Litosfer,jeolojik devirler

Konu 'Coğrafya 10. Sınıf' bölümünde beguush_35 tarafından paylaşıldı.

  1. beguush_35

    beguush_35 Üye

    Katılım:
    12 Kasım 2008
    Mesajlar:
    9
    Beğenileri:
    4
    Ödül Puanları:
    0

    YERKABUĞUNUN (LİTOSFER) YAPISI *
    Yerküre, çeşitli kayalardan oluşmuş katı bir kabukla çevrilidir. Buna yerkabuğu denir.
    Yerkabuğunun ortalama kalınlığı karalarda 35-40 km ,denizlerde ise 8-10 km dir.
    Yerkabuğu yoğunluğu ve kalınlığı farklı iki tabakadan oluşur. Bunlar;
    a)Sial: Üzerinde yaşadığımız katmandır. Silisyum ve alüminyum bileşikleri fazla olduğu için bu isim verilmiştir.
    Kalınlığı karalarda fazla, denizlerde azdır. Granit , kalker ve kumtaşı gibi hafif olan taşlardan oluşur.
    * b)Sima: Bu katman henüz katılaşmamış taşlardan oluşur. Yoğunluğu daha fazla olan bazalt türü taşlardan oluşur.
    Silisyum ve magnezyum bileşikleri fazla olduğu için bu isim verilmiştir. Kalınlığı karalarda az , deniz diplerinde fazladır.
    YER YUVARLAĞININ İÇ YAPISI *
    Yerin iç yapısıyla ilgili en geçerli bilgiler deprem dalgaları ile elde edilir. Ayrıca volkanizma ile çıkan malzemelerin ve taşların incelenmesiyle de gerekli bilgiler elde edilir. Yerin içi birbirinden farklı üç ana bölümden oluşur. Küre şeklindeki katmanlara Geosfer denir
    1)MANTO: Yer kabuğunun altındadır ve malzemeler koyu eriyik haldedir. Yer hacminin en büyük bölümüdür (%80).İç kuvvetler enerjisini bu katmandan alır.
    2)ÇEKİRDEK: Yoğunluğu ve kalınlığı en fazla olan katmandır. Basınç ve yoğunluktan dolayı katı haldedir
    Demir ve nikel fazla olduğu için buraya NİFE denilmektedir.
    Yoğunluğu fazla olduğundan barisfer de denilmektedir.

    JEOLOJİK DEVİRLER
    1)İlk Zaman (prekambriyen)
    İlk canlı algler oluşmuştur.
    En eski kıvrımlarla kıta çekirdekleri oluşmuştur.




    2) I. Zaman (paleozoik)
    Yer kabuğundaki şiddetli kırılma ve kıvrılmalarla kıta çekirdekleri büyümüştür.
    Sıcak ve bol yağışlı iklim döneminde gür bitki toplulukları oluşmuştur.
    Taşkömürü yatakları oluşmuştur.

    3) II. Zaman (Mezezoik):
    Durgunluk dönemidir. Büyük oranda tortulaşma olmuştur.Yerkabuğunun kırıklarla parçalanarak ayrı kıtalara bölünmeye başlaması.

    4) III. Zaman (Neozoik)
    Şiddetli yer kabuğu hareketleri olmuştur.
    Atlas ve Hint Okyanusları oluşmuştur.
    Petrol, linyit, tuz ve bor yatakları oluşmuştur.
    Alp-Himalaya kıvrım dağları oluşmuştur.

    5)IV. Zaman (Antropozoik) iki dönemden oluşur.
    a)Buzul çağı : Özellikle Kuzey Yarım Kürede şiddetli soğuma görülür. Bunun etkisiyle Batı Avrupa, İskandinavya ve Kanada gibi karalar buzullar altında kalmıştır.
    b)Buzul çağı sonrası dönem:
    İstanbul –Çanakkale boğazları oluşmuştur.
    Egeid karası çökmüştür.
    İnsan yaratılmıştır.
    Not: Jeolojik devirlerle ilgili bilgiler fosillerin incelenmesiyle elde edilir.

    * 1)Püskürük (volkanik , mağmatik )kayalar:
    Mağmanın yer kabuğunun yarıkları içinde veya yeryüzüne kadar çıkarak soğuması ile oluşan kayalardır.
    *Soğumanın gerçekleştiği yere göre iç ve dış püskürük kayalar şeklinde gruplara ayrılır.
    * a)İç püskürük kayalar: Granit, siyanit, gabro ve diyorit gibi.
    b)Dış püskürük kayalar: Andezit, bazalt, volkan camı (obsidiyen), trakit, inci taşı, katrantaşı, sünger taşı gibi.
    Ortak Özellikleri: Kristallidirler.
    * 2)Tortul (sediment) kayalar: Dış kuvvetlerin etkisiyle fiziksel veya kimyasal çözülmeye uğrayan kayaların çukur alanlarda çökelmesiyle oluşan kayalardır.
    Oluşum bakımından;
    a)Mekanik (kırıntılı) tortul kayalar:
    Kum taşı (gre), kil taşı (şist) ,çakıl taşı (konglomera) örnektir. Çakıllar köşeli ise buna breş denir.

    b)Kimyasal tortul kayalar:
    Kalker ( kireç taşı), Jips (alçı taşı), kaya tuzu, dolamit, traverten , sarkıt ve dikitler örnektir.
    c)Organik tortul kayalar:
    Mercan kaya , antrasit , taşkömürü , linyit , turba ve tebeşir buna örnektir.
    :shy::ninja:

Sayfayı Paylaş