Ölçü (Vezin) [Konu Anlatımı]

Konu 'Edebiyat 9.Sınıf' bölümünde мoʀαoʀ tarafından paylaşıldı.

Konu Durumu:
Mesaj gönderimine kapalı.
  1. мoʀαoʀ

    мoʀαoʀ Üye

    Katılım:
    28 Ekim 2008
    Mesajlar:
    990
    Beğenileri:
    634
    Ödül Puanları:
    94

    Ölçü (Vezin)

    [FONT=&quot]* Ölçü, şiirde ahengi, ritmi sağlayan en önemli bi*çimsel öğelerden biridir.[/FONT]
    [FONT=&quot]* Klasik şiir anlayışlarında ölçüye uyakla birlikte büyük önem verilmiş; bu iki öğe şiirin temel taşla*rından sayılmıştır. Çağdaş şiirde ise ölçü ve uyak, şairin özgürlüğünü sınırlayan ufkunu daral*tan öğeler olarak görüldüğünden eski önemini kaybetmiştir.[/FONT]
    [FONT=&quot]* Türk şiirinde başlangıcından günümüze değin aruz ve hece olmak üzere iki ayrı ölçü kullanıl*mıştır.[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]

    Hece Ölçüsü

    [FONT=&quot]* Hece ölçüsü, Türk dilinin yapısına uygun olarak, Türk edebiyatında doğmuş ölçüdür. Dizelerdeki hece sayısının denkliğine dayanır.[/FONT]
    [FONT=&quot]* Türkçenin yabancı etkilerden uzak olduğu dö*nemlerde şiirimizde yalnızca hece ölçüsü kulla*nılmıştır.[/FONT]
    [FONT=&quot]* İslamiyet'in kabulünden sonra aydın sanatçıların aruz ölçüsünü benimsemelerine karşılık halk ozanları parmak hesabı da denen hece ölçüsünü kullanmayı sürdürmüştür.[/FONT]
    [FONT=&quot]* Tanzimat döneminde Ziya Paşa'nın, [FONT=&quot]"Şiir ve İnşâ"[/FONT] makalesinde, hecenin bizim ulusal ölçümüz oldu*ğunu vurgulamasından sonra aydınlar arasında da hece ölçüsünü kullananlar çoğalmıştır.[/FONT]
    [FONT=&quot]* Milli Edebiyat döneminde ise heceyle yazmak ne*redeyse bir moda olmuş; aruz ölçüsü, tahtından indirilmiştir.[/FONT]
    [FONT=&quot]* Cumhuriyet döneminde 1940'lara kadar birçok şair heceyi başarıyla kullanmış, bu ölçünün imkânlarını genişletmiştir. Ancak serbest şiirin yaygınlaşmasıy*la hece ölçüsünü kullananlar giderek azalmıştır.[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]Hece Kalıpları[/FONT]
    [FONT=&quot]* Hece ölçüsünde dizelerdeki hece sayısına göre farklı kalıplar vardır. Örneğin, bir şiirin dizeleri 7 he*celi ise o şiirin hece kalıbı "yedili" olarak adlandırılır.[/FONT]
    [FONT=&quot]* Halk şiirinde en çok yedili, sekizli, on birli kalıplar kullanılmıştır. Hece kalıbında dize sayısından son*ra ikinci önemli öğe ise [FONT=&quot]"durak"[/FONT]tır. Duraklı kalıplar*da dizeler iki ya da daha çok parçaya bölünür; di*zelerin bu bölüm yerlerine durak denir.[/FONT]
    [FONT=&quot]* Sözcük bölünerek durak yapılmaz. Şiirin duraklı sayılması için durakların dizeden dizeye değişme*mesi gerekir.[/FONT]
    [FONT=&quot]* Türk edebiyatında on birli, hece kalıbı genellik*le 6+5, 5+6 ya da 4+3+3; sekizli hece kalıbı 4+4; yedili hece kalıbı ise 4+3 olarak durgulanmıştır.[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]7'li kalıp (4 + 3)[/FONT]
    [FONT=&quot]Bahçelerde / saz olur.[/FONT]
    [FONT=&quot]Gül açılır / yaz olur.[/FONT]
    [FONT=&quot]Ben yârime / gül demem[/FONT]
    [FONT=&quot]Gülün ömrü / az olur.[/FONT]
    [FONT=&quot]Anonim[/FONT]
    [FONT=&quot]8'li kalıp (4 + 4)[/FONT]
    [FONT=&quot]Orda bir köy / var uzakta[/FONT]
    [FONT=&quot]O köy bizim / köyümüzdür.[/FONT]
    [FONT=&quot]Gezmesek de / tozmasak da[/FONT]
    [FONT=&quot]O köy bizim / köyümüzdür.[/FONT]
    [FONT=&quot]A. Kutsi Tecer[/FONT]

    [FONT=&quot]11'li kalıp (6 + 5)[/FONT]
    [FONT=&quot]Ala gözlerini / sevdiğim dilber[/FONT]
    [FONT=&quot]Şu gelip geçtiğin /yollar öğünsün[/FONT]
    [FONT=&quot]Kadir Mevlam seni / övmüş yaratmış[/FONT]
    [FONT=&quot]Kısmeti olduğun / kullar öğünsün[/FONT]
    [FONT=&quot]Karacaoğlan[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]

    Aruz Ölçüsü

    [FONT=&quot]* Aruz, dizelerin hece sayısını değil de hecelerin [FONT=&quot]uzunluk ve kısalık[/FONT] değerlerini esas alan nazım öl*çüsüdür.[/FONT]
    [FONT=&quot]* [FONT=&quot]Arap [/FONT]edebiyatında doğmuş, daha sonra [FONT=&quot]İran[/FONT] ve [FONT=&quot]Türk[/FONT] edebiyatlarında da kullanılmıştır.[/FONT]
    [FONT=&quot]* Bu ölçüyü ilkin VIII. yüzyılda [FONT=&quot]İmam Halil[/FONT] adlı bir Arap bilgini sistemleştirmiştir.[/FONT]
    [FONT=&quot]* Ali Şir Nevai'nin [FONT=&quot]Mizan'ül - Evzan[/FONT] adlı eseri de aruzu inceleyen eserlerden biridir.[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]a. Aruz Kalıpları[/FONT]
    [FONT=&quot]* Aruz ölçüsünde [FONT=&quot]kapalı (uzun)[/FONT] ve [FONT=&quot]açık (kısa) hece[/FONT] olmak üzere iki tür hece vardır:[/FONT]
    [FONT=&quot]* [FONT=&quot]Kapalı hece[/FONT], ünsüzle ya da uzun ünlüyle bi*ten hecedir. [FONT=&quot]Çizgi (-)[/FONT] ile gösterilir. [/FONT]
    [FONT=&quot]kar(-),lâ(-)[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]* Dize sonundaki hece de her durumda kapalı ka*bul edilir.[/FONT]
    [FONT=&quot]* [FONT=&quot]Açık hece[/FONT] ise ünlüyle biten hecedir ve [FONT=&quot]nokta (.)[/FONT] ile gösterilir.[/FONT]
    [FONT=&quot]su (.), O (.)[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]* Aruz ölçüsünde dizeler [FONT=&quot]"tef'ile"[/FONT] denen parçalara bölünür.[/FONT]
    [FONT=&quot]* Fe û lün [FONT=&quot](.--)[/FONT], fâ i lün [FONT=&quot](- . -)[/FONT], fâ i lâ tün [FONT=&quot](- . - -)[/FONT], mef û lü [FONT=&quot](-- .)[/FONT], mefâ î lü [FONT=&quot](. -- .)[/FONT] en çok kullanı*lan tef'ilelerden bazılarıdır.[/FONT]
    [FONT=&quot]* Aruz kalıpları tef'ile denen parçaların farklı biçim*lerde bir araya gelmesiyle oluşur.[/FONT]
    [FONT=&quot]* Her tef'ilenin bittiği yer bir duraktır ve duraklar he*ce ölçüsündekinin tersine sözcükleri bölebilir.[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]Korkma sönmez / bu şafaklar / da yüzen al / sancak[/FONT]
    [FONT=&quot]Fâ i lâ tün / Fe i lâ tün / Fe i lâ tün / Fa' lün[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]Bu memleket / fe de bir gün / sabah olur / sa Haluk[/FONT]
    [FONT=&quot]Me fâ i lün / Fe i lâ tün / Me fâ i lün / Fe i lün[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]b. Bazı Aruz Terimleri[/FONT]
    [FONT=&quot]Takti:[/FONT][FONT=&quot] [/FONT][FONT=&quot]Aruz ölçüsünde dizelerin durak yerlerini belirte*cek biçimde kesik kesik okunmasıdır.[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]Ulama (vasl):[/FONT][FONT=&quot] [/FONT][FONT=&quot]Bir sözcüğün sonundaki ünsüzün ken*disinden sonra gelen ve ünlüyle başlayan sözcüğün ilk hecesine bağlanmasıdır.[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]Sönmeden yur / dumun üstün / de tüten en / son ocak [/FONT]
    [FONT=&quot]Fâ i lâ tün / Fe i lâ tün / Fe i lâ tün / Fe i lün[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]Yukarıdaki dizede "yurdumun" sözcüğünün sonunda*ki "n" ünsüzü, "üstünde" sözcüğün ilk hecesine bağ*lanarak ulama yapılmış, aruz kalıbı bozulmamıştır.[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]İmâle (uzatma):[/FONT][FONT=&quot] [/FONT][FONT=&quot]Kısa heceyi aruz kalıbına uydurmak için [FONT=&quot]uzatma[/FONT]ktır. Aruz kusuru sayılır.[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]Kamçı vurdu Hâlit ol dem atına[/FONT]
    [FONT=&quot]Fâ i lâ tün Fâ i lâ tün Fâ i lün[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]Bu dizede "vurdu" sözcüğü "vurdu" biçiminde, "atına" sözcüğü "aatınaa" biçiminde okunduğunda ölçü bo*zulmayacaktır. (Dize sonlarında kısa hecenin uzun okunması kural gereğidir.)[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]Zihaf (kısma):[/FONT][FONT=&quot] [/FONT][FONT=&quot]Uzun heceyi aruz kalıbına uydur*mak için [FONT=&quot]kısa okuma[/FONT]ktır. Aruz kusurlarındandır.[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]Bir misâfir gibiyiz dünyâda biz[/FONT]
    [FONT=&quot]- . - -/ . . - - / . . -[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]Bu dizede "dünyâ" sözcüğündeki "â" ünlüsünün uzun okunması gerektiği halde kısa okunması bir zihaf ör*neğidir.[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]Med:[/FONT][FONT=&quot] Uzun hecenin ölçü gereği [FONT=&quot]bir buçuk hece değe*rinde okunması[/FONT]dır. İki uzun hece arasında bir kısa he*ce bulunması gerektiğinde medde başvurulur. İma*le ve zihafın aruz kusuru sayılmasına karşılık med, bir sanat olarak kabul edilir.[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]Pâyın sedası gelse de sen hiç gelmesen[/FONT]
    [FONT=&quot]- - ./ - . - . / . - - ./ - . -[/FONT]
    [FONT=&quot] [/FONT]
    [FONT=&quot]Bu dizede bir hece değerindeki "hiç" sözcüğü uzun okunarak bir buçuk hece değeri kazanır.[/FONT]

    Serbest Ölçü

    [FONT=&quot]* Aruz ya da hece, herhangi bir ölçüye bağlı kalın*madan yazılan şiirler, serbest ölçülü demektir. Serbest ölçü, gerçekte ölçünün olmadığını, ölçü*süzlüğü ifade eder.[/FONT]
    [FONT=&quot]* Çağdaş edebiyatta özgür nazımla birlikte ortaya çıkan serbest ölçü, Türk edebiyatında [FONT=&quot]Garipçilerle[/FONT] yaygınlık kazanmıştır.[/FONT]
    [FONT=&quot]ANLATAMIYORUM[/FONT]
    [FONT=&quot]Ağlasam sesimi duyar mısınız,
    Mısralarımda;
    Dokunabilir misiniz,
    Göz yaşlarıma, ellerinizle? [/FONT]
    [FONT=&quot]Bilmezdim şarkıların bu kadar güzel,
    Kelimelerinse kifayetsiz olduğunu
    Bu derde düşmeden önce. [/FONT]
    [FONT=&quot]Bir yer var, biliyorum;
    Her şeyi söylemek mümkün;
    Epeyce yaklaşmışım, duyuyorum;
    Anlatamıyorum[/FONT]
    [FONT=&quot]Orhan Veli Kanık[/FONT]
Konu Durumu:
Mesaj gönderimine kapalı.

Sayfayı Paylaş