmeli ve helal para ile gitmelidir.

    Ticareti, dünyalık işleri hac işine karıştırmamalıdır. Borçları varsa ödemeli, hak sahipleriyle helalleşmeli, günahlarına tevbe etmelidir. Bunlara riayet edilerek yapılan hac makbul olur. Hadis-i şeriflerde, (Hac edin ki muhtaç olmayasınız. Yolculuk edin ki sıhhate kavuşasınız) ve (Hac zenginliğe, zina fakirliğe sebep olur) buyuruldu. (Taberani-Şir’a)

    Hacca giderken orada ölmekten korkmamalıdır. Hatta hac yolunda ölmeyi ganimet bilmelidir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:
    (Hacca giderken veya gelirken ölenin geçmiş günahları af olur. O kimse hesaba çekilmeden azap görmeden Cennete girer.) [İsfehani]

    Hacca giden, başkalarına sıkıntı vermediği gibi onlardan gelecek sıkıntılara da katlanmalı, yumuşak davranmalıdır. Hadis-i şerifte (Yumuşak davranmayan hayır yapmamış olur) buyuruldu. Sert, kırıcı olmaktan da kaçmalıdır. Hadis-i şerifte, (Sertlikten ve çirkin şeyden sakının. Yumuşaklık insanı süsler, çirkinliği giderir) buyuruldu. (Müslim)

    Hacca gidip gelenin değil, haccı kabul olanın günahları af olur. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
    (Kabul olan bir hac, geçmiş günahları yok eder.) [Beyheki]

    (Haccedip, kötü söz söylemeyen ve doğruluktan ayrılmayan, anasından doğduğu günkü gibi günahsız olur.) [Buhari]

    (Hacca giderken yolda ölene, kıyamete kadar hac, cihada giderken de ölene, kıyamete kadar cihad sevabı yazılır.) [Ebu Ya’la]

    Hac yolunda harcanan paranın fazileti de çoktur. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
    (Hac için harcanan mala, Allah yolunda harcanan mala verildiği gibi yediyüz misli sevap verilir.) [Beyheki]

    (Hacı, fakirleşmez.) [Bezzar]
    (Hacceden zenginleşir.) [Hakim]

    Sual: Haccı kabul olan insanın namaz, oruç, zekât gibi kaza borçları affolmadığı gibi, geciktirme, yani vaktinden sonraya bırakma günahları da mı affolmuyor?
    CEVAP
    Tehir, yani geciktirme günahları affolur.

























    Hac çeşitleri




    Üç türlü hac vardır:
    1- İfrad hac: Bu haccı yapana müfrid hacı denir. İhrama girerken, yalnız hac yapmaya niyet eden kimsedir. Mekke’de oturanlar, yalnız müfrid hacı olur.

    2- Kıran hac: Bu haccı yapana kârin hacı denir. Hac ile umreye niyet eden kimsedir. Önce umre için tavaf ve sa’y edip, sonra ihramını çıkarmadan ve tıraş olmadan, hac günlerinde hac için, tekrar tavaf ve sa’y yapar.

    3- Temettü hac: Bu haccı yapana mütemetti hacı denir. Hac aylarında [yani Şevval Zilkade ile, Zilhiccenin ilk on gününde] umre yapmak için ihrama girip ve umre için tavaf ve sa’y yapıp ve tıraş olup ihramdan çıkar. Memleketine gitmeyerek, o sene, terviye gününde veya daha önce, hac için ihrama girerek, müfrid hacı gibi hac yapandır. Yalnız tavaf-ı ziyaretten sonra da sa’y yapar.

    Kârin ve mütemetti hacıların şükür kurbanı kesmesi vaciptir. Temettü veya Kıran haccı yapanlardan, kurbanlık hayvan bulunmaması veya alınamaması sebebiyle, kurban kesme imkanı olmayanlar, üç gün Hac esnasında, yedi gün Hac’dan sonra olmak üzere on gün oruç tutarlar. İlk üç günün, ihrama girdikten sonra hac ayları içinde ve kurban bayramının ilk gününden önce Mekke’de tutulmuş olması zorunludur. Kurban kesme imkanı elde edilebileceği ümidiyle bu üç günlük orucun son vaktine kadar geciktirilmesi yani Arefe günü tamamlanmak üzere 7, 8 ve 9 Zilhicce günlerinde tutulması efdaldir.

    Temettü Haccında bu oruç henüz Hac için ihrama girmeden Umre ihramından sonra da tutulabilir.























    Son düzenleyen: Moderatör: 21 Temmuz 2010
    abdulmelik ve S. Moderatör Dilek bunu beğendi.
  2. Moderatör Güleda

    Moderatör Güleda Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    10 Ocak 2009
    Mesajlar:
    7.623
    Beğenileri:
    4.563
    Ödül Puanları:
    113


    Haccın şartları



    Haccın şartları iki kısımdır:

    Vücub şartları:
    1- Müslüman olmak.

    2- Kâfir memleketinde olanın, haccın farz olduğunu işitmesi.

    3- Akıllı olmak.

    4- Bâlig olmak.

    5- Hür olmak.

    6- Geçim ihtiyacından fazla olarak hacca götürüp getirecek ve geride kalanlara yetecek kadar, helal parası olmak.

    7- Hac vakti gelmiş olmak. [Hac vakti arefe ve bayram günleri olmak üzere, beş gündür. Vücub şartları, bulunan kimsenin ömründe bir kere hacca gitmesi farz olur.]

    8- Hacca gidemeyecek kadar, kör, hasta, çok ihtiyar ve sakat olmamak.

    Eda şartları
    1- Hapsedilmiş veya yasaklanmış olmamak.

    2- Hac için gideceği yolda ve hac yerinde selamet ve emniyet olmak.

    3- Kadının hacca gidebilmesi için, üç mezhepte, zevcinin veya nikahı düşmeyen ebedi mahrem akrabasından fasık veya mürted olmayan akıl ve bâlig veya mürâhık bir erkeğin beraber gitmesi lazımdır. Bunun yol parasını verecek kadar, kadının zengin olması da lazımdır.
    Hadis-i şerifte buyuruldu ki:
    (Kadın yanında bir mahremi olmadan hacca gidemez.) [Bezzar]
    [Şafii mezhebinde, mahremsiz olarak, iki kadın ile, farz olan hacca gidebilir. Kadının mahreminin hac yolunda ölmesi, Şafii mezhebini taklit etmesi için özür olur.]

    Erkeksiz kadın hacca gidemez. Giderse haccı kabul olur ise de haramdır. Erkeği ile gidince de otelde, tavafta, sa’yde ve taş atarken erkekler arasına karışması haramdır ve haccın sevabını giderdiği gibi büyük günaha girer. Ebedi mahrem erkeği bulunmayan kadın, ihtiyarlayınca, göremez olunca veya iyi olmayacak bir hastalığa yakalanınca yerine vekil gönderir. Daha önce göndermez.

    4- Kadın, iddet halinde olmamak. Yani kocasından yeni ayrılmış olmamak.

    [Vücub şartları bulunmakla beraber, eda şartları da kendisinde bulunan kimsenin, o sene hacca gitmesi farz olur. O sene, hac yolunda ölürse hac sakıt olur. Vekil gönderilmesi için vasiyet etmesi lazım olmaz. O sene gitmez ise günah olur. Sonraki senelerde, hac yolunda veya evinde hasta veya hapis, sakat olursa yerine başkasını, kendi memleketinden bedel göndermesi veya bunun için vasiyet etmesi lazımdır. Bedel gönderdikten sonra iyi olursa gitmesi lazım olur. Sonraki senelerde hacca giderse, tehir günahı af olur.]

    Hac için zenginliğin ölçüsü
    Sual: Hacca gitmek için nisab nedir? Zekat nisabına malik olanın hacca gitmesi farz mıdır?
    CEVAP
    Zekat nisabına malik olmasa da, ihtiyacından fazla olarak, hacca götürüp getirecek ve geride kalanlara yetecek kadar parası olana, diğer şartlar da, kendisinde varsa, hacca gitmek farz olur.
    İhtiyaç eşyasının birincisi nafakadır. Nafaka, mutfak eşyası ile birlikte yiyecek, giyecek ve ev eşyası ile evdir. Binek hayvanı veya arabası, sanat aletleri, meslek veya ders kitapları da ihtiyaç eşyası sayılır. Bir senelik yiyecek veya parası nafaka sayılır. Tüccarın, esnafın, çiftçinin kendi memleketlerinde adet olan sermayeleri, hac için ihtiyaç eşyasıdır. (Redd-ül-muhtar)

    Mekke’ye yakın olan birisinin hacca gitmesi için zengin olması gerekmez. Zekat nisabına malik bir zenginin, hacca götürüp getirecek ve evde kalan çoluk çocuğunun ihtiyaçlarını görecek kadar parası yoksa, hacca gitmesi farz olmaz.

    Hac zamanı
    Sual: Bir kimsede, hac vakti gelmeden önce, haccın vücub şartları bulunsa, hac kendisine farz olur mu? Yoksa, bu şartların hac zamanında mı kendisinde bulunması gerekir?
    CEVAP
    Vücub şartlarından birisi, hac zamanının gelmiş olmasıdır. Hac zamanı, Arefe ve bayram günleri olmak üzere, beş gündür. Yolda geçen zaman da düşünülerek, vücub şartları, bu zaman başında mevcut olan kimsenin ömründe bir kere hacca gitmesi farz olur. (S. Ebediyye)
























    abdulmelik bunu beğendi.
  3. Moderatör Güleda

    Moderatör Güleda Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    10 Ocak 2009
    Mesajlar:
    7.623
    Beğenileri:
    4.563
    Ödül Puanları:
    113




    Vekaleten Hac


    Vekilin ihrama girerken emreden kimse için kalb ile niyet etmesi şarttır. Hac borcu olan kimsenin, öldükten sonra kendi için hac yapacak vekilin adını bildirerek vasi olan kimseye emir vermesi lazımdır. Meyyit veya meyyitin vasi yaptığı yabancı kimse, vârislerden birini, diğer vârisler izin vermedikçe, vekil yapamaz. Bir kimse izin vermeden, başkasının, bunun yerine hacca gönderilmesi caiz değildir. Yalnız vâris, ölen akrabası, vasiyet etmemiş, yani hac parası ayırmamış ise kendine miras kalan para ile, onun yerine hacca gidebilir veya başkasını gönderebilir. Böylece anasını ve babasını hac borcundan kurtarmış olur. Kendine de farz olmuş ise, kendi için, ayrıca gitmesi lazımdır.

    İstanbul’da bulunan bir kimsenin babası Erzurum’da sakin iken vefat etse, babası vasiyet etmedi ise, babası için birini vekil göndermek isterse, Erzurum’dan göndermesi farzdır. Başka yerden göndermesi Hanefi’de caiz değildir. Şafii mezhebinde Mikât dışındaki her yerden göndermesi caizdir. Hatta hacca giden birine para vererek, Mekke-i Mükerreme de bir vekil bulup, babası için, buna Mikâttan hac yaptırtması Şafii’de caizdir. Hanefi olanlar, paraları az ise, Şafii mezhebini taklit ederek, vasiyet etmemiş ana ve baba ve yakınları için Mekke’de vekil tutabilirler. Fakat, parayı verirken, Şafii mezhebini taklit ediyorum diye niyet etmesi lazımdır.























    abdulmelik bunu beğendi.
  4. Moderatör Güleda

    Moderatör Güleda Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    10 Ocak 2009
    Mesajlar:
    7.623
    Beğenileri:
    4.563
    Ödül Puanları:
    113




    Haccın farzları


    Haccın farzları üçtür. Biri yapılmazsa hac sahih olmaz.
    1- Haccı ihramlı yapmaktır.

    2- Vakfeye durmak.
    (Arefe günü, Arafat’ın, Vadi-yi Urene denilen yerinden başka herhangi bir yerinde, öğle ve ikindi namazlarından sonra vakfeye durulur.)

    3- Kâbe-i Muazzamayı Tavaf-ı Ziyaret etmektir.

    Tavaf, Mescid-i Haram içinde Kâbe-i Muazzama etrafında dönmek demektir. Dördü farz, üçü vacip olmak üzere yedi kere dönülür. Zemzem kuyusunun ve Makam-ı İbrahim’in dışından dolaşarak da tavaf etmek caizdir.

    Kadınlar tavafta, Kâbe’ye yaklaşmamaları efdaldir. Kadına dokunmak ihtimali çok ise, Şafii’lerin Hanefi’yi veya Maliki’yi taklit etmesi lazım olur.

    Tavafı mescid dışından yapması caiz değildir. Tavafa niyet etmek de, ayrıca farzdır. Tavaf-ı ziyareti Arafat’tan sonra da yapmak da farzdır.

    Tavaf ederken ve sa’y ederken, ezan okunursa, bunlar bırakılıp, namazdan sonra tamamlanır.





















    abdulmelik bunu beğendi.
  5. Moderatör Güleda

    Moderatör Güleda Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    10 Ocak 2009
    Mesajlar:
    7.623
    Beğenileri:
    4.563
    Ödül Puanları:
    113




    İhram ve hükümleri


    İhram, iki parçalı bez olup, iple bağlanmaz, düğümlenmez ve kancalı iğne ile tutturulmaz. Hac, umre, ticaret veya herhangi bir şey için uzaktan gelenlerin, mikât denilen yerleri, ihramsız geçerek, Mekke-i Mükerreme Haremi’ne girmeleri haramdır. Geçenin, geri mikâta gelip ihrama girmesi lazımdır. İhrama girmezse, kurban kesmek lazım olur. Mikât denilen yerler ile, Harem-i Mekke arasına Hil denir. Mikâttan geçerken, bir iş için Hil’de kalmaya niyet edenlerin ve Hil’de oturanların, hacdan başka niyet ile ihramsız hareme girmeleri caizdir. Mikât yerlerini geçerken, niyet ederek ve telbiye yaparak, usulü ile, ihrama girilir. Mikât yerinden önce, hatta kendi memleketinde de giymek caiz ve daha iyidir.

    İhram giyene yasak olanlar
    İhrama giren kimseye ihramlı bulunduğu sürede (ihramdan çıkıncaya kadar) diğer zamanlarda helal olan bazı fiil ve davranışları yapması yasak olur. İşte bunlara ihram yasakları denir.
    Bu yasaklar şunlardır:
    1- Saç veya sakal tıraşı olmak, bıyıkları kesmek.

    2- Kasık ve koltuk altı kıllarını yolmak veya tıraş etmek.

    3- Vücudun diğer yerlerindeki kılları koparmak veya kesmek

    4- Tırnak kesmek.

    5- Vücuda veya ihrama (kadınlar elbiselerine) güzel koku sürmek, kokulu sabun kullanmak.

    6- Giyim eşyası olarak hazırlanmış (dikilmiş veya örülmüş) şeyleri giymek. Normal şekilde giymeksizin, palto, pardösü, gömlek ve benzeri giyim eşyasını omuza almak veya bunları yatarken baş açıkta kalmak şartı ile üzerine örtmek yasak değildir.

    7- Başını ve yüzünü örtmek, takke bere giymek veya başa sarık sarmak.

    8- Eldiven, çorap veya topukları kapalı ayakkabı giymek. Giyimle ilgili yasaklar sadece erkeklere aittir. Hanımlar normal elbiselerini giyerler, ihram süresince, sadece yüzlerini örtmezler.

    9- Cinsi ilişki veya öpüşmek, oynaşmak, şehvetle tutmak.... gibi cinsi ilişkiye götüren davranışlarda bulunmak.

    10- Şehevi duyguları tahrik edici şeyleri konuşmak.

    11- Tâ’attan ayrılıp, haram fiilleri yapmak.

    12- Başkaları ile tartışmak, kavga etmek, sövmek, kötü söz ve davranışlarla gönül kırmak.

    13- Eti ister yensin ister yenmesin her türlü kara avını avlamak.

    14- Avcıya avını göstermek veya avlanmak konusunda yardımcı olmak.

    15- Av hayvanlarına zarar vermek.

    16- Harem bölgesinde kendiliğinden çıkan ot ve ağaçların koparılması, ister ihramlı, ister ihramsız herkes için yasaktır.

    17- Hatmi ile başını yıkamak.

    18- Hamama girmek.

    19- Kendi üzerinde bulunan biti öldürmek ve öldürmek için göstermek.

    Bunları bilerek veya bilmeyerek, unutarak yapanlara, kurban, sadaka cezaları lazım olur. Ceza olarak kesilen kurbanın etinden sahibi yiyemez. İfrad hacda bir kurban icap ettiren suçu, kârin hacı işlerse, biri umre için, iki kesmesi lazımdır.

    İhramlıya yasak olmayanlar
    İhramlıya yasak olmayanlar şunlardır:
    1- Başına dokundurmamak şartı ile, herhangi bir şeyin altında ve gölgesinde oturmak. Şemsiye kullanmak.

    2- Yıkanmak, kokusuz sabun kullanmak.

    3- İhram örtülerini yıkamak veya değiştirmek.

    4- Kıl koparmadan kaşınmak, gözde biten kılı veya kırılmış tırnağı koparmak.

    5- Diş fırçalamak, sürme çekmek.

    6- Diş çektirmek, kan aldırmak, iğne vurulmak, yara üzerine sargı sarmak.

    7- Güzel koku satan dükkanda oturmak veya güzel koku satın almak.

    8- Yüzük, kol saati takmak ve silah taşımak, bele kuşak, para kesesi, kemer bağlamak, omuza çanta asmak.

    9- Kollarını giymeden palto veya ceket gibi dikilmiş bir elbiseyi omuzlarına almak.

    10- Yorgan, battaniye veya herhangi bir örtü ile yüz ve baş hariç, vücudun diğer kısımlarını örtmek.

    11- Balık vb. su ürünlerini avlamak.

    12- Kendi emri olmadan, ihramsız kişi tarafından avlanan kara avının etinden yemek.

    13- Karga, çaylak, yılan, akrep, fare, sinek, karınca, pire, arı, kene, keler, kelebek, kaplumbağa gibi av hayvanı olmayan hayvan veya haşerelerle, kuduz ve saldırgan köpek, kurt ve kaplan gibi yırtıcı hayvanları öldürmek.

    14- Pire, her türlü sinek, başkasının üzerinde bulunan biti, fare, yılan, akrep, kurt, çaylak gibi zararlı ve insana saldıran hayvanları öldürmek.

    15- Terlik gibi üstü açık ayakkabı giymek.

    16- Bit ölmemek ve saç dökülmemek üzere kaşımak.

    17- Renkli ihram giymek.

    18- Gusletmek.

    19- Başı âdet olmayan şey ile [tas, tepsi] örtmek, paket gibi şeyler koymak.

    20- İnsanların dikip yetiştirdiği sebze ve ağaçları koparmak.

    21- Düşman ile dövüşmek.

    22- Kadınların deriye değmemek üzere yüzlerini örtmeleri ve dikilmiş elbise, mest, çorap giymeleri, örtü altına ziynet eşyası takmaları caizdir.

    Bir hacı, Arefe günü, öğle ezanından bayramın birinci günü, sabah namazı vaktine kadar olan zaman içinde, Arafat’ta biraz dursa veya ihramlı olarak Arafat’tan geçse veya ihramlandıktan sonra hasta olup uykuda iken, baygın sedye içinde veya başka bir şeyle taşınarak nüsükler yaptırılırsa veyahut ihrama girmeden önce, hasta olan, bayılan yerine başkası ihrama girip, bu uyanmadan, ayılmadan önce, o bunun yerine de nüsükleri ayrıca yaparsa veya Arefe günü olduğunu bilmeyerek, Arafat’ta dursa, haccı sahih ve tavaf-ı kudum sakıt olur. O yerin Arafat olduğunu bilmek ve niyet etmek lazım değildir. O gün veya gece, Arafat’ta bulunmayan veya Arafat’tan geçmeyen hacı olmaz.




















    abdulmelik bunu beğendi.
  6. Moderatör Güleda

    Moderatör Güleda Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    10 Ocak 2009
    Mesajlar:
    7.623
    Beğenileri:
    4.563
    Ödül Puanları:
    113


    Haccın vacipleri


    Haccın vacipleri şunlardır:
    1- Tavafa hacer-i esved veya hizasından başlamak.

    2- İhram yasaklarına uymak.

    3- Tavafı yürüyerek yapmak.

    4- Arefe günü, akşam ve yatsı namazlarını yatsı vakti girdikten sonra Müz****fe’de cem-i tehir ile kılmak. Hanefi mezhebinde vaciptir.

    5- Umre sa’yinin, umre tavafından sonra, henüz tıraş olmadan, ihramlı olarak yapılması vaciptir.

    6- Şeytan taşlama, kurban kesme, saç tıraşı vacip olup ayrıca bu sıraya riayet de vaciptir.

    7- Tavafı kudumden sonra ve hac ayları içinde olmak şartı ile, Safâ ile Merve tepeleri arasında, yedi kere sa’y etmek, yani, usulü ile yürümek. Tavafsız sa’y sahih olmaz.

    8- Arafat’tan dönüşte, Müz****fe de vakfeye durmak.

    9- Minâ’da şeytan taşlamak, yani üç gün, temiz taş veya teyemmüm caiz olan şey atmak.

    10- İhramdan çıkmadan önce, başın en az dörtte birini ustura ile tıraş ettirmek veya en az üç santim, kendisi veya başkası kırkmak. Berber veya ustura bulamamak özür sayılmaz. Saçsız olan veya başı yaralı olan da usturayı değmeden baştan geçirir. Kadın, saçını tıraş etmez. Makasla biraz keser.

    11- Afaki yani Mikât denilen yerlerden daha uzak memleketlerin hacıları, Mekke’den son ayrılacağı gün, tavaf-ı sadr yani tavaf-ı veda yapmak. Hayzlı kadına bu vacip değildir.

    12- Arafat’ta, güneş battıktan sonra da, biraz kalmak. Güneş batmadan önce, Arafat meydanından dışarı çıkanın kurban kesmesi lazım olur.

    13- Tavafı ziyarette Kâbe-i muazzama etrafında dörtten sonra üç kere daha dönmek.

    14- Tavafta abdestsiz veya cünüp olmamak.

    15- Üzerindeki elbise temiz olmak.

    16- Tavaf yaparken, Hatim denilen yerin dışından dolaşmak.

    17- Tavafta Kâbe-i muazzama, sol tarafta kalmak.

    18- Tavafı ziyareti, bayramın üçüncü gününün güneş batıncaya kadar yapmak.

    19- Tavaf ederken avret yeri kapalı olmak (Kadın için çok mühimdir).

    20- Safâ tepesi ile Merve arasında sa’y ederken, Safâ’dan başlamak.

    21- Safâ tepesine çıkınca, Kâbe’ye dönüp, tekbir, tehlil ve salâvat getirmek ve dua etmek. Sonra, Merve’ye doğru yürümek. Safâ’dan Merve’ye dört, Merve’den Safâ’ya 3 kere gidilir.

    22- Her tavaftan sonra, Mescid-i haram içinde iki rekat namaz kılmak.

    23- Şeytan taşlamasını bayram günlerinde yapmak.

    24- Tıraşı, bayramın birinci günü ve Harem hududu içinde yapmak.

    25- Sa’yı yürüyerek yapmaktır. (İki yeşil direk arasında erkek hızlı, kadın yavaş gider.)

    26- Kıran ve temettü hac yapan, şükür kurbanı kesmek.

    27- Kurbanı, bayramın birinci günü kesmek.

    28- Cima gibi yasak olan şeyler, Arafat’ta durmadan önce yapılırsa, haccı bozar. Bunları Arafat’tan önce yapmamak farzdır. Cimadan başkalarını, ihramdan çıkıncaya, cimaı tavaf-ı ziyareti yapıncaya kadar terk etmek vaciptir.

    Bilerek veya bilmeyerek, bir vacibi vaktinde ve yerinde yapmayana ceza lazım olur.
    Hastalık, ihtiyarlık veya kalabalık gibi bir özürle terk edince bir şey lazım gelmez. Bir vekile yaptırması lazım olmaz.

    Hayzlı, nifaslı kadın Mescid-i harama giremez. Tavaftan başka nüsükleri yapar. Tavafı ziyareti temizlenince yapar.

    Her günün nüsükü, sonraki gecesinde de yapılabilir.























    abdulmelik bunu beğendi.
  7. Moderatör Güleda

    Moderatör Güleda Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    10 Ocak 2009
    Mesajlar:
    7.623
    Beğenileri:
    4.563
    Ödül Puanları:
    113




    Haccın sünnetleri



    Haccın sünnetleri şunlardır:
    1- Âfâki olanların hemen mescidi harama giderek tavaf-ı kudum yapmaları. Kâbe’yi görünce tekbir, tehlil ve dua edilir. Erkekler, Hacer-i esvede el ve yüz sürer. Tavaf-ı kudumden sonra ve iki rekat namazdan sonra, Safâ ile Merve arasında sa’y yapılır. Bundan sonra, ihramdan çıkmadan, Mekke şehrinde oturup, terviye gününe kadar, istenildiği miktar, nafile tavaf yapılır. Müfrid olan ve kârin olan hacılar, taş atıp, tıraş oluncaya kadar ihramdan çıkmayacağı için, ihramın yasakladığı şeylerden, her gün sakınmaları lazım olur. Mescid-i haram içinde namaz kılanların önünden geçmek günah değildir.

    2- İmamın üç yerde hutbe okumasıdır. Birisi Zilhicce ayının yedinci günü Mekke’de; ikincisi dokuzuncu günü, öğle namazı olunca, öğle ve ikindi namazlarından önce, Arafat’ta; üçüncüsü, onbirinci günü, Minâ’da okunur. Arafat’ta hutbe bitince öğle ve hemen sonra ikindi namazı cemaat ile kılınır. İmama yetişemeyen ikindi namazını ikindi vaktinde kılar namazdan sonra imam ve cemaat Mescid-i Nemre’de Mevkıfe kıbleye karşı ayakta veya oturarak vakfeye durur. Cebeli Rahme kayaları üstüne çıkmak ve vakfe için niyet lazım değildir.

    3- Arafat’a gitmek için, Mekke’den Terviye [Zilhiccenin sekizinci] günü, sabah namazından sonra çıkmak. [Mekke’den Minâ’ya gidilir].

    4- Arefe gününden önceki ve bayramın birinci günü, ikinci ve üçüncü geceleri Minâ’da yatmak. (Üçüncü gece ve günü Minâ’da kalmak mecburi değildir.)

    5- Arafat’a gitmek için, Minâ’da, güneş doğduktan sonra yola çıkmak.

    6- Arefe gecesi Müz****fe’de yatmak. Arafat’tan Müz****fe’ye gelip, burada, yatsı vakti olunca, akşam ve yatsı namazları birbiri ardınca, cemaat ile kılınır. Akşam namazını Arafat’ta veya yolda kılanın, yatsının vakti çıkmadan Müz****fe’ye gelirse, burada tekrâr cemaat ile veya yalnız olarak, yatsı ile birlikte kılması lazımdır.

    7- Müz****fe’de, vakfeye, fecr ağardıktan sonra durmak. Gece Müz****fe’de yatıp, fecr açılırken, sabah namazını hemen kılıp, sonra, Meş’arilharam denilen yerde, ortalık aydınlanıncaya kadar, vakfeye durulur. Güneş doğmadan önce, Minâ’ya hareket edilir. Yolda Muhasser denilen vâdide durmamalıdır. Burası Eshâb-ı fil durak yeridir.

    8- Minâ’ya gelince Mescid-i hif’e en uzak olan ve Cemre-i Akâ’be denilen yerde, sağ elin baş ve şehadet parmakları ile, iki buçuk metreden veya daha uzaktan, Cemre yerini gösteren duvarın dibine nohut kadar yedi taş atılır. Duvarın üstüne veya insana, hayvana çarptıktan sonra dibine düşerse caiz olur. Ertesi fecre kadar caiz ise de, o gün öğleden önce atmak sünnettir. Sonra, hiç durmadan buradan gidilip, isterse kurban keser. Çünkü seferi olana kurban kesmek vacip değildir. Seferi olan hacıların, müfrid oldukları zaman kurban kesmeleri vacip değildir. Kurbandan sonra tıraş olur ve ihramdan çıkar. Bayramın birinci günü Minâ’da olanlar ve bütün hacılar, bayram namazı kılmaz. Sonra, o gün veya ertesi gün veya daha ertesi gün Mekke ye gidip Mescid içinden niyet ederek Tavaf-ı ziyaret yapar. Buna Tavaf-ül ifâda da denilir. Tavafı ziyareti ve tıraşı bayramın üçüncü günü güneş battıktan sonraya bırakmak mekruhtur ve kurban kesmek lazım olur. Yalnız baygın olan kişinin yerine başkası tavaf yapılabilir. Tavafı ziyarette Reml ve Sa’y yapılmaz. Tavaf namazından sonra Minâ’ya gelir.

    Öğle namazını Mekke’de veya Minâ’da kılar. Bayramın ikinci günü, öğle namazından sonra Minâ’da hutbe okunur. Hutbeden sonra, üç ayrı yerde, yedişer taş atılır. Mescid-i Hif’e yakın olandan başlanır. Üçüncü günü de böyle yedişer taş atılır ki, hepsi kırkdokuz taş olur. Bunları öğleden önce atmak caiz değil veya mekruhtur. Üçüncü günü güneş batmadan önce, Minâ’dan ayrılır. Dördüncü gün de Minâ’da kalıp, fecrden güneşin gurubuna kadar dilediği zaman yirmi dört taş atmak müstehaptır.

    Dördüncü günü fecre kadar Minâ’da kalıp taş atmadan ayrılırsa, koyun kesmek lazım olur. Birinci ve ikinci yerlerinden taş attıktan sonra, kollar omuz hizasına kaldırılarak ve el ayaları semaya ve kıbleye çevrilerek dua edilir. Atılacak yetmiş taş, Müz****fe’de veya yolda toplanır. Hayvan üstünde taş atmak caizdir. Tavaf-ı sadr) dan sonra, zemzem suyu içilir. Kâbe’nin kapı eşiği öpülür. Göğüs ve sağ yanak Mültezem denilen yere sürülür. Sonra, Kâbe perdesine yapışıp, bildiği duaları okur. Ağlayarak Mescid kapısından dışarı çıkar.

    9- Arafat’ta, vakfeden önce gusletmek.

    10- Minâ’dan Mekke’ye son dönüşte, önce Ebtah denilen vadiye gelip, burada bir miktar durmaktır. Buradan Mekke’ye gelip dilediği kadar kalır.

    11- Hacca giderken, muhtaç olmayan ana, babadan, alacaklılardan, kefilinden izin almak sünnettir. Ana baba muhtaç ise, izinsiz gitmek haramdır. Nafaka bırakmadı ise, hanımından izinsiz gitmesi de haram olur. Mekke şehrine Mu’alla kapısından, Mescide Babüsselam’dan ve gündüz girmek müstehaptır.

    Haccın sünnetini yapmayana ceza lazım gelmez. Mekruh olur, sevabı azalır.

    İhramla ilgili sünnetler:
    1- İhrama girerken gusletmek veya abdest almak.
    2- İhrama girmeden önce 2 rekat namaz kılmak.
    3- Erkekler izar ve rida denilen iki parça örtüye sarınmak.
    4- İhramlı bulunduğu sürede her fırsatta telbiye söylemek.
    5- Telbiyeyi her başlayışta 3 defa tekrarlamak.
    6- Telbiyeden sonra salevat-ı şerife, salevattan sonra dua ve niyazda bulunmak.

    Mekke ve Kâbe ile ilgili sünnetler:
    1- Mekke’ye mümkünse gündüz girmek (müstehaptır)
    2- Mekke’ye girmeden önce mümkünse gusletmek veya abdest almak.
    3- Kâbe’yi görünce dua etmek.
    4- Kâbe’nin önüne gelince tekbir ve tehlil getirmek.
    5- Mültezem’de yüzü ve göğsü Kâbe duvarına yapıştırıp, dua ve niyazda bulunmak.

    Tavaf ile ilgili sünnetler:
    1- Tavafa başlarken Hacer-i Esved’in hizasına Rükn-i Yemâni cihetinden doğru gelmek.
    2- Tavafa başlarken ve her şavtın sonunda Hacer-i Esved’i istilam etmek.
    3- Sonunda sa’y yapılacak tavaflarda erkekler ıstıba ve remel yapmak.
    4- Bütün şavtları ard arda (ara vermeden) yapmak.
    5- Nafile tavafı çok yapmak.
    6- Tavaf esnasında zikir, tehlil ve dua yapmak.
    7- Ziyaret tavafını bayramın ilk günü yapmak.
    8- Ziyaret tavafını şeytan taşlama, kurban ve tıraştan sonra yapmak.

    Sa’y ile ilgili sünnetler:
    1- Tavaf bitince ara vermeden sa’ye başlamak.
    2- Sa’ye giderken Hacer-i Esved’i istilam etmek.
    3- Safâ ve Merve’de Kâbe görülebilecek kadar yükseğe çıkıp, Kâbe’ye dönerek tekbir, tehlil ve dua etmek.
    4- Erkekler yeşil renkle ışılandırılmış sütunlar arasıda hervele yapmak, diğer yerlerde ise yavaş yürümek.
    5- Bütün şavtları ara vermeden yapmak.
    6- Sa’yı abdestli yapmak.
    7- Sa’y esnasında tekbir, tehlil ve dua yapmak.

    Arafat ve Vakfe ile ilgili sünnetler:
    1- Arafat’a arefe günü güneş doğduktan sonra Minâ’dan hareket etmek.
    2- Öğle ve ikindi namazlarını cem-i takdim ile kılmak.
    3- Zevalden sonra vakfe için mümkünse gusletmek veya abdestli bulunmak.
    4- Vakfeyi Cebel-i Rahme eteklerinde yapmak.
    5- Gün boyuca telbiye, zikir, tekbir, tehlil, tesbih salevat, namaz ve dua ile meşgul olmak.

    Müz****fe ve Vakfesi ile ilgili sünnetler:
    1- Arafat’tan arefe günü güneş battıktan sonra Müz****feye sükunetle ağır ağır inmek ve Müz****fe’de “Meş’ar-i Haram” civarında gecelemek.
    2- Sabah namazını erken kılmak.
    3- Vakfeyi ortalık iyice aydınlanıncaya kadar sürdürmek.

    Minâ ve şeytan taşlama ile ilgili sünnetler:
    1- Bayram sabahı ortalık iyice aydınlandıktan sonra, güneş doğmadan Müz****fe’den hareket edip, Minâ’ya gelmek.
    2- Vakit geçirmeden büyük şeytanı taşlamak.
    3- Taşlama yaparken Mekke’yi sola, Minâ’yı sağ tarafa almak.
    4- Taşları yaklaşık 3,5 - 5 m uzaktan atmak.
    5- İkinci ve Üçüncü Bayram günlerinde taşları küçük- orta- büyük şeytan sırası ile atmak.
    6- Küçük ve orta şeytana taş attıktan sonra dua etmek. Büyük şeytan taşlandıktan sonra hemen ayrılmak.
    7- Taşları Bayramın ilk günü öğleden önce, diğer günlerde ise öğleden sonra güneş batmadan önce atmak.
    8- Minâ’da Mekke’ye dönmekte acele edenler, bayramın üçüncü günü güneş batmadan önce Minâ’dan ayrılmalı.

    Saçların kesilmesi ile ilgili sünnetler:
    1- Erkeklerin saçlarının tamamını tıraş etmesi veya tamamını kısaltması.
    2- Tıraşı ziyaret tavafından önce yapmak.

    Zemzemle ilgili sünnetler:
    1- Veda tavafını yapıp tavaf namazını kıldıktan sonra bol bol zemzem içmek ve dökülmek.
    2- Zemzemi Kâbe’ye karşı ayakta ve Beytullaha bakarak içmek.























    abdulmelik bunu beğendi.
  8. Moderatör Güleda

    Moderatör Güleda Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    10 Ocak 2009
    Mesajlar:
    7.623
    Beğenileri:
    4.563
    Ödül Puanları:
    113


    Haccın edepleri


    Haccın edepleri şunlardır:


    1- Hac yolculuğu için dinine, ilmine güvenilir salih kimselerle istişare etmeli.

    2- Bilhassa hac yolculuğu esnasında gösterişten sakınmaya çalışmalı.

    3- Varsa, kul borcunu ve kul hakkını ödeyerek onlarla helalleşmeli.

    4- Tanıdıkları ile, arkadaşları ile helalleşip onların dualarını talep etmeli.

    5- Dargın olduğu müslüman varsa, barışmalı.

    6- Bir şeyi başkası görsün, başkası işitsin diye yapmaktan, övünmekten sakınmalı.

    7- Şüpheli olmayan tam helal para ile hacca gitmeli.

    8- Hacca giderken, din ve dünya işlerinde yardımcı olacak arkadaşlar bulmalı.

    9- Aile fertlerinin nafakasını noksansız temin edip gitmeli.

    10- Bilhassa hac yolunda Allahü teâlâdan daha fazla korkmalı.

    11- Allahü teâlânın ismini çok zikretmeli.

    12- Öfkelenmemeye dikkat etmeli, vakarlı olmaya çalışmalı.

    13- Lüzumsuz konuşmayı ve boş şeyleri terk etmeye çalışmalı.

    14- Hacla ilgili hususları iyi öğrenmeli.

    15- Hac esnasında alış-veriş ve ticaret yapmaktan uzak kalmaya çalışmalı.

    16- Perşembe günü çıkamazsa, Pazartesi günü yola çıkmalı.

    17- Hep abdestli durmaya gayret etmeli.

    18- Evinden çıkmadan önce iki rekat nafile namaz kılmalı.

    19- Hac veya umreden dönünce, iki rekat nafile namaz kılmalı. [Kaza borcu olan kaza kılmalı]


    Seyyid Abdülhakim Arvasi hazretleri buyuruyor ki:


    1- Harem-i şerife girerken sadaka verilmeli. (Mümkün olur ise her görülen fakire)
    2- Sâfa ve Merve tepelerinin ortasına kadar çıkılmalı.
    3- Resulullah sallallahü aleyhi ve sellem efendimize selam sırası şöyle olmalı:
    Esselâmü aleyke, ya Resulallah
    Esselâmü aleyke, ya Nebiyallah
    Esselâmü aleyke, ya Habiballah























    abdulmelik bunu beğendi.
  9. Moderatör Güleda

    Moderatör Güleda Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    10 Ocak 2009
    Mesajlar:
    7.623
    Beğenileri:
    4.563
    Ödül Puanları:
    113




    İfrad haccı nasıl yapılır



    Mikâttan önce:
    1- Tırnaklar kesilir.
    2- Koltuk altı ve kasık temizlenir.
    3- Gusledilir olmazsa abdest alınır.
    4- Erkek, ihramla örtünür. (Kadın elbisesini çıkarmaz)
    5- Baş açık ve ayaklar çıplak olur.

    Mikât sınırında:
    İhramın sünneti olarak iki rekat nafile namaz kılınır. Birinci rekatta Kâfirun, ikinci rekatta İhlas suresini okumak iyidir. Yalnız hac için niyet ve telbiye yapılır. Böylece ihrama girilmiş olunur.

    İhramdan sonra:
    İhramdan çıkıncaya kadar ihramlıya yasak olan işlerden sakınılır. Tekbir, tehlil, salevat-ı şerife ve telbiye söylenerek yola devam edilir.

    Mekke-i mükerremede:
    1- Gusledip veya abdest alıp Harem-i şerife giderek “kudum tavafı” yapılır. Bu sünnettir.
    2- Tavaftan sonra iki rekat tavaf namazı kılınır. Birinci rekatta Kâfirun, ikinci rekatta İhlas suresini okumak iyidir.
    3- Zemzem içilir, üstüne, başına dökmek iyi olur.
    4- İhramlı olarak Mekke’de kalınır. Namazları Harem-i şerifte kılmaya çalışmalıdır. İstenildiği kadar nafile tavaf yapılır.
    5- Haccın sa’yı kudum tavafından veya nafile bir tavaftan yahut ziyaret tavafından sonra yapılır.

    Terviye günü [8 Zilhicce]
    Terviye günü sabah namazı mümkün olursa Mekke’de kılınıp Minâ’ya çıkılır. Arefe günü sabah namazını müteakip Arafata hareket edilir.

    Arefe günü [9 zilhicce]
    1- Her fırsatta telbiye, tesbih, tekbir, tehlil ve salevat okunur. [Hacılar, kendilerine, ana-baba ve bütün müslümanlara dua ederler.]
    2- Öğle ve ikindi namazları, öğle vaktinde cem-i takdim ile kılınır.
    3- Öğleden sonra vakfe yapılır.
    4- Güneş batmadan Arafat’tan ayrılmamalı. Güneş battıktan sonra, akşam namazı kılınmadan Müz****feye hareket edilir.
    5- Akşam ve yatsı namazları Müz****fe’de yatsı vaktinde cem-i tehir ile kılınır. Gece Müz****fe’de kalınır. Şeytan taşlamak için taş toplanır.

    Bayramın birinci günü [10 zilhicce]
    1- Sabah namazı kılınınca, Müz****fe’de “Meş’aril haram’a gidilip orada vakfe yapılır.
    2- Ortalık ağarıp güneş doğmadan Minâ’ya hareket edilir.

    Minâ’da çadıra yerleştikten sonra:
    1- Akâ’be cemresine [büyük şeytana] 7 taş atılır.
    2- Saçlar tamamen kesilir veya kısaltılır. Böylece ihramdan çıkılmış olur.

    Bayramın 2, 3 ve 4. günleri:
    1- Bayramın ilk günü yapılmamışsa, ziyaret tavafı yapılır. [Ziyaret tavafını bayramın birinci günü yapmak daha faziletlidir.] Daha önce yapılmamışsa haccın sa’yi yapılır. Bunlar üçüncü günü güneş batıncaya kadar yapılmalıdır. Yapılmamışsa vacibi zamanında yapmadığı için ceza gerekir.
    2- Küçük, orta ve Akâ’be Cemrelerine [üç şeytana] her gün yedişer taş atılır.

    Minâ’dan dönünce:
    “Veda Tavafı” yapılır. Beytullaha karşı durup zemzem içilir. Yüz ve baş yıkanır. Sonra imkan bulunursa Kâbe-i şerifin yüksek eşiği öpülür.






















    abdulmelik bunu beğendi.
  10. Moderatör Güleda

    Moderatör Güleda Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    10 Ocak 2009
    Mesajlar:
    7.623
    Beğenileri:
    4.563
    Ödül Puanları:
    113


    Temettü haccı nasıl yapılır




    Mikâttan önce:
    1- Tırnaklar kesilir.
    2- Koltuk altı ve kasık temizlenir.
    3- Gusledilir olmazsa abdest alınır.
    4- Erkek, ihramla örtünür.(Kadın elbisesini çıkarmaz)
    5- Baş açık ve ayaklar çıplak olur.

    Mikât sınırında:
    İhramın sünneti olarak iki rekat nafile namaz kılınır. Birinci rekatta Kâfirun, ikinci rekatta İhlas suresini okumak iyidir. Yalnız hac için niyet ve telbiye yapılır. Böylece ihrama girilmiş olunur.

    İhramdan sonra:
    İhramdan çıkıncaya kadar ihramlıya yasak olan işlerden sakınılır. Tekbir, tehlil, salevat-ı şerife ve telbiye söylenerek yola devam edilir.

    Mekke-i mükerremede:
    1- Gusledip veya abdest alıp Harem-i şerife giderek “kudum tavafı” yapılır. Bu sünnettir.
    2- Tavaftan sonra iki rekat tavaf namazı kılınır. Birinci rekatta Kâfirun, ikinci rekatta İhlas suresini okumak iyidir.
    3- Zemzem içilir, üstüne, başına dökmek iyi olur.
    4- Safâ ile Merve arasında umre’nin sa’yi yapılır. Sonra saçın en az dörtte biri veya tamamı kesilir yahut kısaltılır. Böylece ihramdan çıkılmış olur.
    5- İhramsız olarak Mekke’de kalınır. İstenildiği kadar “nafile tavaf” yapılabilir.

    Terviye günü [8 zilhicce]
    Terviye günü hac için niyet ve telbiye yaparak yeniden ihrama girilir. Sabah namazı mümkün olursa Mekke’de kılınıp Minâ’ya çıkılır. Arefe günü sabah namazını müteakip Arafata hareket edilir.

    Arefe günü [9 zilhicce]
    1- Her fırsatta telbiye, tesbih, tekbir, tehlil ve salevat okunur. [Hacılar, kendilerine, ana-baba ve bütün müslümanlara dua ederler.]
    2- Öğle ve ikindi namazları, öğle vaktinde cem-i takdim ile kılınır.
    3- Öğleden sonra vakfe yapılır.
    4- Güneş batmadan Arafat’tan ayrılmamalı. Güneş battıktan sonra, akşam namazı kılınmadan Müz****feye hareket edilir.
    5- Akşam ve yatsı namazları Müz****fe’de yatsı vaktinde cem-i tehir ile kılınır. Gece Müz****fe’de kalınır. Şeytan taşlamalarında kullanılacak taşlar toplanır.

    Bayramın birinci günü [10 zilhicce]
    Sabah namazı kılınınca, Müz****fe’de “Meş’aril haram’a gidilip orada vakfe yapılır. Ortalık ağarıp güneş doğmadan Minâ’ya hareket edilir.

    Minâ’da çadıra yerleştikten sonra:
    1- Akâbe cemresine [büyük şeytana] 7 taş atılır.
    2- Vacip olan şükür kurbanı kesilir. Kurbanlık hayvan bulunmaması veya alınamaması sebebiyle kesemiyeceği söz konusu olursa, Zilhiccenin dokuzuna kadar 3 gün ve bayramdan sonra 7 gün daha oruç tutması lazım olur. Hepsi 10 gün olur. Bu kalan 7 gün orucu, memleketine döndüğünde de tutabilir.
    3- Saçlar tamamen kesilir veya kısaltılır. Böylece ihramdan çıkılmış olur.

    Bayramın 2, 3 ve 4. günleri
    1- Bayramın ilk günü yapılmamışsa, ziyaret tavafı yapılır. [Ziyaret tavafını bayramın birinci günü yapmak daha faziletlidir.] Daha önce yapılmamışsa haccın sa’yi yapılır. Bunlar üçüncü günü güneş batıncaya kadar yapılmalıdır. Yapılmamışsa vacibi zamanında yapmadığı için ceza gerekir.
    2- Küçük, orta ve Akâbe Cemrelerine [üç şeytana] her gün yedişer taş atılır.

    Minâ’dan dönünce
    Veda Tavafı yapılır. Beytullaha karşı durup zemzem içilir. Yüz ve baş yıkanır. Sonra imkan bulunursa Kâbe-i şerifin yüksek eşiği öpülür.
























    abdulmelik bunu beğendi.

Sayfayı Paylaş