Islam Kültürü Etkisindeki Ilk Eserler

Konu 'Türk Edebiyatı Ders Notları' bölümünde Murat AKSOY tarafından paylaşıldı.

  1. Murat AKSOY

    Murat AKSOY Türkçe Sevdalısı Özel Üye

    Katılım:
    25 Ekim 2007
    Mesajlar:
    49.558
    Beğenileri:
    886
    Ödül Puanları:
    38

    İSLAM KÜLTÜRÜ ETKİSİNDEKİ İLK ESERLER

    İslâm kültürü etkisindeki ilk eserler doğu lehçesi (Hakaniye Türkçesi) ile oluşturulmuştur. Bunların başlıcaları şunlardır :

    1. Kutadgu Bilig

    1070'te Yusuf Has Hacip'in yazdığı bu eser, İslâm kültürü etkisindeki ilk ürün olma niteliği taşır. "Hükümet
    Olma Bilgisi" anlamı taşıyan Kutadgu Bilig'in başlıca özellikleri şöyle sıralanabilir:
    * 1070'te Tabgaç Buğra Han'a sunulmuştur. * Türk edebiyatında aruz ölçüsüyle yazılmış ilk eserdir.
    * Edebiyatımızın ilk mesnevisidir. 6645 beyit- ten oluşmuştur.
    * Eserde ideal bir devlet yönetiminin nasıl olması gerektiği sembollerle anlatılmıştır. Yusuf Has Hacip, bu eserinde bireyin ve toplumun mutlu olması için nasıl bir siyaset izlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Eser, bu yönüyle bir politika kitabi, bir siyasetnâmedir.
    * Eserde aruzla yazılan beyitler dışında, Türk şiirine özgü dörtlükler, cinaslar da bulunur. Hakaniye Türkçesiyle yazılan eserde Arapça, Farsça sözcükler de kullanı4mıştır.
    * Kutadgu Bilig'de dört kişi konuşturulur. Bunlar, sembolik şahıslardır. Bunlardan "Gündoğdu" adlı hükümdar, adaleti; "Aytoldı" adlı vezir, mutluluğu; vezirin Ögdülmüş adlı oğlu aklı; "Odgurmuş" adlı bir dindar da âkıbeti (hayatın sonu) sembolize eder.
    2. Divanü Lügati't - Türk
    "Türk Dilleri Sözlüğü" anlamına gelen bu eseri 1072 - 1074 yılları arasında Kaşgarlı Mahmut, Araplara Türkçe’yi öğretmek amacıyla yazmıştır.
    Divan-ü Lügati't-Türk'ün başlıca özellikleri şunlardır
    Eser, Türk dilinin ilk sözlüğü, ilk dilbilgisi kitabı sayılır.
    Arapça olarak yazılmış, 7500 Türkçe sözcüğün açıklaması yapılmıştır.
    Eserde, Türkçe sözcüklerin anlamı verilmekle yetinilmemiş, sözcüğün türü, yapısı cümledeki kullanımı da gösterilmiştir. Yine aynı sözcüğün değişik Türk boylarındaki söylenişleri belirtilmiş, bu sırada o Türk boylarının yaşam biçimleri ve yaşadıklar coğrafya hakkında da bilgiler verilmiştir.
    Eserde Türk diliyle kaleme alınmış şiir örnekleri (koşuklar, sagular) destan parçaları, atasözleri (savlar) ve deyimler vardır Sözlü dönem Türk edebiyatına ait bilgilerin çoğu bu kaynakta yer almaktadır.


    Eser, ansiklopedik bir nitelik taşır. Tarih coğrafya, folklor... bilimleri açısından temel bir kaynaktır.

    Esere o döneme ait bir Türk illeri harita da eklenmiştir.

    3. Atabet-ül Hakayık
    "Gerçeklerin Eşiği" anlamına gelen bu eser, 12. yüzyılın başlarında Edip Ahmet Yükneki tarafından Hakaniye lehçesiyle yazılmıştır Eserin başlıca özellikleri şunlardır :
    Ayet ve hadislere dayanarak Islâm ahlakın öğretmeye çalışan didaktik bir eserdir.
    Eserin giriş kısmı'(Allah'ın, Peygamberin,Dört Halifenin övüldüğü bölüm), gazel biçiminde kafiyelenmiş 46 beyitten oluşur.
    Eserde asıl konuyu anlatan bölüm mani biçiminde kafiyelenmiştir ve 101 dörtlükten oluşur.
    Aruz ölçüsüyle ve Kutadgu Bilig'in kalıbıyla yazılmıştır.
    Eser; dindar olmanın erdemlerinden, iyilikten, cömertlikten söz eden bir öğütler kitabı olarak tanımlanabilir.

    4. Divan-ı Hikmet
    12. yüzyılda Türk tasavvuf edebiyatının ilk ' şairi sayılan Türkistanlı Hoca Ahmet Yesevi tarafından yazılmıştır.Eserde şu özellikler görülür:
    Divan-ı Hikmet dini,tasavvufi konuları işleyen didaktik bir şiir kitabıdır.
    Koşma nazım biçimiyle ve hece ölçüsüyle (7'li, 12'li kalıplarla) yazılmıştır.
    Nazım birimi dörtlüktür; dörtlüklerin her biri "hikmet" (bilgece söylenmiş söz) adını alır. Dörtlüklerde yarım uyak çoktur.
    Hakaniye lehçesiyle yazılmıştır. Arapça,Farsça sözcükler azdır.
    Gazel ve mesnevi nazım biçimiyle yazılmış hikmetler de vardır.
    Eserdeki şiirlerin tümü Ahmet Yeseviye ait değildir.
    Esere, zaman içinde Yesevi tarikatına bağlı dervişlerin şiirleri de karışmıştır.
    Eser, başta Yunus emre olmak üzere, birçok tasavvuf şairini etkilemiştir.

Sayfayı Paylaş