hücre Bölünmesi ile ilgili herşey arkadaşlar....

Konu 'Biyoloji Ders Notları' bölümünde husoo tarafından paylaşıldı.

  1. husoo

    husoo Üye

    Katılım:
    17 Mart 2009
    Mesajlar:
    1
    Beğenileri:
    0
    Ödül Puanları:
    0

    ark hucre bölünmesi ile banayardım edebilir misiniz? :)
  2. Moderatör Gül

    Moderatör Gül Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    3 Kasım 2009
    Mesajlar:
    2.216
    Beğenileri:
    973
    Ödül Puanları:
    0
    HÜCRE B**ÜNMESİ



    Tüm canlılarda görülen bir olaydır. Hücre bölünmesinin amacı bölünmenin meydana geldiği canlı ve hücre tipine bağlı olarak, yeni fertler meydana getirmek, regenerasyon(yenilenme) ve büyümeyi sağlamak ve eşey hücrelerini oluşturmaktır. bir hücrenin bölünmesi için önce belli bir büyüklüğe ulaşması gereklidir. Çünkü,hücre büyüdükçe yüzeyi ile hacmi arasındaki ilişki yüzeyi, çekirdek ile sitoplazma arasındaki ilişki de çekirdek aleyhine bozulur. Bu da hücrenin hayatını tehlikeye sokabilir.Bu nedenle hücre bölünmeye başlar. İnsanlarda deri, bağırsak mukozası, alyuvar ve akyuvarları üreten dokulardaki hücreler sürekli bölünmeler geçirirler. buna karşılık bazı dokuların hücreleri belirli zamanlarda bölünür, hatta sinir ve retina hücreleri 20-25 yaşlarından sonra hiç bölünmez.

    Hücrelerde genellikle büyüme ve regenerasyonu sağlayan mitoz ve somatik hücre bölünmesi ve yeni döllerin meydana gelmesini sağlayan gametlerin oluşumu için mayoz olmak üzere iki tip bölünme görülür.

    MİTOZ B**ÜNME

    Ökoryat hücrelerde hücre bölünmesi çekirdek ve sitoplazma bölünmeleri şeklinde meydana gelir.Sitoplazmanın ikiye bölünmesi olayına sitokinezis denir.

    İNTERFAZ(HAZIRLIK SAFHASI):

    Bölünme geçirmeyen hücreler interfaz safhasındadır.Bu safha da çekirdek ve çekirdekçik belirgin bir şekilde görülür. Kromozomlar düzensiz ve ince kromotin iplikleri yığını şeklindedir. Hücrenin bu safhada dinlenmeden öteye protein sentezi, farklılaşma, büyüme, genetik materyalin replikasyonu ve hücre organellerinin ikiye bölünmesi gibi çok yoğun faaliyetler içinde olduğu kanıtlanmıştır.

    Genetik maddenin replikasyonu bir önceki hücre hücre bölünmesinin hemen arkasından, yani interfazın hemen başlangıcında meydana gelmez. Bir önceki hücre bölünmesinin sona ermesi ile genetik madde replikasyonun başlaması arasında kalan zaman boşluğuna G1 devresi denir. Bu devrede ribozom ve diğer organeller kendi eşlerini yapmaya başlar, protein ve ATP sentezlenmeye başlanır. Özellikle iğ ipliklerinin yapımında kullanılacak proteinler bu devrede hazırlanır. Bu devrede kromozom ve DNA miktarı 2n dir. Bundan sonra gelen ve S devresi olarak adlandırılan zaman diliminde DNA replikasyonu başlar, kromozomların eşleri yapılır ve organellerin eşleşmesi devam eder. Bu devre sonunda kromozom ve DNA mikterı 4n dir. Üçücü devre olan G2 de ise bazı protein sentezleri ile birlikte hücre bölünmeye hazırlanır. İnterfazın G1, S ve G2 olarak adlandırılan bu üç alt devresi ile M safhası olarak adlandırılan mitozun profaz, metafaz, anafaz ve telofaz safhalarına birden Hücre Siklusu denir. Çeşitli canlılardaki hücre siklusunun tüm devrelerinde uzunluk bakımından değişiklikler olmasına rağmen en büyük değişiklik G1 devresinde görülür.



    2. PROFAZ

    Hücre çekirdeği, kromozomların iki oğul hücreye eşit şekilde verilebilmesi için gerekli hazırlıklara başlar. Bu safha da, erken profaz, orta profaz ve geç profaz olmak üzere üç alt safhaya ayrılır.

    Erken Profaz: Kromozomlar ince uzun iplikler şeklinde belirir,çekirdekçik kaybolmaya başlar ve sentrioller birbirinden ayrılarak kutuplara doğru hareket eder.

    Orta Profaz:. Her kromozom kendini eşleyerek ikiz kromotidler meydana getirilir, sentrioller birbirinden uzaklaşarak iğ ipliklerini oluşturmaya başlar.

    Geç Profaz: Sentrioller hücrenin zıt kutuplarına ulaşır, iğ ipliklerinin oluşması tamamlanır ve kromozomların sentromerleri tarafından meydana getirilen kinetokor iğ ipliklerine tutunur. Çekirdek zarı ve çekirdekçik tümüyle kaybolur.



    3. METAFAZ

    Başlangıçta belirgin hale gelen kromozomlar çekirdek içerisinde rastgele dağılır ve daha sonra hücrenin ekvator bölgesine hareket ederler. Daha sonra iki kromotid ihtiva eden her bir kromozom sentromerleriyle iğ ipliklerine takılır. Bu şekilde kromozomlara takılan iğ ipliklerine kromozamal iplikler diğerlerine ise destek iplikleri veya devamlı iplikler denir. Metafazın sonunda her biri birbirinden ayrılmaya başlar bu sırada her bir kromotid bir kromozom haline geçer.



    4. ANAFAZ

    Kromotidleri birbirine bağlayan sentromer ortadan ikiye ayrılır. Böylece serbest kalan her bir kromotid kromozomu kutuplara doğru hareket eder. Anafazın sonunda hücre birbirinden tümüyle ayrılmış ve kutuplara çekilmiş iki ayrı kromozom takımı ihtiva eder. Bu nedenle hücredeki kromozom sayısı başlangıçtakinin iki katı, yani 4n'dir. Ayrıca bu safhanın sonunda sitokinezis(sitoplazma bölünmesi)'te başlar.

    5. TELOFAZ

    Bu safha da kutuplara ulaşan kromozomların etrafında yeni bir çekirdek zarı oluşur, iğ iplikleri kaybolur ve kromozomlar interfazdaki düzensiz ve ince kromotin iplikleri yığını özelliğini kazanır. Çekirdekçik oluşur ve sitokinezis tamamlanır.

    6. SİTOKİNEZİS
    Sitoplazmanın ikiye bölünmesi olayıdır.Sitokinezis hayvan hücrelerinde dışarıdan içeriye, yüksek yapılı bitkilerde ise içeriden dışarıya doğrudur.

    MAYOZ B**ÜNME



    Hücrede kromozom sayısının yarıya indirgenmesi amacıyla yapılan bölünmeye mayoz veya redüksiyon bölünme deniir. Mayoz bölünmenin amacı gerçekte bir çoğalma değil, aksine eşeysel rekombinasyonları ve bunun sonucunda biyolojik çeşitliliği meydana getirmektir. Birbirini takibeden iki bölünme şeklinde olan mayozun birinci bölümünde kromozom sayısı yarıya iner, ikinci bölümünde ise tipik bir mitoz bölünme meydana gelir.

    İNTERFAZ

    Mitoz bölünmede olduğu gibidir. Genetik materyal ve organeller kendini eşler.

    BİRİNCİ PROFAZ

    Kromotin iplikler kısalıp, kalınlaşır ve belirgin kromozom şeklini alır. Kromozomlar üzerindeki kromerler belirgin hale gelir. Bu evreye Leptoten de denir. Çekirdek zarı yavaş yavaş erir ve sentrozomlar kutuplara doğru hareket eder.Homolog kromozomların her bir çiftinin yan yana gelip ve birbirinden ayrılmadan kalmalarına zigoten denir. Homolog kromozomlardaki bu protein eksenler birbirine enine protein köprülerle bağlanarak çok sağlam synaptonemal kompleksleri oluştururlar. Yapısında 4 kromotid bulunan bu komplekslere tetrad bu olaya da sinapsis denir. birinci profazın bu evresine ise Zigoten adı verilir. Sinaps sırasında kromozomlar hem kısalıp hem de kalınlaşırlar. bu evreye de Pakiten de denir. Bu sırada çok önemli bir olay olan krossing over başlar.

    BİRİNCİ METAFAZ

    Mitozda bir çift ikiz kromotid ihtiva eden homolog kromozomlardaki her bir kromozomun hücrenin ekvator tablasın a hareket etmesine karşılık, mayoz bölünmede ekvator tablasında yer alan kromozomlar 2 homolog kromozom çifti halindedir ve her birinde ikişer hibrid kromotid bulunmaktadır.

    BİRİNCİ ANAFAZ

    Bu safhada profazın ortalarında birbirine sinaps yapan homolog kromozomlar birbirinden ayrılmaya başlarlar.Hibrid kromotidleri ihtiva eden her bir kromozomun iğ ipliklrine takılıp kutuplara doğru hareket etmesiyle birinci anafaz son bulunur.

    BİRİNCİ TELOFAZ

    Bu safha tümüyle mitoza benzer tek fark ise mitozda yeni teşekkül eden çekirdekte ana hücreninkine eişt sayıda kromozom bulunmasına karşılık mayoz bölünmede bu kromozom sayısı yarya inmiştir. Mitoz bölünmedeki her bir kromozom bir kromotid kromozomdur. Halbuki mayozdakiler bir çift hibrit kromatid ihtiva eden kromozomlar halinde bulunurlar.

    İNTERKİNEZİS

    Hücre birbirini takiben iki mitoz bölünme arasında meydana gele interfaz gibi çok kısa bir safha geçirir. Bu safhaya interkinezis denir ve interfazdan farkı burada genetik maddenin replikasyon yapması ve yeni kromotidlerin meydana gelmemesidir. Bu safhadan sonra hücre mayozun ikinci bölümüne geçer ve bu bölüm mitozun aynısıdır.
    58zkan58 bunu beğendi.
  3. Moderatör Gül

    Moderatör Gül Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    3 Kasım 2009
    Mesajlar:
    2.216
    Beğenileri:
    973
    Ödül Puanları:
    0
    Hücre Bölünmesi :

    Bir hücreden yeni hücrelerin oluşmasına hücre bölünmesi denir. Hücre bölünmesi bütün canlılarda görülen bir olaydır.

    Hücre bölünmesi hücre çekirdeğinde başlar ve birbirini takip eden evrelerden (safhalardan) oluşur. Yoğurdun mayalanması, bitkilerin büyümesi, tohumun çimlenmesi, yaraların iyileşmesi, büyüme ve gelişme olayları hücre bölünmesi sayesinde gerçekleşir.

    Hücre bölünmesi; mitoz bölünme ve mayoz bölünme olarak iki çeşittir

    a) Hücre Bölünmesinin Nedeni :

    Hücrelerde yaşamsal faaliyetlerin sürdürülebilmesi için yapım (özümleme) ve yıkım (yadımlama) olaylarının yani metabolik faaliyetlerin gerçekleşmesi gerekir.

    Hücreler yaşamsal faaliyetlerini sürdürürken sürekli büyür. Hücrenin büyümesi demek hücre zarının, sitoplâzmanın ve çekirdeğin büyümesi demektir. Fakat sitoplâzmanın (hacimce) büyümesi hücre zarının (yüzeyce) büyümesinden daha fazla olur. Bir süre sonra hücre zarından madde giriş – çıkışı zorlaşır ve çekirdeğin yöneteceği alan sınırlı olduğu için çekirdek hücreyi yönetemez. (Yönetmekte güçlük çeker). Bu anda çekirdek bölünme emrini verir ve bölünme emri verildikten sonra hücre bölünmesi engellenemez.

    Bütün canlılarda hücre bölünmesi çekirdekte yer alan DNA molekülünün emri ile gerçekleşir. Hücrenin bölünebilmesi için belli bir büyüklüğe (bölünebilme büyüklüğüne) ulaşması gerekir.



    b) Hücre Bölünmesinin Amacı :

    Hücre bölünmesinin amacı canlılarda üremeyi ve büyümeyi sağlamaktır.

    *Tek hücreli canlılarda hücre bölünmesinin amacı (hücre sayısını arttırarak) çoğalmayı (üremeyi) sağlamaktır.

    *Çok hücreli canlılarda hücre bölünmesinin amacı (hücre sayısını arttırarak) doku, organ ve sistemlerin

    büyüyüp gelişmesini, yıpranan dokuların onarılmasını, ölen hücrelerin yerine yenilerinin yapılmasını sağlamaktır. Bazı çok hücreli canlılarda sperm ve yumurta hücrelerinin oluşturulması hücre bölünmesi sayesinde sağlanır.

    Not: İnsanlarda kan, deri, bağırsak hücreleri hızlı, kas hücreleri yavaş bölünürken sinir ve retina hücreleri de belli bir yaştan sonra hiç bölünmezler.

    Hücre bölünebilme büyüklüğüne ulaştığında çekirdek bölünme emrini vermezse hücre parçalanır.

    Hücre, yüzeyi arttırmak, hacmi azaltmak için bölünür.

    DNA’nın emri dışında, kontrolsüz şekilde hücreler bölünürse kanserli dokular oluşur.


    3- Mitoz Bölünme (Aynı Hücreler Oluşturan Bölünme) :

    Bütün canlılarda 2n kromozomlu vücut hücrelerinde görülen ve bir hücreden iki hücre oluşturan bölünme şekline mitoz bölünme denir.


    Mitoz Bölünmenin Özellikleri :

    1- Bütün canlılarda görülür.

    2- 2n kromozomlu vücut hücrelerinde görülür.

    3- 2n kromozomlu bir hücreden 2n kromozomlu iki hücre oluşur.

    4- Bölünme sonucu oluşan iki hücre aynı kalıtsal bilgiye (DNA’ya) yani kromozom yapısına sahiptir ve birbirinin tıpa tıp aynısıdır.

    5- Yaşam boyu devam eder. (Zigotun oluşumundan, ölüme kadar devam eder).

    6- Bölünme sonucu oluşan hücrelerin kromozom sayısı değişmez, sabit kalır.

    7- Tek hücrelilerde çoğalmayı, çok hücrelilerde büyümeyi, gelişmeyi, yıpranan dokuların onarılmasını ve ölen hücrelerin yerine yenilerinin yapılmasını sağlar.

    8- Tür içinde çeşitlilik oluşturmadan (kalıtsal özellikleri değiştirmeden) türün devamını sağlar.

    9- Mitoz bölünme başlamadan önce hücre bölünmeye hazırlık dönemi (interfaz) geçirir.

    10- Çekirdek bölünmesi (karyokinez) ve sitoplâzma bölünmesi (sitokinez) olarak iki aşamada gerçekleşir.

    Bölünmeye hazırlık döneminde (İnterfaz Döneminde) :

    1- Hücre büyür ve bölünme büyüklüğüne ulaşır

    2- Hücredeki kalıtsal (genetik) madde iki katına çıkar, (DNA yani) kromozomlar kendini eşler, bir kromozomdan iki(kardeş = homolog) kromatit oluşur.

    3- Yaşamsal faaliyetler hızlanır. (ATP, mRNA, tRNA, rRNA, protein sentezi gibi).

    4- Sentrozom kendini eşleyerek sentriolleri oluşturur. (Sentrioller kendini eşler).



    1- Çekirdek Bölünmesi (Karyokinez) :

    Hücredeki, canlının kalıtsal özelliklerini taşıyan kalıtsal yapının yani kromozomların (DNA’nın) ikiye ayrılmasını sağlayan bölünmeye çekirdek bölünmesi denir. Çekirdek bölünmesi bitki ve hayvan hücrelerinde aynı şekilde gerçekleşir.

    Çekirdek bölünmesi birbirini takip eden (profaz, metafaz, anafaz, telofaz olmak üzere) dört safhada (bölümde=dönemde=evrede) gerçekleşir.



    I. Safha (I-Profaz) :

    1- Kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak kromozomları oluştururlar.

    2- Kromozomlar (iki kromatitli yapı) boyuna bölünerek kardeş (Homolog) kromatitleri oluşturur.

    3- [Sentrioller zıt kutuplara çekilir ve aralarında iğ iplikleri oluşur].

    4- [Kromatitler birbirlerine bağlanır. Kromatitlerin birbirlerine bağlandığı noktaya sentromer denir].

    5- [Çekirdek zarı ve çekirdekçik erimeye başlar (kaybolur)].



    II. Safha (II-Metafaz) :

    1- Kromozomlar, (sentromerlerinden iğ ipliklerine tutunur ve) hücrenin ekvator düzlemine dizilirler.

    2- Kromozomları oluşturan kromatitler ikiye ayrılır.

    [Kromozomların sentromerleri ikiye bölünür ve kromatitler birbirlerinden tamamen ayrılır].

    3- [Ayrılan kromatitler sentromerlerinden iğ ipliklerine tutunur].

    4- [Erimeye başlayan çekirdek zarı ve çekirdekçik kaybolur].



    III. Safha (III-Anafaz) :

    1- (İğ iplikleri kısalır ve) Ayrılan (homolog=eş) kromatitler zıt kutuplara çekilir.

    2- Zıt kutuplara çekilen (kardeş) kromatitlere kromozom denir.

    3- [Kardeş kromatitler (kromozomlar) kutuplara ulaştığı anda anafaz tamamlanır][.



    IV. Safha (IV-Telofaz) :

    1- Zıt kutuplara çekilen kromozomlar (kromatitler) incelip uzayarak kromatin iplikleri oluşturur.

    2- Çekirdek bölünmesi tamamlanır ve aynı kalıtsal bilgiye sahip yani aynı kromozomlara sahip iki çekirdek oluşur.

    3- Sitoplâzma bölünmesi başlar.

    4- [İğ iplikleri kaybolur].

    5- [Çekirdek zarı ve çekirdekçik oluşur].

    6- [Profazın tam tersi şeklinde gerçekleşir].

    2- Sitoplâzma Bölünmesi (Sitokinez) :

    *Hayvan hücrelerinde, sitoplâzma bölünmesi boğumlanma ile gerçekleşir

    *Bitki hücrelerinde sitoplâzma bölünmesi orta lamel (ara plak = ara bölme = ekvatoral plak) oluşması sayesinde gerçekleşir. Sitoplâzma bölünmesi sonucu hücre zarı ve hücre çeperi oluşur.

    NOT :

    Mitoz bölünme sonucu hücre sayısı artar, kromozom sayısı sabit kalır.

    Mitoz bölünme, eşeysiz üremenin temelini oluşturur.

    Mitoz bölünme zigotun oluşumu ile başlar ve ölüme kadar devam eder.


    Eşeysiz Üreme :

    İlkel, basit yapılı canlılarda tek bir atadan yeni canlıların (bireylerin) oluşmasına eşeysiz üreme denir. (Eşey yani üreme hücreleri olmadan gerçekleşen üremedir).

    Eşeysiz üreme çeşitleri şunlardır:

    1- Bölünerek Üreme.

    2- Tomurcuklanma İle Üreme

    3- Sporla Üreme.

    4- Vejetatif Üreme.

    5- Rejenerasyon İle Üreme.






    1- Bölünerek Üreme :

    • Bakteriler, mavi-yeşil algler (su yosunları), amip, öglena (kamçılı hayvan), terliksi hayvan (paramesyum) bölünerek üreyen tek hücreli canlılardır.

    • Paramesyum (terliksi hayvan) enine, öglena (kamçılı hayvan) boyuna, amip ise enine veya boyuna bölünebilir.





    2- Tomurcuklanma İle Üreme :

    Ata (ana) canlının vücudunda küçük bir çıkıntı yani tomurcuk oluşur. Oluşan tomurcuk gelişimini tamamlayarak yeni bir canlı oluşturur.

    Oluşan canlı bazen ata canlıdan ayrılarak yaşamını sürdürür, bazen de ata canlıdan ayrılmayıp ata canlı ile birlikte kolonileri oluşturarak yaşamını sürdürür.



    • Tek hücreli canlılardan bira mayası (maya mantarlarında) ve çan hayvanında görülür.

    • Çok hücreli canlılardan deniz anası, süngerler, sölenterler (tatlı su hidrası), polip, mercan ve ciğer otlarında görülür.


    3- Sporla Üreme (Sporlanma) : Olumsuz çevre şartlarına dayanabilen, üzeri sağlam bir örtüyle örtülü olan ve üreme olayını gerçekleştiren özel hücrelere spor denir.



    • Bakteriler, (küf veya maya) mantarlar, plazmodyum (sıtma mikrobu), çiçeksiz bitkiler (eğrelti otu, karayosunu, atkuyruğu, kibrit otu, ciğer otları), sporla üreyen canlılardır.

    4- Vejetatif Üreme :

    Yüksek yapılı gelişmiş bitkilerde görülen üreme şeklidir. Bitkilerden alınan bir parçanın köklendirilerek bunlardan yeni bitkilerin oluşturulmasına vejetatif üreme denir.

    Vejetatif üreme; çelikle, yumru ile ve soğan ile üreme şeklinde gerçekleşebilir.



    a-Çelikle Üreme :

    Bazı bitkilerden kopan veya kesilen kök, gövde, dal, yaprak gibi kısımlardan (parçalardan) yeni bitkinin oluşmasına çelikle üreme denir. Çelikle üreme aşılama veya köklendirme ile gerçekleşir.

    • Asma, gül, kavak, söğüt dallarından veya kökünden yeni bitki oluşur.

    • Çilek ve zambak (rizom) gövdelerinden yeni bir bitki oluşur.

    • Afrika menekşesi ve gözyaşı bitkisi yapraklarından yeni bir bitki oluşur.



    b-Yumru İle Üreme :

    Bazı bitkilerin besin depolayan yumru gövdelerinin üzerinde oluşan yumruların çimlendirilerek yeni bitki oluşturmasıdır.

    • Patates ve yer elması yumru ile ürerler.



    c-Soğan İle Üreme :

    Bazı bitkilerin besin depolayan yassı (soğan) gövdelerinin çimlendirilerek yeni bir bitki oluşturmasıdır.
  4. Moderatör Özlem U.

    Moderatör Özlem U. Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    13 Ocak 2010
    Mesajlar:
    1.740
    Beğenileri:
    4.280
    Ödül Puanları:
    0
    HÜCRE B**ÜNMELERİ VE ÜREME ÇEŞİTLERİ


    1.HÜCRE B**ÜNMELERİ
    Canlı hücrelerin nesillerini devam ettirebilmek için kendilerine benzer yeni hücreler meydana getirmelerine bölünme denir.Bölünme çoğalma ,büyüme ve gelişme için kaçınılmaz bir hayat olayıdır.Hem eşeyli hem de eşeysiz üremenin gerçekleşmesini sağlayan temel olay hücre bölünmeleridir.Canlılarda görülen en önemli hücre bölünmeleri mitoz ve mayoz dur.Belli bir gelişme dönemini tamamlayan hücreler bölünerek çoğalırlar.Ancak bazı hücreler hayvanların sinir ve kas hücreleri ,bitkilerin değişmez doku hücreleri bölünmezler.Hücreler genellikle oval olup ,küreye benzerler.Yani bir hacim ,bir de alanları vardır.Hacim stoplazmadan ,alan ise hücre zarından ibarettir.Hücre büyüdükçe yarı çap artar.Alan yarıçapının karesi,hacim ise yarı çapını küpü oranında artar.İki artışın farkı çok fazla olduğundan belli bir değerden sonra hücre zarı,fazla büyüyen stoplazmanın ihtiyaçlarını karşılayamaz hale gelir.İşte o an,hücre bölünme mesajı alarak bölünür.Böylece hacim küçülmüş veya alan büyütmüş olurlar.
    Bu durum amipler üzerindeki deneylerle ispatlanmıştır.Bir amip hücresinin sitoplazmasının bir kısmı dört Ay süreyle kesilmiş ve hücrenin hiç bölünmediği görülmüştür.Aynı süre içersinde her hangi bir işleme tabi tutulmayan kontrol amipi ise tam 65 defa bölünmüştür.Bir başka deneyde ise,gelişmiş bir amip tam bölüneceği anda sitoplazmasından bir parça kesilmiştir.ancak bölünme devam etmiştir.Çünkü kesme işlemi bölünme emri verildikten sonra yapılmıştır.Bu deneyden sonuç şudur:çıkan sonuç şudur:Bölünme emri ,çekirdek ve stoplazma arasındaki etkileşim sonucuna göre, çekirdekten verilmektedir.
    A.MİTOZ B**ÜNME

    Eşeyli eşeysiz üreyen bütün çok hücreli canlılarda büyüme ve gelişmeyi sağlayan temel olay mitoz bölünmedir.Tek hücreliler de hücre bölünmesi her defasında üremeyi sağlamış olur.Mitoz bölünme ile bir hücreden iki yeni hücre oluşur oluşan hücrelerin kalıtsal yapısı birbirleriyle ve ana hücresiyle aynıdır.Olayda kromozom sayısı ve yapısı değişmediği için her türlü kromozom sayısı ve yapısı değişmediği için her türlü kromozom sayısına sahip hücreler mitoz gerçekleştirebilir. Özellikle bitki ve hayvanların diploid (2n) vücut hücrelerinin bölünerek çoğalma biçimidir.



    Mitoz bölünmeyle canlılarda şu olay gerçekleşmiş olur:



    * EŞEYSİZ ÜREME
    * BÜYÜME (Canlının boy ve ağırlık olarak artması)
    * GELİŞME (Organların hücre sayısını arttırarak olgunlaşması)
    * REJENERASYON (Eksik kısımların onarılması )
    * Bazı istisna türlerde eşey hücrenin oluşumu



    Bir anormallik sonucu oluşmuş eksik veya fazla kromozomlu hücreler dahi mitozla bölünebilir.Mitozla kromozom sayısı ve yapısı korunmuştur.
    1. KROMOZOMLARIN YAPISI

    Bölünme özelliği olmayan hücrelerde DNA molekülleri çekirdekte kromotin iplikler halinde kümelenmiş şekilde bulunur.Bu uzun kromotin iplikler hücre bölüneceği zaman eşlenerek kardeş kromatidleri oluştururlar.Hücre bölünmesinin başlangıcında,birarada bulunan kardeş kromatidler kısalıp kalınlaşarak kromozom haline gelirle.Kromotidler birbirlerine sentromer bölgesinden tutunmuşlardır.

    Kromozomların sayısı her canlı için belli olup,azlığı veya çokluğu kalıtsal olarak bir anlam ifade etmez.Örneğin insan,siyah moli balığı, ve kurt bağrı bitkisi 46�şar kromozom taşır.Ancak birisi hayvan birisi de bitkidir.

    Önemli olan kromozom sayısı değil ,DNA şifrelerinin benzer olmasıdır.Kromozomların DNA ve protein bulunur.

    Diploid (2n) canlıların hücrelerinde kromozomlar çift halde bulunur.Biri anadan biri,diğeri babadan gelen,aynı şekil ve büyüklükteki bu kromozomlara homolog kromozomlar denir.
    2. MİTOZ B**ÜNMENİN SAFHALARI

    Belli bir yüzey-hacim oranına ulaşan hücreler bölünme hazırlıklarını tamamlayarak dört safhada mitoz bölünmeyi gerçekleştirirler.Mitoz bölünme meydana gelirken önce çekirdek eşlenir.Bu olaya karyokinez denir.Sonra sitoplazma bölünmesi buna da sitokinez denir.


    a.İnterfaz Evresi:

    Bir bölünme kademesi olmayıp , iki mitoz arasındaki gelişme safhasıdır.İnterfazda genç hücre beslenme, büyüme , protein sentezi gibi biyolojik olayları gerçekleştirir.Fakat hücre bölünme mesajını aldığı andan itibaren bölünme hazırlıkları yapılır.Bu hazırlıklardan sonra interfaz biter bölünme başlar.

    Bölünme hazırlıklarını en önemlisi kromotin ipliklerin ( DNA ) kendini eşlemesidir (Replikasyon) Hayvansal hücrelerde sentrozom da kendisini eşler.Hücreyi ağ gibi kuşatmış bulunan endoplazmik retikulum yıkılarak bölünme kolaylaştırılır.

    Son olarak bölünme başlarken hücrenin diğer hayatsal faaliyetlerini minimum seviyeye indirilir.
    b.Profaz:

    Mitoz bölünmenin en uzun safhasıdır.Eşlenmiş kromotin ipliler sentromer bölgelerinden birbirlerine tutunmuşlardır.Bu eşlere kardeş kromatidler denir.Profazda kromotin iplikler kısalıp kalınlaşarak belirgin hale gelir.Bu belirgin yapılara kromozom denir.Profaz sonunda çekirdek zarı ve çekirdekçik eriyerek kaybolmuştur.Sentrozom çiftleri zıt kutuplara çekilerek iğ ipliklerini oluşturmaya başlamışlardır.
    c.Metafaz:

    Eşlenmiş kromozom çiftleri hücrenin ekvator çizgisinde yan yana gelerek tek sıra halinde dizilirler.Sentromer bölgelerinden de iğ ipliklerine tutunurlar.Sentromerler eşlenir kromozomlar en rahat bu safhada görülerek sayılabilir.

    d.Anafaz:

    Sentromer bölgelerinden birbirlerine tutunmuş olan kardeş kromotidler birbirlerinden ayrılarak zıt kutuplara doğru çekilirler bu çekme işlemini iğ iplikleri gerçekleştirir.Mitozda kromozom sayısı ve kromozom yapısı aynı olan hücrelerin olmasını sağlayan esas olay, bu safhadaki kardeş kromotidlerin ayrılmasıdır.
    e.Telofaz:

    Birbirinde ayrılan kromozom akımlarının kutup bölgelerinde kümeler içersinden sonra , çekirdek zarları ve çekirdekçikler aniden oluşarak belirgin hale gelir.Kromozomlar teker kromotin iplik haline indirgenirler.İğ iplikleri kaybolur.Telofaz sonunda karyokinez bitmiş ve iki çekirdekli bir hücre oluşturmuştur.Sitoplazmanın bölünmesiyle iki yeni hücre oluşur.
    f.Sitokinez:

    Sitoplazmanın bölünmesi bitki ve hayvan hücrelerinde farklılık gösterir.

    Hayvan hücreleri , iki taraftan ve dıştan içeriye doğru boğumlanarak bölünür.Bitki hücrelerinde iseselülöz çeper boğumlanmaya imkan vermediği için ,iki çekirdek arasında, golginin salgısıyla bir hücre plağı oluşturulur.Bu plak ortadan kenara doğru uzayarak iki hücrenin ayrılmasını sağlar

    Ayrıca bitki hücrelerinde sentrozom bulunmadığından iğ iplikleri sitoplazmadaki proteinlerden oluşan iki hücre kalıtsal madde bakımından tamamen aynıdır.Belki stoplazmanın miktarından kaynaklanan hücre Büyüklükleri kısmen farklı olabilir veya organellerin dağılımı eşit olmayabilir.

    Bir canlının değişik doku ve organlarında mitoz oranları farklıdır.Genç bireylerde hücreler 20 dakikaka da bir bölünebilirler.Bitkilerin gövde, dal ve kök uçlarında meristem dokusu çok hızlı mitoz geçirirken ,bir çok dokusu hiç bölünmez.

    Hayvanlarda epitel doku hızlı bölünürken , kemik hücreleri çok yavaş bölünür.Sinir hücreleri ise belli bir zamandan sonra hiç bölünmez.Mitoz hızı canlının yaşlanmasıyla da değişir.Embriyo ve gençlik döneminde mitoz en hızlıdır.Gelişme tamamlandıktan sonra belli bir süre sabit hızla devam eder.Yaşlanma başlayınca mitoz hızıda düşer.Yaşlıların yaraları bu yüzden geç iyileşir.


    B.MAYOZ B**ÜNME:

    Eşeyli üreyen canlılarda , eşey hücrelerinin (gametlerin) oluşumunu sağlayan özel bir bölünme şeklidir.Mayoz geçirerek hücreler mutlaka diploid (2n) olmalıdır.Mayozun esas görevi , haploid hücreler olan gametlerin oluşumunu sağlamaktır.İstisna olarak su yosunları , diğer çiceksiz bitkiler plazmodyum ve bazı omurgasız hayvanlarda mayozla oluşan hücrelere gamet olmayıp ,sporlar yada diğer haploid hücrelerdir.Çünkü bunlar döllenemezler , tek başlarına gelişerek gametleri oluşturacak ara bireyleri meydana getirirler.Mayoz geçirerek hücreler üreme organlarındaki diploid eşey ana hücrelerdir. Mayoz bir hücrenin arka arkaya iki defa bölünmesiyle gerçekleşir ve sonuçta dört yeni hücre oluşturulur.Dolayısıyla mitozda bahsettiğimiz Profaz , Metafaz ,Anafaz ve Telofaz safhaları mayozda iki defa gerçekleşir.Bu bölünmelerden birincisi esas mayoz olup, ikincisi mitoz gibi gerçekleşir.


    I .MAYOZ :

    Oluşacak hücrelerin ge dizilişi ve kromozom sayısı bakımdan değişikliğe uğraması bu bölünmede olur.Bölünme başlamadan önceki interfaz evresi mitozdaki gibi gerçekleşir.

    Profaz I :

    En önemli ve uzun safhadır.Eşlenmiş kromatin iplikler sentromerlerin den birbirlerine tutunmuş durumdadırlar.Bu eşlerin her birine kardeş kromotitler denir.Bu safhada eşlenmiş kromotinler kısalıp kalınlaşarak kromozomları meydana getirirler.Her kromozomda iki tane kromatid vardır.

    Profaz-I sonunda çekirdekçik ve çekirdek zarı kaybolmuş,sentrozomlar kendini eşleyerek zıt kutuplara çekilmiş durumdadır.Bu safhada eşlenmiş homolog kromozom çiftleri yanyana gelerek tetrat denilen 4 kromotidli yapıları oluştururlar.Bunlar her mayoz da olur.Kromaditlerin birbirlerine sarılmasına sinapsis denir.Bir türün mayozdaki tetrat sayısı normal(diploid) kromozom sayısının yarısı kadardır (insan hücresinin mayozunda 23 tetrat oluşturulur).Kısa bir süre sonra sinapslar çözülür ve homolog kromozom çiftleri ayrılarak bölünmeye devam edilir.

    Çoğu zaman,tetrat esnasında ,sinaps yapan komaditler arasında parça(gen) değişimi olur.Buna ^ Krossingover^denir.Bu alış veriş kardeş olmayan kromaditler arasındadır.Her mayozda sinapslar oluşur,ama krossingover olmayabilir.Krossing-over mayoz bölünmenin en önemli olaylarından birisidir.Çünkü bu olayla genlerin kromozomlar üzerindeki Diziliş sıraları değiştirilmektedir.Bunun sonucundaise oluşan gametlerin çeşidi daha da rtmaktadır.Böyle gametlerin döllenmesiyle de oluşan bireylerde daha fazla kalıtsal çeşitlilik sağlanmaktadır.
    Metafaz I:

    Bu safha mitozdaki metazfazdan biraz farklıdır.Mitozda eşlenmiş kromozomlar bir sıra halinde ,ekvator bölgesinde dizilirlerdi.Burada ise iki sıra halinde dizilirler.Homolog kromozomlar sıralanırken karşı karşıya gelirler.
    Anafaz I :

    Bu safhada mitozda bölünmede olduğu gibi kromatid ayrılması olmaz.Mitozun anafazında kardeş kromotidler ayrılırdı.Burada ise homolog kromozomlar (eşlenmiş haliyle)biri bir hücreye ,diğeri öbür hücreye gidecek şekilde ayrılırYani homolog kromozom ayrılması gerçekleşir.



    Mayoz bölünme sonucunda kalıtsal yapısı farklı hücrelerin oluşmasını sağlayan esas olay budur.Bir mayozda krossing-over olmasa da kalıtsal çeşitlilik sağlanır.
    Telofaz I:

    Mitozdakinden farklı değildir.Çekirdek zarları ve çekirdekçik oluşarak,sitoplazma bölünür.Burada oluşan kik hücre haploid (n)dir.Çünkü başlangıçtaki hücrenin homolog kromozomlarından birer tanesinin bulundurur.Ancak kromozomlar eşlenmiş olduğu için iki kromadidli haldedir.Yani DNA miktarı olarak 2n denilebilir.Kısa süren Telofaz I den olarak Mayoz II başlar.


    II.MAYOZ:

    Normal bir mitoz gibi gerçekleşir.I. mayozdan daha kısadır.İki bölünme arasında interfaz olmadığı için DNA^lar bir daha eşlenmez.Sadece sentrozom eşlenmesi gerçekleşir.



    Başlangıçta 2n kromozomlu (diploid) olan hücreden bu bölünmenin sonunda kromozomlu (monoploid) 4 hücre oluşur .

    Bu hücreler ana hücreden kromozom sayısı yönüyle farklı oldukları gibi,kromozom yapısı yönüyle de ana hücreden hem de birbirlerinden farklıdırlar.



    Mayozla yumurta oluşurken hücrelerin stoplazma miktarı da farklı olabilir.Buraya kadar öğrendiklerimizi dikkate alırsak ,eşeyli üremeyle çeşitlilik oluşturulması şu faktörlerle açıklayabiliriz.

    * Mayoz-I de krossing- overin olması,
    * Mayoz-I de homolog kromozomların ayrılması,
    * Mayoz sonucu haploid hücrelerin oluşturulması,
    * Döllenme ile iki yeni hücrenin birlşetirilmesi,





    Bunlara ilave olarak ,gametler farklı bireyler tarafından meydana getirilir veya yabancı döllenme (yabancı tozlaşma) gerçekleştirilirse kalıtsal çeşitlilik daha da artmış olur.

    Mayozun hem birinci, hem de ikinci bölünmelerinin de gerçekleşen ortak olaylar vardır.



    Bunların en önemlileri:



    * Hücre sayısının artması
    * Sitokinezin gerçekleşmesi
    * Sentrozomun eşlenmesi olarak sayılabilir.

    DNA eşlemesi ,tetrat ve sinapsların oluşturlması ,krossin-over ve homolog kromozomların ayrılması sadece I. Mayozda ; kardeş kromatidlerin ayrılması sadece II. Mayozda gerçekleşir.






    Krossing - Over:



    Mayozun ilk bölünmesinin I.Profaz safhasında gerçekleşir.Tetrat sırasında ,sinapsis yapan, kardeş olmayan kromatidler arasındaki gen değişimidir.Her sinapsista olmayabilir

    Kromozomlar üzerinde dizili bulunan genler birbirine ne kadar uzak ise, bu genlerin krossing- over ile değiştirilme ihtimali o kadar çoktur.

    Mayoz bölünme şeklindede görüldüğü gibi , krossing over ile genlerin yapısı değişmez.Sadece kromozomlar üzerindeki diziliş sırası değişir.Bir kromozom çiftinin bir yerindeki gen değişimi olabileceği gibi bir çok yerinde de olabilir.Bu olaylar sonucunda oluşacak gamet çeşidi artar.Böylece mayoz ve döllenmeyle oluşturulan kalıtsal çeşitlilik, krossing �over ile biraz daha artmış olur. Mitoz bölünmeyle Mayoz bölünme arasındaki farklar aşağıdaki tabloda verilmiştir.




    MİTOZ B**ÜNME

    MAYOZ B**ÜNME

    * Her çeşit hücre mitoz geçirebilir.



    * Sadece diploid (2n) hücreler mayoz geçirebilir.

    *



    * Bir hücre iki defa bölünerek 4 yeni hücre oluşturur.

    * Oluşan hücrelerin kromozom sayısı ve yapısı ana hücreyle ve birbirleriyle aynıdır.



    * Oluşan hücrelerin kromozom sayısı yarı yarıya iner (n) ve kromozom yapıları değişebilir.

    * Bölünmenin temel olayı kardeş kromatidelerin ayrılarak farklı hücrelere geçmesidir.



    * Bölünmenin temel olayı homolog kromozmların ayrılarak farklı hücrelere geçmesidir.

    * Eşeysiz üreme, büyüme, gelişme ve rejenasyon sağlanır.



    * Eşeyli üremenin gerçekleşmesini sağlar.

    * Canlılarda karakterlerin sabitliği sağlanır.



    * Canlılarda kalıtsal çeşitliliği sağlar.

    * Tetrat , krossing over ve sips görülmez.



    * Tetrat , krossing- over ve sinaps görülür.

    * Oluşan hücreler tekrar mitoz geçirebilir.



    * Oluşan hücreler tekrar mayoz geçiremezler.





    Su yosunlarının çoğunda döllenmeyi mayoz izler.Yani zigot mayoz geçirir.

    Çiçeksiz bitkilerin çoğunda mayoz , gametlerin değil sporları oluşturur.

    Erkek arılarda ve çiçeksiz bitkilerin haploid gametofitlerin de gametler mitozla oluşur
  5. ๒คђคr

    ๒คђคr Üye

    Katılım:
    22 Ocak 2010
    Mesajlar:
    12
    Beğenileri:
    0
    Ödül Puanları:
    0
    Bana çekirdekçikle ilgili klasik soru lazım...cevaplarıyla beraber... yardımcı olabilir misiniz?
  6. ๒คђคr

    ๒คђคr Üye

    Katılım:
    22 Ocak 2010
    Mesajlar:
    12
    Beğenileri:
    0
    Ödül Puanları:
    0
    çok acil lütfen ya.....bu konuyu biyoloji dersinde anlatmam lazım...
  7. ๒คђคr

    ๒คђคr Üye

    Katılım:
    22 Ocak 2010
    Mesajlar:
    12
    Beğenileri:
    0
    Ödül Puanları:
    0
    ???????????????????????????????????
  8. ๒คђคr

    ๒คђคr Üye

    Katılım:
    22 Ocak 2010
    Mesajlar:
    12
    Beğenileri:
    0
    Ödül Puanları:
    0
    lütfennnnn biri yardım etsin
  9. wizard212

    wizard212 Üye

    Katılım:
    14 Şubat 2010
    Mesajlar:
    2
    Beğenileri:
    0
    Ödül Puanları:
    0
    kontrollü hücre bölünmesini açıklayınız.
  10. ashiless

    ashiless Üye

    Katılım:
    11 Ekim 2009
    Mesajlar:
    8
    Beğenileri:
    10
    Ödül Puanları:
    0
    çok işime yaradı sağolun

Sayfayı Paylaş