HÜcre zari ve madde aliŞverİŞİ

Konu 'Biyoloji Ders Notları' bölümünde sementa.38 tarafından paylaşıldı.

  1. sementa.38

    sementa.38 Üye

    Katılım:
    17 Kasım 2009
    Mesajlar:
    645
    Beğenileri:
    363
    Ödül Puanları:
    64
    Yer:
    kayseri

    HÜCRE ZARI VE MADDE ALIŞVERİŞİ
    Hücre zarı seçici geçirgendir. Bu nedenle;
    1 — ( – ) iyonlar ( + ) iyonlardan daha kolay zardan geçer. Çünkü zarın dış yüzü genelde ( + ) yüklüdür.
    2 — Yüksüz(nötr) moleküller, iyonlardan daha kolay geçer.
    3— Yağda çözünen maddeler zardan kolay geçer.
    4— Yağı çözen maddeler(eter, alkol, kloroform) zarın yapısını bozarak zardan kolay geçerler.
    5— Monomer durumundaki ya da küçük moleküller(glikoz, yağ asidi, gliserin, amino asit, vitamin, su, tuzlar, gazlar)
    hücre zarından geçerler.
    6— Komplex büyük moleküller(Protein, polipeptit, dipeptit, yağ, maltoz, nişasta, glikojen vb) hücre zarından geçemez.
    Bu moleküller sindirilerek yapı birimlerine parçalanırsa ancak yapı birimleri zardan geçer. Büyük moleküllerin parçalanarak zardan geçebilecek hale getirilmesine “sindirim” denir. Sindirimin amacı maddeleri hücre zarından geçebilecek hale getirmektir.


    Hücreye madde alış verişi şu yollardan olur;



    Pasif taşınma Aktif Taşınma


    Difüzyon Osmoz Aktif taşıma Fagositoz Pinositoz


    Osmoz sonucunda Aktif taşımada
    hücrenin alabileceği durumlar — ATP harcanır.
    — Enzimler görev alır.
    — Taşıyıcı moleküller görev alır.

    Plazmoliz Deplazmoliz Turgor(Şişme)

    (Büzülme)(Normale dönme)
    PASİF TAŞIMA
    Pasif taşınmada ATP harcanmaz, enzimler görev almaz. Madde moleküllerinin çok olduğu yerden madde moleküllerinin az
    olduğu yere doğru, her tarafta yoğunluk eşit oluncaya kadar moleküllerin yayılması veya geçişmesi şeklinde olur.
    DİFÜZYON (= Yayılma)
    ATP harcanmadan, madde yoğunluğunun çok olduğu yerden madde yoğunluğunun az olduğu yere doğru, moleküllerin yayılmasına difüzyon denir. Difüzyon molekül hareketine bağlı olduğundan katı ortamda difüzyon olmaz.
    ÖRNEK : Sıvı – Sıvı difüzyonu :
    Bir bardak su içine mürekkep damlattığımızda, bir süre sonra bardağın her yerine mürekkep molekülleri dağılır. Bardağın
    her tarafı renklenir.





    ÖRNEK: Gaz – Sıvı difüzyonu:
    Bir gölün yüzeyi havayla temas eder, gaz molekülleri su içinde çözünerek, gölün her tarafına difüzyonla yayılır. Bu durum
    suda yaşayan canlıların solunumu için çok önemlidir.




    ÖRNEK : Gaz – Gaz difüzyonu:
    Bir odanın köşesine esans emdirilmiş bir pamuk koyduğumuzda, bir süre sonra esans molekülleri odadaki hava içinde
    difüzyonla yayılarak odanın her tarafının kokmasına neden olur.




    Gazlar ve su hücrelere daima difüzyonla alınır ve verilir.Örneğin akciğer alveollerinden oksijenin alınarak kana verilmesi difüzyonla olur.



    KOLAYLAŞTIRILMIŞ DİFÜZYON :
    Hücre zarından geçebilecek büyüklükteki moleküllerin zarda bulunan özel taşıyıcı proteinlerle(permeaz enzimleri) bağlanarak taşınmasıdır. Bu difüzyonda enzimler görev alır. Ancak ATP harcanmadığından yine pasif taşımadır.
    DİFÜZYON HIZINA ETKİ EDEN FAKTÖRLER
    Molekül Büyüklüğü : Moleküller küçüldükçe difüzyon hızı artar.
    Zardaki por(****k) sayısı: Zar üzerindeki por sayısı arttıkça difüzyon hızı artar.
    Sıcaklık :Sıcaklık arttıkça moleküller daha hızlı hareket edeceğinden difüzyon hızı artar.
    Konsantrasyon(yoğunluk) farkı: Yoğunluk farkı arttıkça difüzyon hızı artar.
    OSMOZ (= Geçişme)
    Suyun difüzyonuna “osmoz” denir. Osmoz olayında su, su moleküllerinin çok olduğu(az yoğun) yerden, su moleküllerinin az olduğu (çok yoğun) yere doğru yarı geçirgen zardan geçerler. Her tarafta yoğunluk eşitleninceye kadar bu geçişme devam eder.













    Osmotik basınç ve turgor basıncına bağlı olarak hücrelerde; plazmoliz , deplazmoliz ve turgor durumu ortaya çıkabilir.

















    Hücreye su alınmasında, osmotik basınç ve turgor basıncı etkilidir.
    Osmotik basınç : Hücrenin dışından içine doğru etki eden basınçtır. Osmotik basınç büyüdükçe hücrenin su alması kolaylaşır. Plazmoliz halindeki bir hücrenin osmotik basıncı çok büyüktür.
    Turgor basıncı : Hücrenin içinden dışına doğru uygulanan basınçtır. Bitki hücrelerinde dayanıklılığı sağlayan selüloz çeper olduğu için, bitki hücreleri turgora uğradıklarında şişerler ama patlamazlar. Hayvan hücrelerinde selüloz çeper olmadığı için yüksek turgor basıncına karşı koyamazlar ve patlarlar. Bu olaya “hemoliz” denir.

    Osmotik basınç ile turgor basıncı birbirine zıttır. Bu nedenle biri artarsa öbürü azalır.
    Bitkilerde, nasti hareketi, stomaların açılıp kapanması, yaprak ve genç gövdelerde desteklik turgor basıncı etkisiyle gerçekleşir.

    Emme kuvveti : Osmotik basınç ile turgor basıncı arasındaki farka emme kuvveti denir. Turgor basıncı ile osmotik basınç eşit olursa emme kuvvetinin değeri sıfır olur.
    AKTİF TAŞIMA
    Osmoz ve difüzyonun tersine, madde moleküllerinin az olduğu yerden, moleküllerin çok olduğu yere doğru (difüzyonun tersi
    yönde) maddenin taşınmasıdır.
    — Aktif taşımada enzimler kullanılır.
    —Aktif taşımada ATP harcanır.
    —Aktif taşımada taşıyıcı özel proteinler görev alır.
    —Aktif taşıma sonunda her tarafta madde yoğunluğu eşit olmaz.



    Madde az Enzimler ATP ADP + P
    Taşıyıcı
    madde


    Hücre dışı ortam Hücre Sitoplazma
    zarı


    PİNOSİTOZ ( = içme)
    Suda çözünmüş veya süspansiyon(asıltı) halinde bulunan ve hücre zarından geçemeyecek kadar büyük moleküllü maddelerin hücre zarının içe doğru çökerek cep yapmasıyla hücreye alınmasıdır. Bu olayda ATP harcanır.
    DİKKAT : Pinositoz olayı bitki hücrelerinde görülmez.........
    FAGOSİTOZ ( = yeme)
    Hücre zarından geçemeyecek kadar büyük moleküllü katı maddelerin hücre zarının içe doğru çökerek cep yapmasıyla hücreye alınmasıdır. Bu olayda ATP harcanır.
    DİKKAT : Fagositoz olayı bitki hücrelerinde görülmez......


    icant ve ben deniz bunu beğendi.

Sayfayı Paylaş