İNKILAP TARİHİ-4

Konu 'Tarih - İnkılap Tarihi (Soru-Cevap-Konu Anlatım)' bölümünde zombie tarafından paylaşıldı.

  1. zombie

    zombie Üye

    Katılım:
    22 Şubat 2008
    Mesajlar:
    44
    Beğenileri:
    2
    Ödül Puanları:
    6

    III. İNKILÂP EVRESİ
    Cumhuriyetin ilânı ile başlar...
    İnkılâp kavramını, “ihtilâl” ya da “ıslahat” sözcükleriyle karıştırmamak gerekir. İnkılâp, toplum ve kurumların köklü bir şekilde değiştirilmesidir. Islahat, toplumun ihtiyaçlarına cevap vermeyen kurumları yüzeysel değişikliklerle modernleştirme çabasıdır. Osmanlı tarihinde inkılâp yoktur. İhtilal ise, devletin siyasî teşkilatını yasalara uygun olmayan şekilde değiştirmek için zor kullanılarak yapılan harekettir. Bozulan düzenin yerine yenisini koymaz. Kimi araştırmacılar, “Anadolu İhtilâli” demektedir. Türk İnkılâbı’nda ihtilâl yoktur. Osmanlı Devleti fiilen yok olduğu için ihtilâl yapacak siyasî güç kalmamıştı.
    Aşamalar
    Bizde ilk plânlı yenilik hareketleri (ıslahat), III. Selim Dönemi (1789-1807)’nden itibaren gerçekleştirilmeye başlanmıştır. Nizâm-ı Cedit adı verilen ıslahatı içerisinde (kurduğu orduya da aynı ad verilmiştir) askerî alandakiler önemli yer tutar. Yine onun döneminde açılan ilk devlet matbaasıyla Batı klasikleri basılarak toplumun Batılılaşması yolunda adım atılmıştır. Batı tarzındaki ıslahat, XIX. yy.da daha geniş ve köklü olarak sürmüştür.
    II.Mahmut, en çok ıslahat yapan padişahtır. Çok yönlü, kalıcı ve ihtiyaçlara cevap verecek nitelikte olmuştur ıslahatı. “Gâvur Padişah” demişlerdir O’na, modernleşmenin gerekliliğini anlayamayanlar. Âyanlarla 1808’de Sened-i İttifak’ı imzalayarak otoritesini kısıtlamıştır (1215 Magna Carta’ya benzerlik göstermektedir). Kurduğu Eşkinci Ocağı’ndan aldığı güçle, 1826’da yeniçeri Ocağı’nı kaldırmış, ıslahatın önündeki bu

    (1) Türkiye’deki Rumlar ile Yunanistan’daki Türklerin mübadele (değiş-tokuş) edilmesi; ancak Batı Trakya Türkleri ile İstanbul Rumlarının bu mübadele dışında tutulması, aşağıdakilerden hangisinin kararları arasındadır? (2000 DMS)
    A) Lozan Antlaşması B) Belgrat Antlaşması C) İstanbul Antlaşması D) Bükreş Antlaşması E) Atina Antlaşması

    (2) I. Batı Anadolu’da yaşayan Rumlar (2004 KPSS)
    II. Gümülcine ve Selanik’te yaşayan Türkler
    III. İmroz, Bozcaada ve İstanbul’da yaşayan Rumlar
    IV. Teselya ve Makedonya’da yaşayan Türkler
    yukarıdakilerden hangisi Lozan Antlaşması’nda nüfus değişimi dışında tutulmuştur?
    A) I-II B) I-II-III C) II-III D) II-III-IV E) III-IV
    Cevap: E ( Teselya ve Makedonya adları Türkiye’de Batı Trakya olarak bilinir; işte bu “seçme” sorusu ).

    (3) Osmanlı Devleti ilk dış borcu, Padişah Abdülmecit Dönemi’nde Kırım Savaşı için 1854’de Fransa ve İngiltere’den almıştır. 1881’de, iflasımızın ilânı anlamına gelen Muharrem Kararnâmesi’ni yayınlamıştır. Bunun üzerine alacaklı devletler borçlarını tahsil edebilmek için, aynı yıl, “Genel Borçlar Yönetimi” anlamına gelen Duyun-u Umûmîye’yi kurmuşlardır. Bu kuruluş Osmanlı Devleti’nin, tuz, tütün, içki, pul gibi en sağlam gelirlerine el koymuştur. Borçların ödenmesi I.Dünya Savaşı’na kadar düzenli bir şekilde sürmüştür. Osmanlı Devleti’nin savaşa girmesiyle ödemeler durdurulmuştur. Millî Mücâdele sırasında ödeme yasağı kaldırılmakla birlikte, paraya ihtiyaç duyulduğundan TBMM, Duyun-u Umûmîye İdâresi’nin gelirlerine el koymuştur(1920). Lozan Antlaşması’nda borçlar yeniden ele alınmış, borçların, Osmanlı İmparatorluğu’ndan ayrılan yerlerin payına düşenlerin dışındakilerin Türkiye tarafından ödenmesi kararlaştırılmıştır. Duyun-u Umûmîye İdâresi 1928’de kaldırılmış, borçlarla ilgili işlerin yönetimi Türkiye’ye bırakılmıştır. Türkiye, payına düşen borçları 1954’te bitirmiştir.

    (4) Türkiye, Fener Rum Patrikhanesi’nin İstanbul’dan çıkartılması isteğini aşağıdakilerden hangisiyle ilgili görüşmelerde dile getirmiştir? (2001 KMS)
    A) Lozan Antlaşması B) İstanbul Antlaşması C) Atina Antlaşması D) Mudanya Antlaşması E) Ankara Antlaşması

    (5) I. Suriye sınırı (2002 KPSS)
    II. Boğazlar sorunu
    III. Savaş tazminatı
    IV. Batı sınırı
    konularından hangileri Lozan Antlaşması’ndan sonra yeniden gündeme gelmiştir?
    A) I-II B) I-III C) I-II-IV D) II-III E) II-III-IV
    büyük engelin yok olması “Vak’a-i Hayriye” olarak adlandırılmıştır. Memur yetiştiren Enderun’un yerine, Mekteb-i Maarif-i Adliye Okulu’nu açmış, ilk kez Avrupa’ya öğrenci göndererek, oradaki yenilikleri izlemek istemiş, Takvim-i Vakayi (Resmî Gazete)’yi çıkarmıştır. İlk nüfus sayımı yapma, “müsadere” uygulamasıyla kişinin malına devletçe el konulması uygulamasını kaldırarak özel mülkiyet hakkını güvenceye alma, bu önemli padişahın yaptıklarından bazılarıdır.
    I.Abdülmecit, 1839 Tanzimat Fermanı (Gülhane Hattı Hûmâyunu)’nı yayınlayarak, ilk kez, padişahın üzerinde kanun gücü olduğunu kabûl etmiştir. Böylece, hukuk devleti anlayışı ortaya çıkmıştır. 1856 Islahat Fermanı, Müslüman olmayanlarla Müslümanlar arasındaki ayrımı ortadan kaldırmıştır. Bu uygulama ile Batılı devletlerin Osmanlı Devleti’nin iç işlerine karışması önlenmek istenmiş, başarılı olunamamıştır.
    1876 I.Meşrutiyet ile ilk kez, halk, devlet yönetiminde söz sahibi olmuş(!), padişah, yetkilerini, Osmanlı Meclis-i Mebusan’ı ile paylaşmıştır. Ancak, II.Abdülhamit, 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı’nı bahane ederek, Anayasal sisteme son vermiştir. 1908 II.Meşrutiyet’in ilânına kadar geçen döneme “İstibdat Devri” denilir.
    Osmanlı Devleti’ndeki ıslahat, Türkiye Cumhuriyeti’nde yapılan inkılâplara temel oluşturmuştur.
    Türk İnkılâbı’nın Özellikleri
    • Halkın büyük kesiminden destek aldığı için, toplumsal bir harekettir.
    • TBMM’nin kontrol ve desteğinde gerçekleştiği için, demokratiktir.
    • Sadece yönetim değil, kültür alanında da yapılmıştır.
    • Evrensel niteliklidir (kimi 3. Dünya ülkelerince örnek alınmıştır).
    • İhtiyaçlara bağlı olarak, akılcı yöntemlerle yapılmıştır.
    • Sınıf temeli yerine halkın bütününü hedef almıştır.
    İnkılâplara Hazırlık
    23 Nisan 1920’de açılan I.TBMM, 1 Nisan 1923’te seçimlerin yenilenmesi kararını almıştır. II.TBMM, 11 Ağustos 1923’te göreve başlamıştır. M. Kemâl, seçimlerden sonra Halk Fırkası’nı kurmuştur (9 Eylül 1923). TBMM’nin ikinci dönemi 1 Ekim 1927’ye kadar sürer. I.TBMM’nin yenilenmesinin sebepleri şunlardır :
    • I.Meclis’in Millî Mücâdele Dönemi’nde yıpranması,
    • I.Meclis içindeki saltanat yanlılarının saf dışı edilerek, Meclise inkılâpçı kadroların alınmak istenmesi.
    A. SİYASÎ ALANDA YAPILAN İNKILÂPLAR
    1-Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922)
    Lozan Konferansı’na İstanbul Hükümeti’nin temsilci göndermesini sağlayamayan İngiltere, “Halifenin kendilerine sığındığı, Müslümanların koruyucusunun bundan böyle Britanya İmparatorluğu olduğu ve TBMM’nin dinsizliği...” yolundaki propagandaya ağırlık vermiş,TBMM hem bu sebep hem ortam uygun olmadığı için halifeliğe dokunmamış, Abdülmecit Efendi’yi halife seçerek İngiliz oyununu bozmuştur.
    2-Cumhuriyetin ilânı (29 Ekim 1923)
    • Millî egemenliğe geçişte en önemli adımdır.
    • Meclis Hükûmeti işlemez duruma geldiği için, hükûmet bunalımı ve devlet başkanlığı sorununa çözüm getirmiştir [Ali Fethi (Okyar) Hükûmeti istifa etmiş ve Meclis yeni hükûmeti bir türlü seçememişti; bu gelişme, Cumhuriyetin ilânını kolaylaştırmış ve ardından Kabine Sistemi’ne geçişi getirmiştir] (1).
    NOT :
    • M. Kemâl oy birliği ile Cumhurbaşkanı seçilmiştir.
    • İlk kez “Kabine” sistemi uygulanmış, İsmet (İnönü) başbakan seçilerek ilk kabineyi (hükûmet) kurmuştur. Kabine sistemi, Meclisin, yürütme yetkisini, Cumhurbaşkanınca milletvekilleri içinden seçilen başbakanın yine milletvekilleri içinden atadığı bakanlar aracılığı ile kullanmasıdır. Hükûmet, TBMM karşısında hiç bir özellik taşımaz; her zaman denetlenebilir ve görevden uzaklaştırılabilir.
    • Ali Fethi (Okyar) Meclis başkanı seçilmiştir.
    • Cumhuriyetin ilânı, yeni inkılâplara ortam hazırlamıştır.
    3-Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924)
    Kaldırılma sebepleri:
    • Cumhuriyet rejimi ile halifelik kurumunun bağdaşmaması.
    • Halifeliğin, devletin lâikleştirilmesinde önemli bir engel olması (Cumhuriyetin her yönüyle gelişmesi için lâikliğe geçiş zorunlu görülmüştür).
    • Halifeliğin, saltanat yanlılarının güç aldığı bir makam durumuna gelmesi ve bunun sonucu olarak, Halife Abdülmecit Efendi’nin, padişah gibi davranarak yetkilerini aşması.
    • Yapılacak inkılâpların önündeki en büyük engel olması(sınav komisyonları, halifeliğin kaldırılmasının en önemli sebebi olarak bunu kabul eder).
    Halifeliğin kaldırıldığı gün alınan kararlar :
    • Tevhid-i Tedrisat Kanunu çıkartılmıştır.
    • Şer’iye ve Evkâf Vekâleti kaldırılarak, Vakıflar Genel Müdürlüğü ile Diyanet İşleri Başkanlığı kurulmuş, Başbakanlığa bağlanmışlardır.
    • Erkân-ı Harbiye-i Umûmîye Vekâleti kaldırılmış, yerine, Millî Savunma Bakanlığı ve Genel Kurmay Başkanlığı kurulmuştur (Erkân-ı Harbiye Vekâleti’nin kaldırılması, ordunun siyâsetten uzak tutulması amacını taşımaktadır. Atatürk bu konuya çok önem vermiştir) (2).
    • Osmanlı hânedan üyelerinin yurt dışına çıkartılması kararı alınmıştır.

    (1) 1923 sonbaharında Fethi Okyar Hükümeti’nin çekilmesiyle meydana gelen hükümet bunalımı aşağıdaki olaylardan hangisinin gerçekleşmesine zemin hazırlamıştır? (2003 KPSS)
    A) Meclis Hükümeti sisteminin benimsenmesine C) Cumhuriyetin ilanına E) Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nun çıkarılmasına
    B) Halifeliğin kaldırılmasın D) İstiklal Mahkemelerinin kurulmasına
    Cevap: C

    (2) Aşağıdakilerden hangisi, Mustafa Kemal’in İttihat ve Terakki Partisi’nden ayrılmasının nedenlerinden biridir? (2000 DMS)
    A) Yıldırım Orduları Komutanlığı’na atanması D) Askerlerin siyasi hayata karışmasına karşı olması
    B) Hareket Ordusu’nun kurmay başkanı olması E) Osmanlı Devleti ile İtalya arasında çıkan savaşa katılması
    C) Veliaht Vahdettin ile Almanya seyahatine çıkması
    Cevap: D
    Halifeliğin kaldırılmasının sonuçları : (1)
    • İnkılâplar ve millî egemenliğin önündeki en büyük engel ortadan kalkmıştır.
    • Bu kurum aracılığıyla iç işlerimize karışma çabaları önlenmiştir.
    • Devletin rejimi konusunda tartışmaya yol açabilecek bir kurum kaldırılmıştır.
    NOT : Lâikliğin ilk aşaması, saltanat, en önemli aşaması halifeliğin kaldırılmasıdır. 1928 yılı üçüncü aşama (Devletin dininin İslâm olduğu ibaresinin 1924 Anayasası’ndan çıkartılması), son aşama, Lâiklik İlkesinin 1937’de 1924 Anayasası’na girmesidir (2) (3).
    4- 1924 Anayasası (10 Nisan 1924)
    105 maddeden oluşmuştur. Siyasî ve hukûkî inkılâptır.
    1.Madde : Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
    2.Madde : Türk Devletinin dini İslâm, dili Türkçe, başkenti Ankara’dır (13 Ekim 1923’de başkent olmuştur).
    3-4.Maddeler : Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir. Bu egemenliğin tek temsilcisi TBMM’dir.
    1921 Anayasası’ndaki kuvvetler birliği devam etmiş, ancak, meclis hükümeti sisteminin yerini kabine sistemi almıştır. Halifeliğin kaldırılmasından sonra oluşan tepkileri yatıştırmak için devletin dini ifade edilmiştir. Seçme ve seçilme hakkı yalnız erkeklere verilmiştir.
    B. HUKUK ALANINDA YAPILAN İNKILÂPLAR
    1- İnkılâbı gerektiren sebepler: Osmanlı Devleti’nde hukukta birlik yoktu. Müslümanlara uygulanan hukuk, örfî ve şer’i olarak ikiye ayrılmış, Müslüman olmayanlar kendi cemaat hukuklarını uygulamışlardır. Mevcut hukuk sistemi, lâik düzene geçişte engel oluşturuyordu.
    2- Hukuk alanında yapılan başlıca yenilikler
    • 1921 ve 1924 Anayasaları hazırlanmıştır.
    • 1924’te Şer’iye Mahkemeleri kaldırılmıştır.
    • 1925’de Ankara’da Hukuk Mektebi açılmıştır (Cumhuriyetin açtığı ilk yüksek okuldur).
    • 1926’da Medenî Kanun’un kabûlü ile (Mecelle’nin yerini almıştır) (4) (5).
    • Etnik ve dinî kökenine bakılmaksızın vatandaşlar eşit sayılmış, hukuk alanında birlik sağlanmıştır.
    • Tek eşlilik ve resmî nikâh getirilmiştir.
    • Kadına da boşanma hakkı tanınmıştır.
    • Mîrâs eşitliği getirilmiştir.
    • Kadının özgürce meslek seçimi ön görülmüştür.
    • Mahkeme tanıklığında kadın erkek eşitliği sağlanmıştır.
    • Evlât edinme işleri düzenlenmiştir.
    • Patrikhane ve konsolosluk mahkemeleri kaldırılmış, azınlıklar, kendi istekleriyle Türk kanunlarına tabi olmuşlardır.
    NOT :
    • Kadın haklarında ilk önemli aşama, Türk Medenî Kanunu’nun onaylanmasıyla gerçekleşmiştir. Kanunla sosyal ve ekonomik haklar elde eden kadınlar, 1930 yerel seçimlerinde seçme, 1934 genel seçimlerinde seçme-seçilme hakkını elde etmişlerdir. (6)
    • Türkiye’deki Müslüman olmayan topluluklar, Lozan Antlaşması’nın kendilerine tanıdığı haklardan vazgeçtikleri,Türk Medenî Kanunu’na uymak istediklerini bildirmişlerdir. Hükûmetçe de bu isteğin kabûlü ile Avrupa devletlerinin müdahaleleri ortadan kalkmıştır..


    (1) Halifeliğin kaldırılmasının, (2005 KPSS)
    I. Tekke ve türbelerin kapatılması,
    II. Medreselerin kapatılması,
    III. Bolu ve Düzce ayaklanmalarının çıkması
    olaylarından hangilerini etkilediği savunulur?
    A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III
    Cevap: A

    (2) 1923 yılında 1921 Anayasası’nda bazı değişiklikler yapılmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu değişikliklerden birisi değildir? (2004 KPSS)
    A) Başbakanı Cumhurbaşkanının seçmesi
    B) “Türkiye Devletinin dini İslamdır” hükmünün çıkarılması
    C) Cumhurbaşkanının Meclis tarafından seçilmesi
    D) Bakanlar Kurulunun Başbakan tarafından oluşturulması
    E) Cumhurbaşkanının bir seçim dönemi için oluşturulması

    (3) Cumhuriyet döneminde hangi yıl yapılan anayasa değişikliği ile “Devletin dini İslam dinidir” maddesi anayasadan çıkartılmıştır? (2003 KPSS)
    A) 1921 değişikliği ile B) 1924 değişikliği ile C) 1928 değişikliği ile D) 1937 değişikliği ile E) 1961 değişikliği ile

    (4) Atatürk döneminde Türk kadınlarına birtakım sosyal ve siyasal haklar verilmiştir. (2002 KPSS)
    Aşağıdakilerden hangisi diğerlerinden önce verilmiştir?
    A) Milletvekili seçme hakkı
    B) Milletvekili seçilme hakkı
    C) Muhtarlık seçimlerine katılma hakkı
    D) Belediye seçimlerine katılma hakkı
    E) Miras ve boşanma hakkı
    Not: Kadınlara, miras ve boşanma hakkı Medenî Hukuk’la 1926, belediye seçimlerine katılma hakkı 1930, muhtarlık seçimlerine katılma hakkı 1933, milletvekili seçme ve seçilme hakkı 1934’de verilmiştir.

    (5) Cumhuriyet Dönemi’nde erkeğin aile kurumuyla ilgili ayrıcalıkları büyük ölçüde aşağıdakilerden hangisiyle kaldırılmıştır? (2001 KMS)
    A) Lâiklik ilkesinin anayasa güvencesine alınması
    B) Türkiye’nin Milletler Cemiyeti’ne üye olması
    C) Medeni Kanun’un kabul edilmesi
    D) İtalyan Ceza Kanunu’nun adapte edilerek yürürlüğe girmesi
    E) Çok partili demokratik hayata geçilmesi
    Cevap: C

    (6) Türk kadını, milletvekili seçme ve seçilme hakkını aşağıdakilerden hangisiyle almıştır? (2005 KPSS)
    A) Çok partili seçim sisteminin kabul edilmesiyle C) 1876 Anayasası’nın yürürlükten kaldırılmasıyla E) Tek dereceli seçim sistemine geçilmesiyle B) Medeni Kanun’un kabul edilmesinden hemen sonra D) 1934 yılında çıkartılan yasayla


    C. TOPLUMSAL ALANDA YAPILAN İNKILÂPLAR (1,2,3,4)
    Çağdaş ve lâik bir toplumsal düzenin kurulabilme ve kök salabilmesi, değişimlerin halkın yaşamının bir parçası haline gelmesine bağlı olduğu için yapılmışlardır.
    1-Tekke, Türbe ve Zâviyelerin kapatılması (30 Kasım 1925)
    Toplumda bölünme ve huzursuzluğa son vermek, halkın din yoluyla sömürülmesini engellemek amacıyla kapatılmışlardır. Ayrıca, varlıkları, lâikliğe gidişe engel olarak görülmüştür.
    NOT :Kültürel sembol sayıldıkları için, Hacı Bektaşi Veli, Eyüp Sultan, Mevlâna, Yavuz Sultan Selim ve Fatih Sultan Mehmet’in türbeleri kânun kapsamı dışında bırakılmıştır.
    2- Kıyafet değişikliği-Şapka Kanunu (25 Kasım 1925)
    1925 yılında çalışmalara başlanmış, ordu birliklerinde siperlikli şapkalara geçilmiştir. Ardından devlet memurlarına şapka giyme zorunlu tutulmuştur. 1934’de çıkarılan bir kanunla da, din adamlarının dinsel kıyafetlerini yalnızca ibadet yerlerinde giymeleri zorunlu hâle getirilmiştir (Diyanet İşleri Başkanı, Patrik ve Hahambaşı kapsam dışında tutulmuştur).
    3- Takvim – saat – rakam - ölçü sistemleri – hafta sonu tatilinin değişmesi
    Osmanlı Devleti’nde Hicrî ve Rûmî takvim kullanılmıştır. Milâdî takvim ve uluslar arası saat sistemi 1925’de kabûl edilmiş, 1 Ocak 1926’da uygulamaya girmiştir. 1928’de uluslar arası rakamlar yürürlüğe girmiş, 1931’de ölçülerde değişiklik yapılmıştır. 1935’de hafta sonu tâtili cumadan pazara alınmıştır.
    4- Soyadı Kanunu (21 Haziran 1934) (5)
    M. Kemâl’e Atatürk soyadı TBMM tarafından verilmiştir. Ayrıca, aynı yıl çıkartılan bir kanunla, “ağa, hacı, molla, efendi” vb… unvanların kullanılması yasaklanmıştır



    (1) Osmanlı’nın son dönemlerinde yapılan ıslahatlarla ülkede bazı alanlarda ikili uygulamalar meydana gelmiştir. (2003 KPSS)
    Cumhuriyet döneminde hangi alanlarda yapılan inkılaplarla bu
    uygulamalar son bulmuştur?
    A) Tarım – Ticaret
    B) Eğitim – Hukuk
    C) Tarım – Din
    D) Din – Siyaset
    E) Yönetim – Ekonomi
    Not: Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim, Medenî Kanun ile hukuk alanındaki ikili uygulama ortadan kalkmıştır.

    (2) I. Ağırlık ve ölçü birimlerinin değiştirilmesi (2001 KMS)
    II. Miladi takvimin kabul edilmesi
    III. Medreselerin kapatılması
    Yukarıdaki inkılapların hangileri, inkılabın ilgili olduğu alanda birlik sağlamak amacıyla yapılmıştır?
    A) Yalnız I B) I ve III C) Yalnız II D) I, II ve III E) Yalnız III
    Not: Ağırlık ve ölçü birimlerinin değiştirilmesiyle okka ve arşın gibi ölçülerin kullanılması, Milâdî Takvim’e geçilmesi ile Rûmî Takvim’in kullanılması, medreselerin kapatılması ile de eski eğitim sistemi sona ermiştir.
    Cevap : D

    (3) I. Aşar vergisinin kaldırılması (2002 KPSS)
    II. Miladi takvimin kabulü
    III. Kabotaj Kanunu’nun çıkarılması
    IV. Hafta tatilinin cumadan pazara alınması
    V. Teşvik-i Sanayi Kanunu’nun kabulü
    Ticari yönden Batı ülkelerine uyum sağlamak amacıyla yapılan
    değişiklikler yukarıdakilerden hangileridir?
    A) II-IV B) III-IV-V C) I-II D) I-II-III-IV-V E) II-III-IV
    Çözüm: Milâdî Takvim’in kabûl edilmesi ve hafta sonu tatilinin pazara alınması Avrupa ülkeleri ile Türkiye arasında ticareti kolaylaştıran bir durumdur. Aşâr vergisinin kaldırılması çiftçilerin ekonomik durumunu iyileştirmeye yöneliktir. Kabotaj Kanunu ile Türk limanlarından yabancı işletmeler kaldırılmıştır. Teşvik-i Sanayi Kanunu özel sektörün sanayi yatırımlarını kolaylaştırma amacıyla çıkartılmıştır.
    Cevap: A

    (4) Aşağıdakilerden hangisi, diğerlerinden sonra çıkarılan bir kanundur? (1999 DMS)
    A) Tekke, türbe ve zâviyelerin kapatılmasıyla ilgili kanun
    B) Türk Medenî Kanunu
    C) Takrir-i Sükûn Kanunu
    D) Hilafetin kaldırılmasıyla ilgili kanun
    E) Soyadı Kanunu

    (5) 1934’de çıkartılan bir kanunla “ağa, hacı, molla, efendi, hazret vb” unvanların kullanılması yasaklanmıştır. (2003 KPSS)
    Bu yasaklamanın amacı aşağıdakilerden hangisidir?
    A) Halifeliğin gücünü azaltmak
    B) Osmanlı hanedanının etkisini kırmak
    C) Modern toplumlara uyum sağlamak
    D) Toplumda ayrıcalıklı olmayı önlemek
    E) Lâikliği yaymak
    Cevap: D






    D. EĞİTİM ALANINDA YAPILAN İNKILÂPLAR (1)
    1-Tevhid-i Tedrisat Kanunu (3 Mart1924)
    • Eğitim - öğretim alanında birlik sağlanmıştır.
    • Millî Eğitim Bakanlığı kurularak, eğitim kurumları devlet denetimine alınmıştır.
    • Medreseler kapatılmıştır.
    • Herkes için ilk öğretim zorunluluğu getirilmiştir.
    • Çağdaş ve lâik eğitim sisteminin kurulmasını sağlayan en önemli adımdır.
    • 2 mart 1926’da, ilk ve orta öğretimin esaslarını belirleyen “Maarif Teşkilâtı Hakkında Kânun” çıkarılmıştır.
    2-Harf İnkılâbı (1 Kasım 1928)
    • Bu inkılâbın ardından Millet Mektepleri açılarak, ilkokul seviyesini geçmiş olan vatandaşlara yeni harflerle okuma yazma
    öğretilmiştir. (2) (3)
    • Halk Evleri açılmıştır.
    3-Türk Tarih Kurumu (15 Nisan 1931)
    Devlet milliyetçi temeller üzerine oturtulduğu için, Osmanlı-İslâm târihiyle sınırlı ve ümmetçi geleneğe sahip târih anlayışını değiştirmek için kurulmuştur.
    4-Türk Dil Kurumu (12 Temmuz 1932)
    Türk dilini zenginleştirmek, yabancı sözcükleri dilden çıkarmak, teknik kavramlara karşılık bulmak için kurulmuştur.
    5-Üniversite Reformu
    • 1925’te Ankara’da Hukuk Mektebi açılmıştır.
    • Osmanlı Devleti’nin tek üniversitesi Darü’l Fûnun, 1933’te İstanbul Üniversitesi’ne çevrilmiştir.
    • 1936’da, Ankara’da Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi açılmıştır.
    NOT : Atatürk, 1931’den sonra zamanının çoğunu dil ve târih çalışmalarıyla geçirmiştir.
    E. EKONOMİ ALANINDA YAPILAN İNKILÂPLAR (4)
    Ekonomik çalışmalara daha Millî Mücâdele sürerken başlanmıştır. I.TBMM, 1 Mart 1922’de ekonominin hedeflerini belirlemeye çalışmıştır. Ekonomide yabancı sermaye işletmeciliğine karşı çıkmış, kamu yararını doğrudan ilgilendiren işletmelerin millîleştirilmesini kendisine birinci hedef olarak seçmiştir.
    1-İzmir İktisat Kongresi (18 Şubat - 4 Mart 1923)
    Lozan Barış Antlaşması’ndan önce toplanmıştır. Çeşitli meslek gruplarından oluşan kongrede, kalkınmanın kendi çabamızla gerçekleşmesi ön görülmüş, “Misâk-ı İktisadî” kabûl edilmiştir : “Türk Milleti, kan dökerek sahip olduğu millî bağımsızlık ilkesinden hiçbir şekilde fedâkârlık yapmayacaktır. Bu bağımsızlık ilkesi içinde ekonomik kalkınmamız sağlanacaktır. Siyasî bağımsızlık gibi ekonomik bağımsızlık da esastır”.
    Alınan başlıca kararlar:
    • Kredi kurumlarının düzenlenmesi,
    • Köylü işletmelerinden büyük üretim ünitelerine geçilmesi,
    • Vergi sisteminde reform,
    • Devletin de temel yatırımları yapması,
    • Topraksız çiftçiye toprak verilmesi,
    • Yatırımcılara kredi sağlayacak bankaların kurulması,
    • Önemli kuruluşların millileştirilmesi,
    • Yerli malların karada ve denizde ucuz tarife ile taşınması,
    • Yer altı zenginliklerinin saptanarak işletilmesi,
    • Üretimde temel tüketim mallarına öncelik verilmesi,
    • Teknik eğitimin geliştirilmesi,


    (1) Osmanlı yenileşme tarihinde Batı tarzında kurumlar oluşturulurken geleneksel kurumlar da varlığını sürdürmüştür. Bu durum toplumda ikiliklerin oluşmasına neden olmuştur. (2002 KPSS)
    Cumhuriyet döneminde,
    I. Eğitim
    II. Turizm
    III. Hukuk
    Alanlarından hangilerinde ikili uygulamalara son verecek uygulamalar yapılmıştır?
    A) Yalnız I B) I-III C) Yalnız II D) II-III E) Yalnız III
    Not: Medenî kanun’un kabûl edilmesiyle hukuk, Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile de eğitim alanında birlik sağlanmıştır.

    (2) I. Halkevleri (2001 KMS), (2004 KPSS)
    II. Millet Mektepleri
    III. Köy Enstitüleri
    Yukarıdakilerden hangileri, Atatürk Dönemi’nde kurulmuştur?
    A) I B) I-II C) II D) I-II-III E) III
    Not: Millet Mektepleri 1928, Halk Evleri 1932, Köy Enstitüleri 1940’da kurulmuştur.

    (3) Aşağıdakilerden hangisi Millet Mekteplerinin amaçlarından birisidir? (2001 KMS)
    A) Basılan kitap sayısını artırmak D) Okuma ve yazmada kolaylık sağlamak
    B) Eğitim ve öğretimi birleştirmek E) Okuma yazma oranını artırmak
    C) Yüksek okul sayısını artırmak
    (Millet Mektepleri, ilkokul seviyesini geçmiş vatandaşlara yeni harflerle okumayı öğretmek için açılmıştır. Cevap, D şıkkıdır. Bununla birlikte, Millet Mekteplerinin açılmasından sonra 2,5 milyondan fazla insan okuma-yazma öğrenmiştir; çelişkili bir soru).

    (4) Cumhuriyetin ilk yıllarında, aşağıdaki alanlardan hangisine ekonomik kalkınmada öncelik verilmemiştir? (2001 KMS)
    A) Tarım B) Ulaştırma C) Ticaret D) Turizm E) Sanayi
    Not: Tarım, ticaret, sanayi ve ulaştırma alanlarında, halkın temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yatırım yapılmıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarında turizm alanına öncelik verilmemiştir.



    • Demiryolları inşasının bir programa bağlanması,
    • Yerli malı kullanımının sağlanması,
    • Sanayii teşvik edici yasaların çıkarılması, özellikle gümrük tarifelerinin milli sanayiin kalkınma ihtiyaçlarına göre değiştirilmesi,
    • Hammaddesi yurt içinde olan endüstri kollarının kurulması,
    2-Tarım alanında gelişmeler
    • Köylü için ağır bir yük olan aşâr vergisi kaldırılmıştır (1925). (1) (2)
    • Tarım Kredi Kooperatifleri kurulmuştur (1928-1929).
    • Toprak reformu yapılmaya çalışılmış, tam başarılı olunamamıştır (1929).
    • Numûne fidanlık ve üretme çiftlikleri kurulmuştur.
    • Yüksek Ziraat Enstitüsü kurulmuştur (1933).
    • Veteriner okulları açılmıştır.
    • Tohum ve hayvan ıslahı çalışmaları yapılmıştır.
    • Çay ve şekerpancarı gibi endrüstriyel bitkilerin ekimi yaygınlaştırılmıştır.
    3- Sanayi alanında gelişmeler (3)
    Özel sektöre ait ilk fabrika, 26 kasım 1926’da açılan Alpullu Şeker Fabrikası’dır. Onu 17 Aralık 1926’da Uşak Şeker Fabrikası’nın açılışı izlemiştir. İkisi de özel sektöre aittir. Özel sektörü sanayi alanına çekmek ve özendirmek için 28 Mayıs 1927’de Teşvik-i Sanâyi Kanunu çıkartılmış, vergi muafiyeti getirilmiştir (4). Ancak, özel sektörde yeterli sermaye ve teknik bilgi bulunmuyordu. 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı da durumu olumsuz yönde etkilemiştir. Aynı yıl Devletçilik İlkesi’nin uygulanması zorunlu olmuş (5), 1933’de Birinci Beş Yıllık Sanayi Plânı kabûl edilmiş, 1934’de uygulamaya konulmuş, başarılı da olunmuştur (6). Devlet, bu bunalımlı dönemde, halkın temel ihtiyacı olan un, şeker, dokuma ve yatırımcıların ihtiyacı olan kömür (halk ormanları yakmakla meşgûldü), akaryakıt ve demir üretimine ağırlık vermiştir (İkinci Beş Yıllık Sanayi Plânı da yapılmış, ama, II. Dünya Savaşı sebebiyle uygulanamamıştır (7). 8. Beş yıllık Kalkınma Plânı 2001-2005 arasını kapsamaktadır).
    • 1933’te Sümerbank kurulmuştur.
    • 1935’te Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü kurulmuştur.
    • 1939’da ilk büyük sanayi kuruluşu olan Karabük Demir Çelik İşletmeleri üretime başlamıştır.
    • Etibank, Paşabahçe Cam, Beykoz Deri, İzmit Kâğıt (SEKA) fabrikaları da bu dönemde açılmıştır.


    (1) I. Aşar vergisinin kaldırılması (2001 KMS)
    II. Doğu Anadolu’da muhtaç çiftçilere toprak dağıtımına dair kanunun kabul edilmesi
    III. Ziraat Bankası’nın kurulması
    Köylüyü rahatlatmak ve üretimi artırmak amacıyla yukarıdaki gelişmelerden hangileri Atatürk Dönemi’nde gerçekleştirilmiştir?
    A) Yalnız I B) I ve II C) Yalnız II D) II ve III E) Yalnız III
    Not: Türk köylüsü üzerinde önemli bir yük olan Aşâr vergisinin kaldırılması tarımsal alanda büyük bir rahatlama sağlamıştır. 1945’de Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu çıkartılmış, toprak ağası milletvekillerinin kösteklemesi sonucu uygulanamamıştır. Ziraat Bankası, Mithat Paşa’nın girişimleriyle çiftçilere kredi sağlamak amacıyla 1863 yılında kurulmuştur.

    (2) I. Ürün üzerinden alınması (2004 KPSS)
    II. Her bölgeden farklı oranda toplanması
    III. Gayri Müslimlerden alınması
    Yukarıdakilerden hangisi Aşar vergisinin özelliklerindendir?
    A) Yalnız I B) I-II C) Yalnız II D) I-II-III E) Yalnız III
    Cevap: A

    (3) I. Kabotaj Kanunu’nun kabul edilmesi
    II. İzmir İktisat Kongresi’nin toplanması
    III. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı’nın uygulanması
    Yukarıdaki olayların kronolojik sıralaması aşağıdakilerden hangisidir? (2005 KPSS)
    A) I, II, III B) II, I, III C) II, III, I D) III, I, II E) III, II, I
    Cevap: C

    (4) Aşağıdakilerden hangisi 28 Mayıs 1927’de çıkartılan Teşvik-i Sanayi Kanunu’nun amacıdır? (2002 KPSS)
    A) Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı’nı uygulamak
    B) Devletçilik ilkesini uygulamak
    C) Yer altı zenginliklerini çıkarmak
    D) Özel teşebbüsü güçlendirmek
    E) İşsizlere devlet tarafından iş sağlamak

    (5) Türkiye’de Devletçilik ilkesi hangi yıldan başlayarak uygulamaya konulmuştur? (2000 DMS)
    A) 1927 B) 1939 C) 1929 D) 1940 E) 1933

    (6) “Birinci Beş Yıllık Plan” hangi yılda uygulanmaya başlandı? (2004 KPSS)
    A) 1931 B) 1932 C) 1934 D) 1935 E) 1936

    (7) 1933 yılında kabul edilen Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı başarıyla sonuçlandırılmış ve Türk sanayisi ilerleme yoluna girmiştir. Ancak İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı istenilen şekilde uygulanamamıştır. (2001 KMS)
    İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı’nın uygulanamamasında aşağıdakilerden hangisi etkili olmuştur?
    A) Dünyada büyük bir ekonomik bunalımın yaşanmaya başlaması
    B) II. Dünya Savaşı’nın çıkması
    C) Özel girişimcilerin sayıca az olması
    D) Teşvik-i Sanayi Kanunu’nun çıkarılmasının gecikmesi
    E) Devletçilik ilkesinin uygulanmaya başlaması




    4-Ticaret alanında gelişmeler
    • Lozan Antlaşması ile kapitülasyonlar kaldırılmıştır.
    • Özel sektöre kredi sağlamak için ilk özel banka olan İş Bankası kurulmuştur (1924).
    • Türk denizlerinde gemi işletme hakkını sadece Türkiye’ye veren 1926’da Kabotaj Kanunu çıkartılmıştır (1).
    • 1930’da Merkez Bankası kurulmuştur ( Merkez Bankası’nın işlevini o zamana kadar Osmanlı Bankası yapmıştır).
    F. ULAŞIM ALANINDA GELİŞMELER
    • Yabancı şirketlerin elinde bulunan demiryolları ve limanlar millîleştirilmiştir (1939’a kadar demiryolu yapımına öncelik verilmiştir).
    • Kabotaj Kanunu çıkarıldıktan sonra deniz taşımacılığı geliştirilmiştir.
    G. SAĞLIK ALANINDA GELİŞMELER
    • 1920 ‘de Sağlık Bakanlığı kurulmuştur.
    • Devlet ve Numûne hastaneleri açılmıştır.
    • Hıfzısıhha Enstitüsü Kurulmuştur.
    • Salgın hastalıklara karşı mücadele başlatılmıştır(verem ve trahom).
    • Kızılay güçlendirilmiştir.
    • Çocuk Esirgeme Kurumu açılmıştır.

Sayfayı Paylaş