İSLÂMİYET’TEN ÖNCE ORTA ASYA’DA KURULAN TÜRK DEVLETLERİ

Konu 'Tarih - İnkılap Tarihi (Soru-Cevap-Konu Anlatım)' bölümünde zombie tarafından paylaşıldı.

  1. zombie

    zombie Üye

    Katılım:
    22 Şubat 2008
    Mesajlar:
    44
    Beğenileri:
    2
    Ödül Puanları:
    6

    İSLÂMİYET’TEN ÖNCE ORTA ASYA’DA KURULAN TÜRK DEVLETLERİ
    I. ÜNİTE
    I. SİYÂSÎ TÂRİH
    Orta Asya’dan yapılan ilk Türk göçlerinin sebepleri:
    • İklimin olumsuz yönde değişmesi
    • Türklerin kendi aralarındaki mücadele
    • Salgın hayvan hastalıkları
    • Nüfus artışı
    • Yeni yerler ele geçirme isteği
    • Çin’in baskısı
    İlk Türk göçlerinin sonuçları:
    • Türk kültür ve uygarlığı geniş alanlara yayılmıştır.
    • At sayesinde kısa sürede geniş alanlara yayılma ve çok sayıda devlet kurulması, Türk târihinin bir bütün olarak incelenmesini zorlaştırmaktadır.
    A.ASYA HUN İMPARATORLUĞU
    • Bilinen ilk Türk devletidir.
    • Orta Asya’da günümüzde Moğolistan sınırları içinde kalan Ötügen Bölgesi’nde kurulmuştur. Bu bölgeyi Orta Asya Türkleri kutsal saymışlardır.
    • Yazı kullanmadıkları için, haklarında bilgiyi Çin kaynakları vermektedir.
    • Bilinen ilk hükümdarı Teoman’dır. İpek Yolu egemenliği için Türklerin Çin’e yaptıkları akınları o başlatmıştır. Çinliler, akınları durdurmak için M.Ö. 214’te Çin Seddi’nin yapımına başlamışlardır.
    Teoman’dan sonra Asya Hunlarının başına oğlu Mete geçmiştir. Onun döneminde:
    • Türk siyâsî birliği sağlanmıştır.
    • Kağana danışmanlık yapan Kurultay (Kengeş) Meclisi kurulmuştur (1).
    • Çin yenilgiye uğratılarak, vergiye bağlanmış, İpek Yolu egemenliği sağlanmıştır.
    • Asya Hun İmparatorluğu en parlak dönemini yaşamıştır.
    • Mete, M.Ö. 209’da, günümüz ordularında kullanılan onluk, binlik, yüzlük sistemi yaratmıştır. Bu arada, Çin’i defalarca yenmesine rağmen, yoğun Çin nüfusu içinde Türklerin erimesini önlemek için, bu ülkeye yerleşmeyi düşünmemiştir.
    • Oğuz Kağan Destanı Asya Hunlarından kalmadır. Oğuz Kağan’ın Mete olduğu iddia edilmektedir.
    Kavimler Göçü (M.S. 375)
    Asya Hun İmparatorluğu’nun parçalanmasından sonra Hunlardan bir bölümü batı yönünde ilerlemeye başlamış, önlerine çıkan kavimleri Avrupa içlerine doğru göçe zorlamışlardır. Bu olay, Avrupa ve dünya târihinde önemli sonuçlar yaratmıştır:
    • Roma İmparatorluğu, 395 yılında Doğu (Bizans) ve Batı olarak ikiye ayrılmış, Batı Roma İmparatorluğu 476’da yıkılmıştır.
    • Çok sayıda topluluk ırkî olarak kaynaşmış, günümüz Avrupa milletleri oluşurken, Avrupa devletlerinin de temeli atılmıştır.
    • İlk Çağ bitmiş, Orta Çağ başlamıştır.
    • Merkezî krallıklar gücünü yitirerek, feodalite(derebeylik) rejimi ortaya çıkmış, Avrupa’da Orta Çağ boyunca egemen olmuştur. Kilise de güç kazanmış, (i)skolastik düşünce (dayatmacı, baskıcı) çağa damgasını vurmuştur.
    • Avrupa 100 yıl boyunca karışıklık yaşamıştır.
    • Avrupa Hun Devleti kurulmuştur. En önemli hükümdarı Attila’dır. Bizans’ı vergiye bağlamıştır.
    • Avrupalılar, onluk sistem ve devlet idâre teşkilâtını Avrupa Hun Devleti’nden öğrenmişlerdir.
    • Kavimler Göçü ile Avrupa’ya Türk veya Türklerle akraba Hunlar, Avarlar, Macarlar ve Peçenekler girmiştir.
    B.GÖKTÜRKLER
    1- I.GÖKTÜRK KAĞANLIĞI
    • Hunlardan sonra Orta Asya’ya egemen olmuşlardır.
    • Kurucusu Bumin Kağan’dır. Avarların Ötügen Bölgesi’ndeki egemenliğine son vererek, Türk boylarını bir araya getirmiştir. İpek Yolu’nu ele geçirmiş, Çin’i vergiye bağlamıştır.
    • En parlak dönemini Mukan Kağan yaşatmıştır.
    • İran’da kurulan Sâsânî Devleti ile iş birliği yaparak Hindistan’ın kuzeyinde Akhun Devleti’ni (Kavimler Göçü sırasında Hun Türkleri tarafından kurulmuştur) yıkmışlardır. Sâsânîlerin İpek Yolu üzerinde etkili olmaları üzerine Bizans ile iş birliğine girerek Sâsânîleri yenmişlerdir. Sâsânîlerin yenilmesi, Dört Halife Dönemi’nde Müslümanların İran’ı kolayca ele geçirmesini sağlamıştır.
    • Çin’in “böl-yönet-yut” politikası sonucu, I. Göktürk Kağanlığı 587 yılında ikiye ayrılmış, ardından Çin egemenliğine girmişlerdir.
    2- II.GÖKTÜRK KAĞANLIĞI (KUTLUKLAR)
    • Kutluk Kağan tarafından kurulmuş, Çin vergiye bağlanmıştır.
    • Bilge Kağan ülkeyi kardeşi Kültigin ile birlikte yönetmiş, Türk târihindeki ilk vezir olan Tonyukuk’un da yardımı ile Göktürkler en güçlü dönemlerini yaşamışlardır. Orhun Yazıtları bu üçlü adına dikilmiştir (2).
    • Kutluk Kağanlığı, Karluk, Basmıl ve Uygur Türklerinin ittifakı sonucu 742’de yıkılmıştır.
    Göktürklerin önemli özellikleri:
    • “Türk” adı ile kurulmuş ilk Türk devletidir.
    • Ergenekon Destanı Göktürklerin kuruluş efsanesidir.


    (1) Sınav Komisyonu 2004’te meclisin adını sormuş, doğru cevap olarak “toy” u kabûl etmiştir. Oysa, genel olarak toy, ziyâfet, şölen, yemekli eğlence demektir.

    (2) I. Orhun Kitabeleri
    II. Manas Destanı
    III. Karabalgasun Yazıtları
    Yukarıdakilerden hangileri Göktürkler’e aittir? (2004 KPSS)
    A. Yalnız I B. Yalnız II C. Yalnız III D. I ve II E. II ve III

    • Türk boylarını birleştirerek “ulus” bilinci kazandırmışlardır.
    • 38 harfli Göktürk alfabesini oluşturmuşlardır.
    • Türk târih ve edebiyatının ilk yazılı eseri olan Orhun Yazıtları(Anıtları)’nı bırakmışlardır (1).
    C.UYGURLAR
    • Ötügen ve ardından Doğu Türkistan’da devlet kurmuşlardır. Çinlilere karşı Müslüman Araplarla iş birliği yapmış, Müslümanların 751 Talas Savaşı’nı kazanmasında etkili olmuşlardır. Çin’in Orta Asya’daki egemenliğini kırdığı ve Çinlileşmesini önlediği gibi,Türklerin Müslümanlığa girmesi sürecini de başlatmıştır savaş.
    • Uygur Kağanlığı, Kırgız Türkleri tarafından 840’da yıkılmıştır. Uygurların bir bölümü Çin’in Kansu bölgesine yerleşerek Sarı Uygur adını almışlardır; günümüzde varlıklarını sürdürmektedirler. Doğu Türkistan’a göç eden Uygurlar, burada Turfan Uygur Devleti’ni kurmuş, uygarlık alanında gelişme göstermişlerdir. Devletleri Cengiz Han tarafından yıkılmışsa da, Moğol imparatorluğu’nda önemli görevlere gelmiş, Moğolların önemli bir bölümünün Türkleşmesini sağlamışlardır. Özbek Türkleri bu şekilde ortaya çıkmıştır. Günümüzde, Çinlilerin Sinkiang (Sincan) adını verdikleri Doğu Türkistan’da Çin egemenliği altında en az 30 milyon Müslüman Uygur Türkü yaşamaktadır.
    Uygurların önemli özellikleri:
    • Konar-göçerliği bırakarak yerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğudur. Toprağa bağlı tarım ve ticaretle uğraşmış, Doğu Türkistan’da,Turfan, Beşbalık, Kuçan, Karaşar ve Ordubalık şehirlerini kurmuşlardır. Karabalgasun da denilen Ordubalık ilk Türk şehridir (2).
    • 18 harfli Uygur alfabesini oluşturmuşlardır.
    • Özgün Türk mimarisi ve heykellerinin ilk örneklerini vermişlerdir.
    • Millî Gök-Tanrı Dini’ni bırakarak Mani ve Buda dinlerine girmiş, savaşçı yanları bundan olumsuz etkilenmiştir.
    • Orta oyunu sahneleyerek, Türk tiyatrosunun ilk örneğini vermişlerdir.
    • Çin’den kâğıt ve matbaayı alarak geliştirmişlerdir.
    • Mani Dini’ne ait olan duaları Türkçeye çevirmişlerdir.
    • Yaratılış ve Göç destanları Uygurlara aittir.
    • Balasagun ve Şine-Usu yazıtları günümüze ulaşmıştır.
    D.İSLÂMİYET ÖNCESİ TÜRKLERE İLİŞKİN DİĞER ÖZELLİKLER
    • Türgişler (Türkeşler,Türgeşler), Türklere ait ilk parayı kullanmış, şehir kültürünün Türkler arasında yaygınlaşmasında etkili olmuşlardır. Ayrıca, Orta Asya Türklerinin Araplaşmasını önlemişlerdir.
    • Avarlar, İstanbul’u kuşatan ilk Türk topluluğudur.
    • Hazar Türk Kağanlığı Musevîliği kabûl etmiştir.
    • Manas Destanı Kırgız Türklerine aittir.
    • Alper Tunga ve Şu destanları İskitlere(Sakalar) aittir. Mezarların başına dikilen ve ölünün hayatta iken öldürdüğü düşman sayısını temsil eden “balbal” adı verilen taşlar İskitlerde yaygınlık göstermiştir.
    • Günümüzde Türkmenistan, İran, Irak, Suriye, Azerbaycan, Türkiye, Kıbrıs ve Balkanlarda yaşayan Türklerin atası Oğuzlardır. En çok ve önemli Türk devletini Oğuzlar kurmuştur. Müslüman olduktan sonra Araplar kendilerini “Türkmen” adı ile anmıştır. Kavimler Göçü’nü izleyen yüzyıllarda Avrupa’ya göç edenlerine “Uz” denilmiştir. Hıristiyan Gagavuz Türklerinin onların soyundan geldiği sanılmaktadır.
    • İslâmiyet’e giren ilk Türk topluluğu Karluklardır.

Sayfayı Paylaş