Orhun (Göktürk - Köktürk) Yazıtlarının Özellikleri

Konu 'Türk Edebiyatı Ders Notları' bölümünde Murat AKSOY tarafından paylaşıldı.

  1. Murat AKSOY

    Murat AKSOY Türkçe Sevdalısı Özel Üye

    Katılım:
    25 Ekim 2007
    Mesajlar:
    49.561
    Beğenileri:
    887
    Ödül Puanları:
    38

    Orhun (Göktürk) Yazıtlarının Özellikleri

    Milattan sonra 8. yüzyılda ortaya konulan bu yazıtlar, Türk edebiyatının ilk yazılı örnekleridir. Yazıtlarda dağılan Göktürkleri Bilge Kağan ve kardeşi Kültiğin tarafından, bir araya getirilişi ve Göktürk devletinin yeniden kuruluşu anlatılmaktadır.
    Orhun yazıtları, dikili üç büyük taştan ibarettir.

    a)Vezir Tonyukuk Anıtı (720)
    Vezir Tonyukuk, Çinlilerle yapılan savaşları anı şeklinde yazdırmıştır.

    b)Kültiğin Anıtı
    Bu anıtı Bilge Kağan Kültiğin adına diktirmiştir

    c)Bilge Kağan Anıtı (735)
    Bu anıt, Bilge Kağan'ın ölümünden sonra oğlu tarafından diktirilmiştir.
    Orhun anıtlarının yazarı Yuluğ Tiğin'dir.
    Dil, yabancı etkilerden uzak ve yalın bir Türkçe’dir. Yazıtlarda yer yer gerçekçi tarih dili, yer yer eleştiri cümleleri, yer yer de güçlü bir söylev dili kullanılmıştır.

    Yazıtlarda aliterasyonlu (ses tekrarına yalı) bir söyleyiş vardır.
    Orhun yazıtlarında Türk ulusunun benliğini unutmaması ve birlik olması gerektiği düşmanların tatlı sözlerine, güzel hediyelerine aldanmayıp uyanık olması gerektiği vurgulanmıştır.

    Cesc, iftadiye ve LhLvoLeyboLtkm bunu beğendi.
  2. rock_princess

    rock_princess Üye

    Katılım:
    30 Ekim 2007
    Mesajlar:
    13
    Beğenileri:
    0
    Ödül Puanları:
    1
    arkadaşım bu konuyu nerden aldığını sorsam benimde orhun abideleriyle ilgili edinmem gereken bilgiler ama senin yazdıkların yetmiyor yada benim mesaja cevap olarak yazsan sevinirim
  3. Murat AKSOY

    Murat AKSOY Türkçe Sevdalısı Özel Üye

    Katılım:
    25 Ekim 2007
    Mesajlar:
    49.561
    Beğenileri:
    887
    Ödül Puanları:
    38
    Portalın ana sayfasına git, oradan Türk Edebiyatı veya Dil ve Anlatım bölümlerinde ayrıntılı bilgi var.
  4. NaUgHtY dARk

    NaUgHtY dARk Üye

    Katılım:
    31 Ekim 2007
    Mesajlar:
    244
    Beğenileri:
    2
    Ödül Puanları:
    16
    teşekkürler hocam
  5. NaUgHtY dARk

    NaUgHtY dARk Üye

    Katılım:
    31 Ekim 2007
    Mesajlar:
    244
    Beğenileri:
    2
    Ödül Puanları:
    16
    Göktürk yazıtları üç taştan oluşur: Tonyukuk anıtı 716, Köl Tigin (Kültigin) anıtı 732, Bilge Kağan anıtı 735 yılında dikilmiştir. Köl Tigin yazıtı, Bilge Kağan'ın ağzından yazılmıştır. Kültigin, Bilge Kağan'ın kardeşi, buyrukçu ihtiyar Tonyukuk ise veziridir. Anıtların olduğu yerde yalnızca dikilitaşlar değil, yüzlerce heykel, balbal, şehir harabeleri, taş yollar, su kanalları, koç ve kaplumbağa heykelleri, sunak taşları bulunmuştur.




    Kültigin Anıtı:
    3,35 metre yükseklikte, kireçtaşından yapılmış ve dört cephelidir. Doğu-batı cephelerinin genişliği aşağıda 132, yukarıda 122 santimetredir. Kuzey-güney cepheleri de aşağıda 46, yukarıda 44 santimetredir. Üst kısım kemer şeklinde ve yukarıda beş kenarlı olarak bitmektedir. Anıttaki satırların uzunluğu 235 santimetredir. Yazıtın doğu yüzünde 40; güney ve kuzey yüzlerinde 13'er satır Göktürk harfli Türkçe metin vardır. Batı yüzünde ise, devrin Tang İmparatoru'nun Köl Tigin'in ölümü dolayısıyla gönderdiği Çince mesajına yer verilmiştir. Batı yüzde Çince yazılar dışında yazıta sonradan eklenmiş Göktürk harfli iki satır bulunmaktadır. Yazıtın kuzeydoğu, güneydoğu, güneybatı yüzlerinde de (pahlarda) Göktürk harfli Türkçe metinler mevcuttur. Kültigin yazıtında Göktürk tarihine ait olaylar, Bilge Kağan'ın ağzından nakledilerek birlik, bütünlük mesajı verilir. Yazıtın doğu, kuzey ve güney yüzlerinin yazıcısı, Yollug Tigin, batı yüzünün yazıcısı ise, Tang İmparatoru Hiuan Tsong'ın yeğeni Çang Sengün'dür. Köl Tigin yazıtının doğu yüzünde, bütün Türk boylarının ortak damgası olduğu sanılan dağ keçisi damgasına; doğuya ve batıya bakan "tepelik" kısımlarında ise, kurttan süt emen çocuk tasvirlerine yer verilmiştir. Yazıt, geçen yaklaşık 1300 yıllık süreç içinde önemli ölçüde tahrip olmuştur. Zira yazıtın doğu ile kuzey yüzlerini birleştiren kısım yıldırım düşmesi sonucunda parçalanmıştır. Orijinalinde kaplumbağa kaide üzerinde bulunan yazıt, bu kaidenin de parçalanması üzerine 1911 yılında, sunak taşından kesilen granit bir blok üzerine oturtulmuştur.

    Bilge kağan Anıtı:
    Kültigin Anıtının bir kilometre uzağındadır. 734 yılında ölen Bilge Kağan adına oğlu Tenri Kağan tarafından yaptırılan bu anıt 735 yılında dikilmiştir. Yazıtta Bilge Kağan'ın ağzından devletin nasıl büyüdüğü anlatılmakta ve Kültigin'in ölümünden sonraki olaylar ilave edilmektedir. Ayrıca kağanın konuşmasından başka yeğeni Yuluğ Tigin'in kayıtları da yer almaktadır. Yaklaşık 3,75 metre yüksekliğinde olan yazıt, dört cephelidir. Yazıtın doğu yüzünde 41, kuzey ve güney yüzlerinde 15'er satır Göktürk harfli Türkçe metin bulunmaktadır. Batı yüzünde ise, (Köl Tigin yazıtında olduğu gibi), Çince bir metne yer verilmiştir. Batı yüzün tepelik kısmının ortalarına da Göktürk harfli Türkçe manzum metin yazılmıştır. Yazıtın güneydoğu, güneybatı ve batı yüzlerinde de (pahlarda) Göktürk harfli Türkçe küçük metinler bulunmaktadır. Yazıtta olayları nakleden, öğütler veren Bilge Kağan'dır. Yazıta Köl Tigin'in ölümünden sonraki olaylar da ilave edilmiştir.

    Tonyukuk Anıtı:Tonyukuk anıtı dört cepheli iki dikilitaş halindedir. Yazılar, diğer taşlara göre daha silik durumdadır. Tonyukuk, Bilge Kağan'ın babası İlteriş Kağan'ın amcası Kapgan Kağan'ın ve Bilge Kağan'ın baş bilicisi yani başveziri idi. Bu anıtı ihtiyarlık devrinde kendisi diktirmiştir ve yazılar da kendisine aittir. Taşlarda Göktürklerin Çin esaretinden nasıl kurtulduğu, kurtuluş savaşının nasıl yapıldığı ve Tonyukuk'un neler yaptığı anlatılır. Birinci yazıt, 243 cm; ikinci yazıt ise, 217 cm yüksekliğindedir. Birinci yazıtta 35, ikinci yazıtta 27 satır Göktürk harfli Türkçe metin bulunmaktadır.
    Cesc bunu beğendi.
  6. aygül_aygül

    aygül_aygül Üye

    Katılım:
    28 Ekim 2007
    Mesajlar:
    1.188
    Beğenileri:
    3
    Ödül Puanları:
    36
    TEŞEKKÜRLER......
  7. dj.fatih04

    dj.fatih04 Üye

    Katılım:
    6 Kasım 2008
    Mesajlar:
    1
    Beğenileri:
    0
    Ödül Puanları:
    0
    teşekkürler abicim ya
  8. SAGOLERA_CANAN

    SAGOLERA_CANAN Üye

    Katılım:
    18 Eylül 2008
    Mesajlar:
    7
    Beğenileri:
    0
    Ödül Puanları:
    1
    Çok tşekkerederim Allah razı olsun !! emeğinize sağlık ;)
  9. eda tugce

    eda tugce Üye

    Katılım:
    2 Ekim 2008
    Mesajlar:
    1
    Beğenileri:
    0
    Ödül Puanları:
    1
    çoooooooooooooooookkkkkkkkkk teşekkürler bende kısa bi bilgi arıyordum çok işime yaradı gerçekten
  10. LhLvoLeyboLtkm

    LhLvoLeyboLtkm Üye

    Katılım:
    23 Ekim 2009
    Mesajlar:
    7
    Beğenileri:
    0
    Ödül Puanları:
    0
    çok teşekkür ederim arkadaşım..!!

Sayfayı Paylaş