Karadeniz'e Dökülen Akarsular

Konu 'Coğrafya Ders Notları' bölümünde Lethe tarafından paylaşıldı.

  1. Lethe

    Lethe Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    12 Nisan 2010
    Mesajlar:
    8.551
    Beğenileri:
    8.201
    Ödül Puanları:
    113

    Türkiye akarsularının yaklaşık üçte biri Karadeniz'e dökülmektedir. Karadeniz'de­ki akarsuları iki grupta inceleyebiliriz:
    Birinci grup, Karadeniz'deki dağlık alanlardan kaynağını alan, bu nedenle boylan kısa akarsulardır. Bunların başlıcaları şunlardır:

    • Doğankent
    • Melet
    • azarderesi
    • İkizdere
    • Fır­tına deresi
    • Değirmendere
    • Aksu
    Bu akarsular yıl boyunca genel­likle bol su taşırlar.
    İkinci grubu,iç bölgelerden doğarak Karadeniz'e dökülen akarsular oluşturur.Bun­ların çoğu, doğu-batı doğrultusunda akar ve daha sonra kuzeyeyönelerek Karadeniz'e dökülürler.
    Bu akarsuların başlıcaları doğudan batıya doğru şöyledir:
    Çoruh,Mescit dağlarından doğarak batıya doğru akar. Sonra kuzeye yönelir,kısa bir yol aldıktan sonra doğuya döner ve kıyı ile iç kesimlerdekidağ sıralarını birbirinden ayırarak akışına devam eder. Oltu ve Tortumçaylarını toplar ve kuzeye yönelir. Tür­kiye'nin en dar ve derinvadilerinden geçerek sınırlarımızın dışına çıkar ve Batum ya­kınlarındadenize dökülür. Kaynaklarını aldığı iç kısımlarda kışın yağışlar karşeklinde olduğu için, en az suyu kış aylarında taşır. Kar erimeleri veyağmurlarla birlikte ilkba­harda sulan kabarır ve mayısta en yüksekdüzeye çıkar. Öyle ki, Çoruh'un sadece Mayıs ayında taşıdığı sumiktarı, bütün bir kış boyunca taşıdığı su toplamının iki katınıbu­lur. Rafting sporuna uygunluğu nedeniyle turistik açıdan önemkazanmış bir akarsuyu-muzdur.
    Doğankent çayı,Çadırdağı ve Kalkanlı dağlarının yamaçlarından inen derelerdenkaynağını alır. Kuzeybatıya yönelerek Tirebolu'nun doğuşumla denizedökülür.
    Yeşilırmak üçönemli kolun birleşmesiyle meydana gelmiştir. Boalardan ilki, Yıl­dızDağlarından doğan ve en kısa kol olan Çekerek Çayı'dır. Köse Dağı’nançıkan ve Tokat Çayı ile Tozanlı ırmağından oluşan ikinci kol, Tokat'tangeçer. Amasya'ya varmadan önce Çekerek'le birleşir. Üçüncü kol KelkitÇayı’dır. Bu kol, doğu-batı doğrultum bir vadide akarak Amasya'dangelen Yeşilırmak ile birleşir. Bundan sonra, Yeşilırmak, Canikdağlarını dikine keserek Karadeniz'e dökülür. Yağmur ve eri­yen karsularıyla beslendiğinden, rejimi çok düzensizdir. Aşağı çığırında HasanUğur­lu ve Suat Uğurlu Barajları, bir kolu olan Tozanlı çayı üzerindede Almus Barajı yapıl­mıştır. Denize döküldüğü yerde Çarşamba deltasıoluşmuştur.
    Kızılırmak, bütün çığırları Türkiye sınırları içinde kalan en uzun akarsuyumuzdur.Sivas'ındoğusunda Kızıldağ'dan çıkan derelerin birleşmesiyle oluşur, % AnadoluBöl­gesi'nde büyük bir yay çizdikten sonra kuzeye yönelerek geniş Bafradeltasını oluştu­rarak denize dökülür. Bu akarsuyun büyük bir kısmı İçAnadolu Bölgesi'nde yer alır. Başlıca kollan; Gökırmak, Delice ırmağıve Devrez çayıdır. Kızılırmak deltasında balıkçılık bakımından önemtaşıyan birçok lagün vardır. Bu deltanın bir başka özelliği deyüksekliği 7-8 m'yi bulan kıyı kumullarının bulunmasıdır. Ortaçığırında Hirfanlı ve Kesikköprü barajları, aşağı çığırında AltınkayaBarajı yapılmıştır. Rejimi düzensizdir. Mart ayında birden kabarır,nisanda en yüksek akıma ulaşır. Mayıs sonunda ise sulan hızla azalmayabaşlar.
    Yenice ırmağı,Gerede, Soğanlı, Bolu ve Devrek çaylarının birleşmesiyle oluşur.Genellikle ormanlık ve yağışı yeterli yörelerden aktığı için rejimioldukça düzenlidir.
    Kocaırmak,Küre Dağlarının batı kesiminden kaynağını alan birçok kolunbirleş­mesiyle oluşur. Ağzında oluşan küçük haliç nedeniyle, üzerindesınırlı da olsa taşıma­cılık yapılabilmektedir.
    Sakarya,Kuzeybatı Anadolu'nun en büyük akarsuyudur. Çifteler (Eskişehir) ilçemerkezinin güneydoğusundaki Sakaryabaşı kaynağı, bu ırmağın başlangıcımoluşturur. Ankara, Kirmir, Mudurnu ve en büyük kolu olan Porsukçaylarının birleşmesiyle son şeklini alır. Sakarya da tıpkı Kızılırmakgibi genişçe bir kıvrım oluşturur. Aşağı çı­ğırında, taşıdığıalüvyonların büyük bir bölümünü birer çöküntü alanı olan Osmaneli veAdapazarı ovalarında biriktirir. Bu nedenle denize döküldüğü yerdebelirgin bir deltası oluşmamıştır. Orta çığın üzerinde Hasan Polatkanve Gökçekaya barajları, bir kolu olan Porsuk çayı üzerinde de PorsukBarajı kurulmuştur

Sayfayı Paylaş