ÖĞELERİN DİZİLİŞİNE GÖRE CÜMLELER

Konu 'Dil ve Anlatım Ders Notları' bölümünde DWL tarafından paylaşıldı.

  1. DWL

    DWL Üye

    Katılım:
    27 Ekim 2007
    Mesajlar:
    339
    Beğenileri:
    14
    Ödül Puanları:
    16

    ÖĞELERİN DİZİLİŞİNE GÖRE CÜMLELER



    Türkçe cümle yapısında öğe dizilişi şöyledir:



    Özne + tümleçler + yüklem.

    Yüklem sonda bulunur. Ama meselâ şiirde yüklem cümlenin herhangi bir yerinde olabilir.

    Diğer öğelerin yeri önem sırasına göre değişebilir.

    Yüklemin cümle sonunda olup olmamasına göre cümleler ikiye ayrılır:



    1. Kurallı (Düz) Cümle


    Yüklemi sonda bulunan cümledir. Dilimizin söz dizim özelliğine göre asıl öğe sonda, yardımcı öğeler de başta bulunur.

    Kapalıçarşı'da birkaç istikametten düdük sesleri gelmeye başladı. Bu, her akşam üzeri çarşı bekçilerinin verdiği bir işarettir ki, kapanma saatinin geldiğini ve dükkanını kapamaya geç kalanların acele etmesini ilân eder. O saatte Sahaflar Çarşısı tarafındaki büyük kapıdan içeri bir göz atmak korkunçtur.



    2. Devrik Cümle


    Yüklemi sonda değil, herhangi bir yerinde bulunan cümlelerdir.

    Görmüyor musun sana doğru geldiğini?

    Bendim dün gece evinizin önünden geçen.



    Şiirde ve günlük konuşmalarda çok kullanılır.

    Çok insan anlayamaz eski musikimizden

    Ve ondan anlamayan bir şey anlamaz bizden.



    Ağır, ağır çıkacaksın bu merdivenlerden,

    Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak,

    Ve bir zaman bakacaksın semaya ağlayarak...





    Atasözleri de kafiye amaçlı devrik yapılabilir:

    Sakla samanı, gelir zamanı.

    Besle kargayı, oysun gözünü.



    Ünlem cümleleri de devrik olabilir.

    Gel buraya!



    3. Eksiltili (Kesik) Cümle



    Çoğu zaman yüklemi, kimi zaman da başka bir öğesi bulunmayan cümlelere denir. Eksiltili cümlelerde eksik olan öğeyi okuyan kişi tamamlayabilmelidir. Aksi halde o ifade cümle olmaz.

    İnsan böyle bir olayla karşılaşınca neler düşünmüyor ki ... Eksiltili cümle

    - Okula dün sabah kim geldi?

    - Arkadaşım. (geldi) Eksiltili cümle

Sayfayı Paylaş