İNKILAP TARİHİ-3

Konu 'Tarih - İnkılap Tarihi (Soru-Cevap-Konu Anlatım)' bölümünde zombie tarafından paylaşıldı.

  1. zombie

    zombie Üye

    Katılım:
    22 Şubat 2008
    Mesajlar:
    44
    Beğenileri:
    2
    Ödül Puanları:
    6

    II. EYLEM EVRESİ (2)
    Sevr Antlaşması’nın imzasından Lozan Antlaşması’nın imzalanmasına kadar geçen süredir.

    A. SEVR ANTLAŞMASI (10 AĞUSTOS 1920)
    Esasları San Remo’da belirlenen Sevr Antlaşması, İtilâf Devletleri ile Osmanlı Devleti arasında imzalanmış, Millî Mücâdele kazanıldığı için yürürlüğe girmemiştir. Antlaşmaya göre :
    • İstanbul, Osmanlı Devleti’nin başkenti olarak kalacak, ancak, azınlıkların hakları gözetilmezse Türklerin elinden alınacaktır.
    • Boğazlar, bütün devletlerin gemilerine her zaman açık olacak, içinde Türk üyenin bulunmadığı bir komisyon tarafından yönetilecektir.
    • Doğuda, Ermenistan ve Kürdistan kurulacaktır.
    • İzmir dahil Ege Bölgesi’nin büyük bölümü ve Doğu Trakya Yunanistan’a bırakılacaktır.
    • Adana-Malatya-Sivas üçgeni arasında kalan topraklar Fransa’ya verilecektir. Fransa ayrıca Suriye’de manda yönetimi kuracaktır.
    • Antalya, Konya ve Onikiada İtalya’ya bırakılacaktır.
    • Arabistan ve Irak İngiliz mandası altına girecektir.
    • Osmanlı ordusunun ağır silahı olmayacak, ordu 50.700 kişiyi geçmeyecek, askerlik, mecburi hizmet olmaktan çıkartılacaktır.



    (1) TBMM açıldığı günden itibaren çeşitli tehditlerle karşılaşmıştır. TBMM bu tehditlerin giderilmesi için bir takım önlemler almıştır. (2003 KPSS)
    Aşağıdakilerden hangisi TBMM’nin kendini korumaya yönelik aldığı tedbirlerden biri değildir?
    A) TBMM’nin “Meclis Hükümeti” sistemini kabul etmesi
    B) İstiklal Mahkemelerini kurması
    C) Tekalif-i Milliye Emirlerini yayınlaması
    D) Ayaklanmaları bastırmak için sert tedbirler alması
    E) Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarması
    Cevap: A (Meclis Hükümeti Sistemi’nden Cumhuriyetin ilânı ile birlikte bu gün de kullanılan Kabine Sistemi’ne geçilmiştir. Hıyanet-i Vataniye 29 Nisan 1920’de çıkartılmış, İstiklal Mahkemeleri 18 Eylül 1920’de kurulmuştur).

    (2) I. Sakarya Savaşı (2003 KPSS)
    II. Eskişehir-Kütahya Savaşı
    III. Birinci İnönü Savaşı
    IV. TBMM’nin açılması
    Yukarıda verilen olayların kronolojik sıralaması aşağıdakilerden
    hangisidir?
    A) III-I-II-IV C) IV-III-I-II E) IV-II-III-I
    B) IV-II-I-III D) IV-III-II-I
    Cevap: D

    • Azınlıklar, askerlik yapmayacak, vergi vermeyecektir.
    • Devletin bütün malî kaynakları İtilâf Devletlerinin işgâl giderlerine ve savaş tazminâtına ayrılacak, devletin mâliyesi, İtilâf devletlerinin atadığı bir komisyon tarafından yönetilecektir.
    • Kapitülasyonlar yeniden düzenlenecek, bütün devletler yararlanacaktır.
    Antlaşma ile,
    • Osmanlı Devleti fiilen sona ermiştir.
    • Türk Ulusunu yok etmek amacıyla hazırlanmıştır.
    • Osmanlı Mebusan Meclisi’nin onayından geçmediği için hukuken geçersizdir. Padişah Vahdettin de onaylamamıştır.
    • TBMM, antlaşmayı tanımadığını ilgili devletlere bildirmiştir. Kaldı ki, TBMM antlaşma imzalanmadan önce Misâk-ı Millî’yi kabul etmiştir(18 Temmuz 1920).
    • TBMM 19 Ağustos 1920’de çıkardığı bir kânunla, antlaşmayı imzalayan ve onaylayanları vatan hâini ilân etmiştir.
    • Antlaşmanın içeriği, Millî Mücâdele’ye katılımı hızlandırmıştır.
    B. DÜZENLİ ORDUNUN KURULMASI
    Erzurum’da Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki 15. Kolordu dışında düzenli birlik bulunmuyordu (Mondros hükümlerine göre terhis edilmişlerdi). Kuva-i Millîye düşmanı yurttan atacak güce sahip değildi. Nitekim, 22 Haziran 1920’de Yunanlıların Anadolu içlerine doğru düzenledikleri ileri harekâtta Ali Fuat Paşa komutasındaki Kuvva-i Millîye birlikleri bozguna uğramışlardı. 24 Ekim 19202de başlattığımız Gediz Taarruzu da kesin yenilgimizle sonuçlanınca, düzenli ordu kurma çalışmalarına hız kazandırılmıştır. Öte yandan, Kuva-i Millîye’nin halkla ilişkilerinde de giderek artan sorunlar ortaya çıkmaya başlamıştır. Düzenli ordunun kurulmasını sağlamak için;
    • askere alma işlemlerine hız verilmiş,
    • askerden kaçmayı önleme işini İstiklâl Mahkemeleri üstlenmiştir.
    NOT : 15.Kolordu Doğuda Ermenilere karşı savaşıyordu. Yeni kurulan düzenli ordu ise, Batı Cephesi’nde Yunanlılara karşı savaşmıştır. Kâzım Karabekir Paşa Ermenileri etkisiz hâle getirip de Gümrü Antlaşması imzalanınca, oradaki birliklerin bir bölümü Batı Cephesi’ne kaydırılmıştır.
    C. CEPHELER – MUHAREBELER - ANTLAŞMALAR
    Millî Mücâdele üç cephede yapılmıştır : Doğu, Güney, Batı.
    1- Doğu Cephesi
    I. Dünya Savaşı’nda Ruslar Kafkaslardan çekilince, bölgede bir Ermeni devleti kurulmuştur. Mondros hükümlerine göre de, Türk ordusu Kuzeybatı İran ve Kafkasya’yı boşaltmıştır. Ermenilerin Doğu Anadolu’yu tehdit etmesi üzerine TBMM haziran 1920’de Doğu Cephesi’ni kurmuş, Kâzım Karabekir’i komutanlığına atamıştır. Türk ordusu Ermenileri Millî sınırlarımız dışına sürmüş, Kars ve Gümrü bize geçmiştir (Ekim-Kasım 1920). Ermeniler barış istemek zorunda kalmış, Gümrü antlaşması imzalanmıştır (Ermeni sorunu 1878 Berlin Antlaşması ile başlamıştır).
    a) Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920):
    • Kars ve dolayları Türkiye’ye bırakılmıştır (1878 Berlin Antlaşması ile kaybetmiştik). (1)
    • Ermenistan Sevr Antlaşması’nı tanımayacaktır (Sevr’i ilk Ermenistan tanımıştı).
    • Ermenistan,Türkiye’den toprak talebinde bulunmayacaktır (Sevr ile kendilerine bırakılan Doğu Anadolu’dan vazgeçtikleri anlamına geliyor).
    Gümrü Antlaşması, (2)
    • TBMM’nin yaptığı ilk antlaşmadır.
    • Antlaşmada Osmanlı yerine “Türkiye Devleti” adı geçmiştir.
    • TBMM uluslar arası alanda varlığını ilk kez kanıtlamıştır. Ancak TBMM’yi tanıyan ilk devletin Ermenistan olduğunu söyleyemeyiz. Çünkü, Gümrü Antlaşması’nın imzalandığı gün Bolşevikler Ermenistan’ı işgâl ederek Sovyetlere katmışlardır. İlk tanıyan devlet, 1 Mart 1921 tarihinde Dostluk Antlaşması imzaladığımız Afganistan’dır; yine de dikkat! Sınav Komisyonu, Ermenistan’ı kabûl edebilir. Öte yandan seçeneklerde “Sovyetler Birliği” geçiyorsa doğru cevap Sovyetler olarak kabul edilmiş demektir.
    • TBMM, 23 Şubat 1921 tarihinde Gürcistan ile de anlaşma yaparak, bu devletin işgal ettiği Ardahan ve Artvin’i savaşmadan geri almıştır. Batum ise, barışçıl bir biçimde Rusya’ya bırakılmıştır (kesin olarak bırakılması Moskova ve onun devamı niteliğindeki Kars Antlaşması iledir).
    2- Güney Cephesi
    Bu bölgedeki savaşı yöre halkı ve Temsilciler Kurulu’nun gönderdiği subaylar sürdürmüştür. Fransız-Ermeni güçlerine karşı savaşılmıştır. Fransa daha TBMM açılmadan 1920 başlarında Urfa ve Maraş’tan çekilmiştir. Ankara Antlaşması’ndan sonra ise, Hatay hariç Adana, Antep ve diğer yerleşmeleri boşaltmıştır. Maraş’ta Sütçü İmam, Urfa’da Ali Sâip, Antep’te Şâhin Bey direnişin sembolü olmuşlardır.
    İtalya’ya gelince, İzmir’in Yunanlılara verilmesi üzerine, uzun vâdeli plânlar yapmış, halka iyi davranarak, nüfuz bölgeleri oluşturmaya çalışmıştır. İkinci İnönü zaferimizden sonra Anadolu’yu terk etme kararı almışlardır (Anadolu’yu boşaltan ilk İtilâf devletidir).




    (1) I. Kars, Sarıkamış, Kağızman, Kulp (Tuzluca) ve Iğdır’ın yeniden Türk topraklarına katılması
    II. Batum’un Gürcistan’a bırakılması
    III. Kafkas petrollerinin işletilmesi
    Yukarıdakilerden hangileri, Gümrü Antlaşması’nın kapsamındadır? (2001 KMS)
    A) Yalnız I B) I ve II C) Yalnız III D) Yalnız II E) II ve III
    Cevap: A

    (2) Aşağıdakilerden hangisi Gümrü Antlaşması’nın özelliklerinden biri değildir? (1999 DMS)
    A) Batıda Yunanlılara karşı açılan cephede rahatlık sağlaması
    B) I. İnönü zaferinden sonra imzalanması
    C) Ermenilerin, Sevr Barış Antlaşması’nı tanımadıklarını belirtmesi
    D) TBMM’nin uluslar arası alanda varlığını ilk kez kanıtlaması
    E) Bir Türk devletinin Türklüğünü vurgulayan ilk antlaşma olması
    Cevap: B


    3- Batı Cephesi
    Millî Mücadele’nin kaderini bu cephede Yunanlılarla yapılan savaşlar belirlemiştir :
    • I.İnönü Muharebesi (6 - 10 Ocak 1921)
    • II.İnönü Muharebesi (23 Mart – 1 Nisan 1921)
    • Kütahya-Eskişehir Muharebeleri (10 - 24 Temmuz 1921)
    • Sakarya Meydan Muharebesi (22 Ağustos – 12 Eylül 1921)
    • Büyük Taarruz (26 Ağustos – 18 Eylül 1922)
    • Dumlupınar Meydan Muharebesi (26 – 29 Ağustos 1922)
    • Başkomutanlık Meydan Muharebesi (30 Ağustos – 18 Eylül 1922)
    a) I.İnönü Muharebesi (1)
    Savunma savaşıdır. Sevr’i uygulatmak için TBMM’ye baskı yapmak isteyen İngilizlerin kışkırtmasıyla, Yunanlılar başlatmıştır.
    Sonuçları:
    • Çerkez Ethem İsyânı sırasında saldırıya geçen Yunanlılar, yenilerek geri çekilmiştir.
    • Yeni kurulan düzenli ordunun ilk zaferidir.
    Zaferin İç Politikadaki Etkileri:
    • Yeni Devletin ilk Anayasası olan Teşkilât- Esâsîye yürürlüğe girmiştir (20 Ocak 1921)
    • İstiklâl Marşı kabûl edilmiştir (12 Mart 1921).
    • Halkın TBMM’ye güveni, dolayısıyla, düzenli orduya katılım artmıştır. Bu arada, İsmet (İnönü) generalliğe yükseltilmiştir.
    Zaferin Dış Politikadaki Etkileri:
    Fransa ve İtalya, Anadolu’yu işgâllerinin mâcera olduğunu düşünmeye başlamışlardır. Fransa,TBMM ile ateşkes imzalamış, bundan sonra da, İtalya ile birlikte İngiltere’ye baskı yaparak, Yunanistan’ı barış masasına oturtmaya çalışmışlardır. Londra Konferansı bu baskının bir sonucudur. Fransa barış antlaşması yapmak için, TBMM’nin kendini kanıtlamasını beklemiştir.
    • Londra Konferansı
    • Afganistan ile Dostluk Antlaşması
    • Moskova Antlaşması
    Londra Konferansı (21 Şubat-12 Mart 1921) :
    İtilâf Devletleri, Sevr Antlaşması’nda bazı yüzeysel değişiklikler yapmak için, İstanbul Hükümeti ile birlikte TBMM’yi davet etmişlerdir (iki hükûmet arasındaki ikilikten yararlanmak istemişlerdir. Hatta İngilizler, TBMM’nin bu durumu protesto ederek, konferansa katılmayacağı, bunun üzerine de onları savaş yanlısı olmakla suçlayacakları planını bile yapmışlardır). Konferanstan olumlu sonuç çıkmayacağını bilen TBMM, haklı dâvâsını uluslar arası kamuoyuna duyurabilmek, barıştan yana olduğunu göstermek için, İtalya’nın girişimiyle katılmıştır. İstanbul Hükümeti adına Tevfik Paşa, TBMM adına Bekir Sami Bey katılmıştır. İtilâf Devletlerinin ilk sözü ona vermesine rağmen, Tevfik Paşa’nın, “ilk söz, milletin asıl temsilcilerinindir” demesi, milletin gerçekte kim tarafından temsil edildiğini İtilâf Devletleri’ne göstermiştir. Konferans, karar alınamadan dağılmış, Türk ve Yunan kuvvetleri savaş hazırlıklarına başlamıştır (2). Bununla birlikte, Konferansa çağırmakla, İtilâf Devletleri TBMM’yi ilk kez resmen tanımışlardır (3). Öte yandan, İtilâf Devletleri arasında Paris Barış Konferansı’nda başlayan anlaşmazlıklar, bu konferansta tamamen ortaya çıkmıştır. Bekir Sami Bey, Konferanstan sonra bir takım ikili anlaşmalar yapmış, TBMM, bağımsızlık ilkesine uymadığı gerekçesiyle onaylamamıştır.
    Afganistan ile Antlaşma (1 Mart 1921) : Bir dostluk antlaşmasıdır.Afganistan TBMM’yi tanımış,Ankara’da ilk büyükelçiliği açmıştır.
    Moskova Antlaşması (16 Mart 1921) : Güney sınırlarını güvenceye almak isteyen Rusya, Boğazların İtilâf Devletlerinin elinde olmasından kaygılandığı için Ankara ile yakın ilişki kurmuştur. Antlaşma ile :
    • Rusya, Misâk-ı Millî’yi tanımıştır (Misâk-ı Millî, ilk kez bir Avrupalı devlet tarafından tanınmış, Ermenistan, Moskova’ya bağlı bir uydu devlet hâline getirildiği için, Gümrü Antlaşması ile belirlenen doğu sınırı Sovyet Rusya tarafından da kabûl edilmiştir).
    • Çarlık Rusyası ile Osmanlı Devleti arasında yapılan antlaşmalar geçersiz sayılmıştır (bu kapsama kapitülasyonlar girmektedir. Rusya, kapitülasyon hakkından vazgeçen ilk devlettir (4). 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Rusya’ya kapitülasyon verilmişti).


    (1) 21 Şubat 1921’de İtilaf Devletleri Londra’da Sevr Antlaşması’nı gözden geçirip yeni Türk Devleti’ne kabul ettirmek istediler. İtilaf Devletlerini böyle bir davranışa yönelten Türk askeri başarısı hangi savaşla sağlanmıştır? (2002 KPSS)
    A) Sakarya B) Gediz Muharebeleri C) I. İnönü D) Büyük Taarruz E) II. İnönü

    (2) 21 Şubat – 12 Mart tarihleri arasında Londra’da yapılan konferansın ardından İngilizler Yunanlıları uyararak Türklere karşı hazırlıklı olmalarını, her an savaşın başlayabileceğini belirtmişlerdir.
    İngilizlerin her an savaşın başlayabileceği beklentisi içinde olmalarının sebebi aşağıdakilerden hangisidir? (2003 KPSS)
    A) Türk ordusunun yeni hazırlıklara girişmesi D) TBMM’nin Londra Konferansı’nda barış önerisini reddetmesi
    B) TBMM’nin Rusya ile dostluk antlaşması imzalaması E) Fransa ile Ankara Antlaşması’nın imzalanması
    C) TBMM Hükümeti’nin ayaklanmaları bastırması
    Cevap: D (Rusya ile imzalanan dostluk antlaşmasından kasıt Moskova Antlaşması).

    (3) TBMM Hükümeti’nin, (2005 KPSS)
    I. İstanbul Hükümeti ile aynı zamanda Londra Konferansı’na çağırılması, (sorunun orijinalinde Londra yerine “Lozan” denilmektedir)
    II. İtalya ile savaş esirlerinin karşılıklı iadesi konusunda anlaşma yapması,
    III. Son Osmanlı Mebuslar meclisi’nin dağılmasından hemen sonra kurulması
    gelişmelerinden hangileri, hukuki varlığının tanındığına kanıt teşkil eder?
    A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III

    (4) Kurtuluş Savaşı’nın devam ettiği dönemde TBMM siyasi antlaşmalar yaparak Türk halkının ekonomik ve siyasal çıkarlarını diğer devletlere kabul ettirmeye çalışmıştır.
    Bu dönemde TBMM aşağıdaki devletlerden hangisine ilk olarak kapitülasyonların kaldırılmasını kabul ettirmiştir? (2003 KPSS)
    A) Sovyet Rusya’ya D) Almanya’ya B) Fransa’ya E) İngiltere’ye C) İtalya’ya
    Not: Kurtuluş Savaşı sırasında Rusya, İtilâf Devletlerine karşı TBMM’nin yanında yer almıştır. Bu süreç içerisinde TBMM ile Rusya arasında ilişkiler gelişmiş, ve Moskova Antlaşması ile Rusya’ya kapitülasyonların kaldırılması kabûl ettirilmiştir. İtilâf devletleri kapitülasyonların kaldırılmasını Lozan Antlaşması ile kabûl etmişlerdir (1923). Almanya’ya verilen kapitülasyonlar TBMM kurulmadan önce, Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’na Almanya’nın yanında girme aşamasında tek yanlı olarak tarafımızdan kaldırılmıştır (1914). İşin ibret verici yanı, Almanlar bunu protesto etmişlerdir. Daha da ibret verici olanı, İngilizler Kudüs’ü elimizden alınca müttefiklerimiz Alman ve Avusturya başkentlerinde halk, Kudüs’ü Müslümanların elinden aldık diye sevinç gösterileri yapmıştır…
    • Birinin tanımadığı antlaşmayı, diğeri de tanımayacaktır (Rusya, Sevr Antlaşması’nı tanımayan ilk Avrupalı devlettir).
    • Batum ve çevresi Sovyet Gürcistanı’na bırakılmış, buna karşılık, bölge halkına özerklik tanınması ve Türkiye’nin Batum limanını serbestçe kullanabilmesi kararı alınmıştır (1). Batum’un bırakılmasının Misâk-ı Millî’den ilk tâviz olduğunu söyleyenler vardır.
    NOT : Moskova Antlaşması ile Doğu Cephesi tam olarak güvenlik altına alınmış, oradaki birliklerin büyük bölümü Batı Cephesi’ne kaydırılmıştır.
    b) II.İnönü Muharebesi
    Savunma savaşıdır. Yunanlıların, ilk yenilginin öcünü almak ve kamu oylarını rahatlatmak için, Eskişehir ve Afyon üzerine saldırmasıyla başlamış, yenilmişlerdir. Sonuçları:
    • İtalyanlar, Anadolu’da işgâl ettikleri yerlerden çekileceklerini bildirmişlerse de, Kütahya-Eskişehir Muharebelerinde TBMMM Ordusu yenilince, Sakarya zaferimizden sonra defolmuşlardır.
    • Fransa, işgâl altında tuttuğu Zonguldak’ı boşaltmıştır.
    • TBMM ve halkın morali yükselmiş, orduya olan güven daha da artmıştır.
    NOT : M. Kemâl, zaferden sonra İsmet İnönü’ye çektiği telgrafta, “siz orada sâdece düşmanı değil, milletin mâkus tâlihini de yendiniz” demiştir.
    c) Kütahya-Eskişehir Muharebeleri
    Savunma savaşıdır. Türk ordusunun, kazandığı iki muharebe sonrasında taarruz etmemesini değerlendiren Yunanlılar, (Ordumuzun henüz taarruz gücü yoktu ve bu durum, II.İnönü Muharebesi sırasındaki Aslıhanlar - Dumlupınar çarpışmalarında ortaya çıkmıştı), genel seferberlik ilanından sonra, takviye birliklerle saldırıya geçmiş, Afyon, Kütahya ve Eskişehir elimizden çıkmıştır.
    Sonuçları:
    • Ordumuzun daha fazla yıpranmaması için, Sakarya Irmağı doğusuna çekilinmiş, düşman ilk kez İç Anadolu’ya girmiştir (2) (3).
    • TBMM’de sert tartışmalar yaşanmış, Meclisin Kayseri’ye taşınması gerektiğini söyleyen vekiller olmuştur.
    • Geri çekiliş ve Yunanlıların Ankara’ya yaklaşması moralleri bozmuş, asker kaçakları artmıştır. Bunun üzerine, Ayaklanmaların bastırılmasından sonra pasif hâle gelen İstiklâl Mahkemeleri tekrar faaliyete geçmiştir.
    • M. Kemâl, hem kendi taraftarları (I. Grup) hem de muhaliflerin (II. Grup) isteğiyle, 5 Ağustos 1921’de çıkarılan bir kânunla başkomutan seçilmiş, 3 ay süreyle Meclisin yetkilerini (yasama-yürütme ve hatta İstiklâl Mahkemeleri eliyle yargı) tek başına üstlenmiştir (4) (5). M. Kemâl, başkomutan seçilmekle, Amasya Genelgesi sonrasında ayrıldığı askerlik görevine yeniden dönmüştür.
    O’nun Meclisin yetkilerini üstlenmesi, çabuk karar alıp uygulayabilme amacından kaynaklanır. Muhaliflerinin de desteğini alması, yıpranacağını düşünmelerinden kaynaklanmıştır.
    M. Kemâl, ilk iş olarak, 8 Ağustos 1921’de Tekâlif-i Milliye Emirleri’ ni yayınlamıştır. Emirlere göre;
    • Her ev bir çift çorap, çarık ve bir takım çamaşır verecektir.
    • Kamyon lastiği ve akaryakıt bayileri mallarının %40’ına, bedeli sonradan ödenmek üzere el konulacaktır.
    • Herkes, tahıl, binek hayvanı ve yem stoklarının %40’ını, bedeli sonradan ödenmek üzere orduya verecektir.
    • Ulaşım aracı olanlar, ayda bir kez 100 km mesafe için ordunun hizmetinde olacaktır.
    • Herkes elindeki silâh ve cephaneyi teslim edecektir.
    • İlçelerde Millî Vergi Komisyonu kurulacak, rahat çalışabilmeleri için, bölgeye İstiklâl Mahkemeleri gönderilecektir.
    d) Sakarya Meydan Muharebesi (6) (7)
    Savunma savaşıdır. Yunanlıların, Ankara’yı alarak Millî Mücâdele’yi bitirmek istemeleri üzerine başlamıştır. Genel Seferberlik ilanının ardından ordunun savunma eğitimine ağırlık veren M. Kemâl, Genel Kurmay Başkanı Fevzi Paşa ile Polatlı’da bulunan ana karargâha giderek orduya doğrudan komuta etmiştir. O’nun, “Hattı müdâfaa yoktur, sathı müdâfaa vardır; o satıh bütün vatandır...” emri doğrultusunda savaş, 100 km’lik alana yayılmıştır. Çok sayıda subayımız şehit olduğu için, “Subaylar Savaşı” da denilir.
    Sonuç : Yunanlılar yenilmiş, saldırı güçleri kırılmış, savunmaya geçmişlerdir.
    Zaferin İç Politikadaki Etkileri :
    • TBMM orduları konusundaki kuşkular sona ermiştir.
    • TBMM, M. Kemâl’e, Gâzilik ve Mareşallik vermiştir (19 Eylül 1921).

    (1) Moskova Antlaşması’nda Sovyet Rusya’nın, (2005 KPSS)
    I. Türkiye’ye silah ve para yardımı yapması, II. Misak-ı Milli’yi tanıması, III. Osmanlı İmparatorluğu ile Çarlık Rusyası döneminde yapılmış olan antlaşmaları geçersiz sayması
    konularından hangileri yer almıştır?
    A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III Cevap: E

    (2) Türk ordusunun Sakarya nehrinin doğusuna çekilmesi, aşağıdakilerden hangisinde olmuştur? (2001 KMS)
    A) I. İnönü Savaşı B) Çerkez Ethem Ayaklanması C) III. İnönü Savaşı D) Kütahya-Eskişehir Savaşları E) Sakarya Savaşı

    (3) TBMM, 5 Ağustos 1921 tarihinde Mustafa Kemal’e yetkilerini üç ay süre ile devrederek Başkomutanlığa atadı. (2003 KPSS)
    TBMM’nin böyle bir karar almasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi en fazladır?
    A) TBMM’nin ayaklanmaları bastıramaması C) Sovyet Rusya’nın savaştan ayrılması E) İtilaf Devletlerinin İstanbul’u resmen işgal etmesi
    B) Mustafa Kemal’in güçlenmesini sağlamak D) Türk ordusunun Sakarya’nın doğusuna çekilmesi
    Cevap: D (soruda “en fazladır” sözleri gereksiz; diğer seçeneklerin hiç ilgisi yok çünkü).

    (4) Kurtuluş Savaşı’nda Mustafa Kemal’e Başkomutanlık yetkisini aşağıdakilerden hangisi vermiştir? (2004 KPSS)
    A) Mebuslar meclisi B) Temsilciler Kurulu C) İç İşleri Bakanlığı D) Bakanlar Kurulu E) TBMM

    (5) Kurtuluş Savaşı’nda Mustafa Kemal, yasa gücünde emir çıkarma yetkisini hangi ünvanla kullanmıştır? (2005 KPSS)
    A) Meclis Başkanı B) Başkomutan C) Üçüncü Ordu Müfettişi D) Kongre Başkanı E) Temsilciler Kurulu Başkanı Cevap: B

    (6) Aşağıdakilerden hangisi I. İnönü ve Sakarya Savaşlarının ortak özelliklerinde biri değildir? (1999 DMS)
    A) Savunma amaçlı olması C) Anlaşma Devletlerinin TBMM ile ilgili görüşlerinin değişmesini Sağlaması
    B) Sovyet Rusya ile yakınlaşma sağlaması D) Ulusal orduyla yapılması E) İsmet Paşa’nın komutasında yapılması Cevap: E

    (7) 22 Ağustos – 12 Eylül 1921 tarihleri arasında gerçekleşen Sakarya Savaşı öncesinde aşağıdaki hazırlıklardan hangisi yapılmamıştır? (2002 KPSS)
    A) Tekalif-i Milliye kararları alındı C) Ordu herhangi bir yenilgiye karşı ikiye ayrıldı E) Meclis tüm yetkilerini M. Kemâl’e devretti
    B) Meclis Başkomutanlık Yasası’nı onayladı D) Ordunun savunma eğitimine ağırlık verildi
    Not: Ordu ikiye ayrılmamış, aksine Doğu ve Güney cephesindeki birlikler Batı Cephesi’ne kaydırılmıştır.

    Zaferin Dış Politikadaki Etkileri :
    • İtalya Anadolu’yu boşaltmıştır.
    • İngiltere yalnız kalmıştır.
    • İtilâf Devletleri TBMM’ye yeni barış önerileri getirmişlerdir; buna göre :
    • Türkiye Yunanistan arasında savaş hâli sona erecek,
    • iki ordu arasında tampon bir bölge oluşturulacak,
    • İtilâf Devletleri askerî bakımdan iki ülkeyi de denetleyecek (Türkiye, bağımsızlık anlayışına ters düşen denetim
    yüzünden öneriyi reddetmiştir) (1).
    • ABD Senatosu, Ermenileri desteklemekten vazgeçmiştir (bunda Harbord Raporu’nun da etkisi vardır).
    • Kars Antlaşması
    • Ankara Antlaşması
    Kars Antlaşması (13 Ekim 1921) : Sovyet Rusya’ya bağlanan Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan ile yapılmıştır. Moskova Antlaşması’nın tekrarı niteliğindedir (2).
    • Ardahan’ın Türkiye, Batum’un Gürcistan’da kalması, Türkiye’nin Batum Limanı’ndan gümrük vergisi ödemeden yararlanabilmesi teyit edilmiş, Nahçıvan’ın, Sovyet Rusya’ya bağlı özerk bir yönetime sahip olması kararlaştırılmıştır.
    • Doğu sınırımız kesinlik kazanmıştır (Gümrü-Moskova-Kars Antlaşmaları ).
    Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) : Fransa ile imzalanmıştır (3).
    • Hatay dışında güney sınırımız belirlenmiştir (Misâk-ı Millî’den ikinci tâviz).
    • Fransa ile savaş hâli sona ermiştir.
    • Fransa, TBMM’yi tanımıştır (TBMM’yi tanıyan ilk İtilâf Devletidir).
    • Esir mübâdelesi yapılmıştır.
    Ankara Antlaşması’ndan sonra,
    • Güneydeki birlikler Batı Cephesi’ne kaydırılmıştır.
    • Hatay’daki Türklere kültürel haklar tanıyan özel bir yönetim kurulmuştur. Buna göre:
    • Hatay’da resmî dil Türkçe olacak,
    • Nüfus dengesi korunacak,
    • Türkler kendi bayraklarını kullanacak,
    • Fransa’nın şehri boşaltmasından sonra halk oylaması yapılacak.
    • Antlaşma ile İtilâf bloku parçalanmıştır.
    • Sovyet Rusya, Ankara Antlaşması’nı protesto etmiştir. Bu durum, kendi rejimini ihraç etme açısından, TBMM’nin Batı’ya yakınlaşmasını istememesiyle açıklanabilir. Yalnız kaldığı için, İngiltere de antlaşmayı protesto etmiştir.
    e) Büyük Taarruz
    Önceki muharebelerden farklıdır. Onlar savunma, bu saldırıdır; düşmanı Anadolu’dan “süpürmek” amaçlanmıştır. İmhâ savaşıdır.
    Hazırlıklar : Yurt dışından silâh ve cephane alınmış, ordunun eğitiminde saldırıya ağırlık verilmiş, saldırının zamanı gizlenmiştir.
    Taarruz : Afyon Kocatepe’den başlamıştır. 26-29 Ağustos arasında yapılan çarpışmalara, Dumlupınar Meydan Muharebesi, 30 Ağustos’ta Yunan ordusunun asıl kuvvetlerinin yok edildiği ve Başkomutan M. Kemâl’in doğrudan yönettiği muharebeye de, Başkomutanlık Meydan Muharebesi denilir. M. Kemâl, bu zaferin ardından, “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir ileri” emrini vermiştir. Sonuçları :
    • Millî Mücadele’nin sıcak savaş aşaması sona ermiştir.
    • 9 Eylül 1922’de Türk ordusu İzmir’e girmiştir. 18 Eylülde düşman Anadolu’dan tamamen atılmıştır
    • İtilâf Devletleri ateşkes önerisinde bulunmuşlar, Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır.
    • Lozan Barış Antlaşması imzalanmıştır.
    D. MUDANYA ATEŞKES ANTLAŞMASI (11 EKİM 1922) (4)
    Ankara Hükümeti-İngiltere-Fransa-İtalya katılmıştır. Batı Cephesi Komutanı İsmet (İnönü), Fevzi (Çakmak), Refet (Bele) Ankara Hükümeti adına katılmış, Konferans, İsmet İnönü’nün başkanlığında açılmıştır. Yunanistan katılmamış, onu İngiltere temsil etmiştir. Türk tarafı için en önemli konu, Yunanlıların katliam yapabilecekleri endişesiyle Trakya olmuştur.

    (1) Anlaşma Devletlerinin, (2005 KPSS)
    I. Büyük Taarruz’dan önce 22 Mart 1922’de Türkiye ile Yunanistan arasında mütareke yapılmasını önermesi,
    II. Birinci İnönü Savaşı’ndan sonra Londra Konferansı’nın düzenlenmesi,
    III. İstanbul’un resmen işgal edilmesi
    gelişmelerinden hangileri, Sakarya Zaferi ve Ankara Antlaşması’na rağmen bu devletlerin Yunan Hükümeti’ni desteklemeye devam ettiklerini gösterir?
    A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III Cevap: A

    (2) I. Batum’un Gürcistan’a bırakılması, II. Türkiye’nin Batum Limanı’ndan gümrük ödemeden yararlanabilmesi, III. Nahçıvan’ın özerk yönetime sahip olması
    aşağıdaki antlaşmalardan hangisinin sonuçları arasındadır? (2000 DMS)
    A) Ankara Antlaşması B) Brest-Litowsk Antlaşması C) Gümrü Antlaşması D) Lozan Antlaşması E) Kars Antlaşması Cevap: E

    (3) Sakarya Savaşı’ndan sonra Fransa’nın TBMM ile Ankara Antlaşması’nı yapması aşağıdakilerden hangisini gösterir? (2004 KPSS)
    A) Fransa’nın TBMM ile iyi ilişkiler kurmak istemesini D) TBMM’nin uluslar arası alanda ilk kez tanındığını
    B) Fransa ile TBMM arasında dostluğun uzun süreceğini E) İngiltere’nin Yunanistan’ı desteklediğini
    C) İtalyanların işgal ettiği Anadolu’dan geri çekildiğini
    Cevap: A

    (4) I. Doğu Trakya (2001 KMS)
    II. İstanbul
    III. Boğazlar
    IV. Batı Trakya
    Mudanya görüşmelerinde yukarıdakilerden hangileriyle ilgili bir karar alınmamıştır?
    A) Yalnız I B) Yalnız III C) Yalnız IV D) I ve II E) I, II ve III
    Not: Mudanya’da, Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar TBMM’ye bırakılmıştır. Balkan Savaşları sırasında kaybettiğimiz Batı Trakya konusu gündeme gelmemiştir.

    Ateşkes antlaşmasının hükümleri şunlardır : (1)
    • Yunanlılar 15 gün içinde Doğu Trakya’yı terkedecektir. Boşaltılan yerler önce İtilâf Devletleri temsilcilerine, ardından Türkiye’ye teslim edilecek, bu işler en geç 30 gün içinde tamamlanacaktır.
    • İtilaf devletleri, barışa kadar bulundukları yerlerde kalacaklardır.
    • Barışa kadar TBMM Hükümeti 8.000 jandarma erini Doğu Trakya’da tutabilecektir.
    • İstanbul ve Boğazlar Türk yönetimine bırakılacaktır. Barış antlaşmasından sonra İstanbul İtilâf Devletlerince boşaltılacaktır. (İstanbul TBMM yönetimine girmiştir ki, Osmanlı Devleti’nin hukuken ortadan kalkması anlamına gelmektedir).
    NOT :
    • İstanbul, Lozan Barış Antlaşması’ndan sonra boşaltılmış, Türk Ordusu şehre 6 ekim 1923’de Refet Paşa komutasında girmiştir.
    • Trakya savaşılmadan kurtarılmıştır.
    E. SALTANATIN KALDIRILMASI (1 KASIM 1922) (2)
    1- Kaldırılma sebepleri :
    • Padişah, Millî Mücâdele sırasında düşmanla iş birliği yaptığı, en azından “suyuna gittiği” için halk desteğini yitirmiştir.
    • Gerçekte, Amasya Genelgesi’nden itibaren saltanat yok sayılmış, TBMM’nin açılması da, gelecekteki rejimi belirlemiştir. Bu rejimde kişi saltanatına yer verilmemiştir.
    • Lozan Konferansı’na İstanbul Hükûmeti’nin de çağırılması saltanatın kaldırılması sürecini hızlandırmıştır.
    NOT :
    • TBMM oy birliği ile saltanatı kaldırmış, ortam uygun olmadığı için hilâfet makamını yerinde bırakmıştır. Meclis, Abdülmecit Efendi’yi, bazı şartlara uyması koşuluyla halife seçmiştir. Böylece, Halifelik makamı millet iradesi altına alınmış, sembol durumuna düşürülmüştür..
    • Saltanatın kaldırılması I.TBMM’nin yaptığı tek inkılâptır ama inkılâpların önündeki engel ortadan kalkmıştır. Cumhuriyetçilik ve Lâiklik ilkeleri doğrultusunda gerçekleşmiştir.
    • Saltanatın kaldırılmasıyla devlet başkanlığı sorunu ortaya çıkmış, Cumhuriyet yönetimine geçiş hızlanmıştır.
    F. LOZAN ANTLAŞMASI (24 TEMMUZ 1923)
    Konferans, oturumuna, İsviçre’nin Lozan şehrinde 21 Kasım 1922’de başlamıştır. Türkiye’yi Dış İşleri Bakanı İsmet Paşa temsil etmiştir. İtilâf Devletlerinin yanı sıra Rusya, Japonya, Bulgaristan, Belçika, Romanya ve Yugoslavya katılmıştır. ABD gözlemci olarak bulunmuştur (Rusya, Bulgaristan ve Japonya Boğazlar ile ilgiliyken, bazıları, Osmanlı borçları sebebiyle katılmışlardır). Esas görüşmeler Türkiye ile İngiltere arasında olmuştur. TBMM, İsmet Paşa’ya, iki konuda kesinlikle tâviz vermemesi tâlimatını vermiştir;
    • kapitülasyonlar,
    • Ermenilere yurt verilmesi konuları.
    Konferansta;
    • Osmanlı borçları,
    • Kapitülasyonlar,
    • İstanbul ve Boğazların İtilaf devletlerince boşaltılması konularında anlaşmazlık çıkmış, 4 Şubat 1923’de görüşmeler kesilmiştir. Irak sınırı konusunda da İngiltere ile sert tartışmalar yaşanmıştır. Konferans, 23 Nisan 1923’te yeniden başlamıştır. II.TBMM’nin onayladığı antlaşma hükümleri genel olarak şunlardır:
    1-Antlaşma hükümleri
    Doğu sınırı : Moskova ve Kars Antlaşmaları esas alınmıştır.
    Suriye sınırı : 1921 Ankara Antlaşması esas alınmıştır (1939’da Hatay ana vatana katılmıştır)
    Irak sınırı : İngiltere, Musul’u bırakmaya yanaşmamış, Türkiye ile İngiltere arasında daha sonra yapılacak ikili görüşmelere ertelenmiştir.
    Bulgaristan sınırı : 1913 İstanbul Antlaşması ile (Balkan Savaşlarından sonra Bulgaristan’la imzaladık) I.Dünya Savaşı sonunda Bulgaristan’ın imzaladığı Nöyyi Antlaşması esas alınmıştır. Meriç Irmağı sınır.
    Yunanistan sınırı : Balkan Savaşlarından sonra Yunanistan’la imzaladığımız 1913 Atina Antlaşması esas alınmıştır. Meriç Irmağı sınır.
    Adalar : Gökçeada (İmroz), Bozcaada ve Tavşan adaları dışındaki Ege adaları Yunanistan’a bırakılmıştır. Anadolu kıyılarına yakın olan adalarda Yunanistan silah ve asker bulunduramayacaktır (Midilli, Sakız, Susam). Onikiada bölgesinde bulunan adalardan ismen sayılan 13 ada ile Meis Adası İtalya'ya devredilmiştir. Kıbrıs da İngiltere’ye bırakılmıştır (3).

    (1) Aşağıdakilerden hangisi, Mudanya Mütarekesi’nin koşullarından biri değildir? (2000 DMS)
    A) Doğu Trakya’nın boşaltılması
    B) Türk-Yunan çarpışmasının durması
    C) Anlaşma Devletlerinin barışa kadar bulundukları yerde kalması
    D) Batı Trakya’nın Yunanistan’a bırakılması
    E) İstanbul ve çevresinin TBMM yönetimine bırakılması
    Cevap: D (Batı Trakya Balkan Savaşları sonunda Bulgaristan’la imzaladığımız 1913 İstanbul Antlaşması ile onlara bırakılmış, Bulgaristan I. Dünya Savaşı’nda yenilince, ellerinden alınarak Yunanistan’a verilmiştir. Türkiye Misâk-ı Millî’de Batı Trakya’da halk oyuna başvurulmasını istemişse de, sonradan konunun üzerine gitmemiştir).

    (2) I. Saltanatın kaldırılması (2001 KMS)
    II. Halifeliğin kaldırılması
    III. Yeni Türk harflerinin kabul edilmesi
    İnkılapların gerçekleştirilme sırası aşağıdakilerin hangisinde doğru
    olarak verilmiştir?
    A) I-II-III B) II-III-I C) I-III-II D) III-II-I E) II-I-III
    Cevap: A

    (3) Osmanlı Devleti, Berlin Antlaşması için kendisini desteklemesi ve bir tehdit durumunda (Rusya kastediliyor), silâhlı yardımına karşılık Kıbrıs Adası’nın yönetimini 1878’de İngiltere’ye bırakmıştır. I.Dünya Savaşı’nda İngiltere, adayı kendi topraklarına kattığını ilân etmiştir. Lozan Antlaşması’nda Türkiye, Kıbrıs’ın İngiliz toprağı olduğunu kabûl etmiştir. 1950’den itibaren, “üzerinde güneş batmayan Britanya İmparatorluğu”ndan kopmalar başlamıştır. Bunun üzerine, Yunanistan, 1954’de Birleşmiş Milletler’e başvurmuş, ada için, self determinasyon (referandum) istemiştir. Birleşmiş Milletler ilgilenmemiş, Yunanistan Kıbrıs’ta tedhiş olayları başlatmıştır. 1960’da, Türkiye-İngiltere-Yunanistan arasında bir Garanti Antlaşması imzalanarak, Kıbrıs’ta cumhuriyet ilân edilmiştir. 1963’ün sonlarında Rumlar adada yeniden kan dökmeye başlamışlardır. Türkiye müdahaleye karar vermişse de, ABD Başkanı Johnson’un mektubu üzerine vazgeçmiştir. Ancak 1974’de adada Yunanistan yanlısı bir darbe olunca aynı yıl Türkiye askerî müdahalede bulunmuştur. 1983’de KKTC ilân edilmiş, Rauf Denktaş Cumhurbaşkanı olmuştur. 2004’de adadaki Rumlar Birleşmiş Milletler Teşkilâtı Genel Sekreteri Kofi Annan’ın plânına “Hayır” derken, Türkler “Evet” demişlerdir. Rum kesimi 1 Mayıs 2004’de AB’ye alınmıştır ki, bu onların devlet olarak tanındıkları anlamına gelmektedir..
    Boğazlar : Boğazların yönetimi, başkanı Türk olan uluslar arası bir komisyon tarafından yönetilecek, Milletler Cemiyeti’nin denetiminde olacaktır. Türkiye Boğazların her iki yakasında asker bulunduramayacaktır. Ticaret gemileri serbestçe geçebilecek, savaş
    gemilerinin geçişi Türkiye tarafından sınırlandırılabilecektir. İstanbul ve Boğazlar, antlaşmanın onaylanmasından altı hafta sonra İtilâf devletlerince boşaltılacaktır. (1936 Montrö Antlaşması ile Boğazların statüsü değişmiştir)
    Kapitülasyonlar : Tüm kapitülasyonlar kaldırılmıştır.
    Azınlıklar : Türk vatandaşı olarak Türkiye Devleti’nin güvencesi altında bulunacaklardır (Medeni Kanun’la birlikte Patrikhane ve Konsolosluk mahkemeleri kalkmış, azınlıkların, Türk Kanunlarına göre yargılanmasına başlanmıştır)
    Nüfus mübadelesi : Batı Trakya Türkleri ile İmroz, Bozcaada ve İstanbul Rumları dışında kalan nüfus değiş tokuş edilecektir (1) (2).
    Yabancı okullar :Türkiye’deki bütün yabancı okullar, Millî Eğitim Bakanlığı’nın koyacağı esaslara göre eğitim-öğretim yapacaklardır.
    Osmanlı borçları : Osmanlı Devleti’nin aldığı borçlar, 1854’den sonra toprakları üzerinde kurulan devletler arasında yüzölçümü esas alınarak paylaşılacaktır(3).
    Rum Patrikhanesi : Türkiye, patrikhanenin yurt dışına çıkartılmasını istemiş, çıkarılamamış, ama, Türk Hükûmeti’nin kânunlarının yönetimine girmiştir (4).
    Savaş tazminatı : Yunanistan, Anadolu’da yaptığı büyük tahribatın bedeli olarak, Karaağaç’ı Türkiye’ye bırakmıştır.
    2-Antlaşmanın önemi
    • Yeni Türk Devleti’nin bağımsızlığı dünyada kabul edilmiştir.
    • Misâk-ı Millî büyük ölçüde gerçekleşmiştir.
    • Millî Mücâdele, sömürge ülkelere örnek oluşturmuştur.
    • İnkılâplar için uygun ortam oluşmuştur.
    3-Antlaşmada çözülemeyen sorunlar (5)
    • Musul ve Hatay millî sınırlar içine alınamamıştır. (Hatay, 1939’da sınırlarımız içine alınmıştır).
    • Patrikhâne yurt dışına çıkarılamamıştır.
    • Oniki Ada ve Ege adaları alınamamıştır.
    • Boğazlarda egemenlik tam olarak sağlanamamıştır (Boğazlar, 1936 Montrö Sözleşmesi ile bu günkü statüsüne kavuşmuştur).

Sayfayı Paylaş