özneleri bakımında fiiil çatıları

Konu 'Dil ve Anlatım Ders Notları' bölümünde 2αн!_∂3 tarafından paylaşıldı.

  1. 2αн!_∂3

    2αн!_∂3 Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    8 Kasım 2007
    Mesajlar:
    1.350
    Beğenileri:
    454
    Ödül Puanları:
    36

    FİİLDE ÇATIlar

    Öznelerine Göre Fiil Çatıları

    Bu başlık altındaki fiillerde özne ve fiil arasındaki ilişki göz önüne alınır.
    Öznenin fiille şu ilişkileri olabilir:

    Özene fiilde anlatılan işi kendisi yapabilir.
    Başkasının yaptığı işten etkilenebilir.
    İşi kendisi yapıp yine ondan kendisi etkilenebilir.
    İşi başkalarıyla birlikte ya da karşılıklı yapabilir.


    a. Etken Fiil

    Etken fiilin belirttiği işi, oluşu, hareketi, durumu ve kılışı yapan öznenin kendisidir.
    Özne gerçek öznedir.
    Dilimizde tüm fiiller kök hâlinde iken etkendir.
    Bu fiiller geçişli de olabilir geçişsiz de.

    Yaşlı nine, çocuktan kendisini karşı tarafa geçirmesini istedi.
    Çocuk da öğrenciliğin verdiği bir bilinçle seve seve ona yardım etti.

    b. Edilgen Fiil

    Gerçek öznesi söylenmeyen (ve bilinmeyen) fiillerdir.

    Cam kırıldı kimin kırdığı belli değil
    Bir bildiri okundu. Okuyan belli değil
    Ev satıldı.

    Fiile “-ol, -on” ekleri getirilerek yapılır.

    Kapı açıldı
    Araba yıkandı.

    Bu tür fiillerin öznesi sözde öznedir. Yüklemde bildirilen işten etkilenen varlık cümlede özne gibi kullanılır, ama asıl özne söylenmemiştir.Kapı ve araba açma ve yıkama fiillerini yapan değil, bu fiillerden etkilenen varlıklardır.

    Bazı cümlelerde işi yapan “tarafından” sözüyle ya da “-cE” ekiyle belirtilebilir.

    Hırsızlar polis tarafından yakalanamadı.
    Bu kararlar milletçe verilmedi.

    Sözde ya da gerçek öznesi olmayan edilgen ve geçişsiz fiiller de vardır:

    Bu sıcakta uyunmaz.
    Bu söze gülünür.
    Yarın pikniğe gidilecek.
    Burada kalınacak.


    c. Dönüşlü Fiil

    Öznenin işi yaparken aynı zamanda o işten etkilendiğini gösteren fiillerdir. Yani fiili yan da ondan etkilenen de öznedir.
    Özne gerçek öznedir.
    Nesne yoktur.

    Fiile “-ol, -on” ekleri getirilerek yapılır.

    Kızlar süslendi; delikanlılar güzelce giyindi.
    Adam hep kendisiyle övünüyor.

    Bu fiiller nesne alamazlar; geçişsizdirler.

    Tabiat olayları ile ilgili dönüşlü fiillerde “yapma” anlamı yerine “kendi kendine olma” anlamı vardır.

    Karlar tepelere doğru çekildi.
    Sıcaklardan dolayı gölün suyu çekildi.
    Öğleye doğru hava açıldı.
    Havalar ısınınca buzlar çözüldü.

    Bazı fiillerin edilgen şekilleriyle dönüşlü şekilleri farklı ekle yapılır:

    Sevmek → sevinmek → sevilmek
    Dövmek → dövünmek → dövülmek
    Giymek → giyinmek → giyilmek
    Görmek → görünmek → görülmek

    İsme getirilen “–lEn” ekiyle fiile getirilen “-İş” ve “-lEş” eki de dönüşlülük anlamı katabilir:

    O gün pek içlendim.
    Trafik polisini görünce adam tutuştu.
    Birazdan sakinleşir.

    Not: Edilgen fiille dönüşlü fiil karıştırılabilir:

    Özgür konferansta oldukça sıkıldı. dönüşlü
    Sabaha kadar kurşun sıkıldı. edilgen


    d. İşteş Fiil

    Fiilde bildirilen işin birden fazla kişi tarafından yapıldığını; işi beraber ya da karşılıklı yaptıklarını bildiren fiillerdir.
    “-oş” ekiyle yapılır.

    Dövüşmek, uçuşmak, gülüşmek, görüşmek...

    Ya “birlikte” ya da “karşılıklı” anlamı katar.

    Kuşlar uçuştu birlikte
    Çocuklar gülüştü. birlikte
    Öğrenciler kaçıştı. birlikte

    Arada bir yazışırız. karşılıklı
    Onunla Ankara’da tanıştık. karşılıklı

    Bazı filler “ş” sesini yapılarında barındırır ve işteşlik ifade ederler. Bunlara anlamca işteş fiiller de denebilir.

    Yarışmak, savaşmak, üleşmek, güreşmek, barışmak, konuşmak...

    Bazı işteş fiiller bir surumdan başka bir duruma geçmeyi ifade ederler. Bunlarda işteşlik anlamı zayıftır.

    Buharlaşmak, güzelleşmek, ağırlaşmak, sertleşmek, sakinleşmek...

    Durum, gün geçtikçe kötüleşiyor.
    Hasta, biraz daha iyileşti.
    Güneşte fazl
    gfb.betüş bunu beğendi.
  2. zehra

    zehra Üye

    Katılım:
    31 Mart 2008
    Mesajlar:
    199
    Beğenileri:
    7
    Ödül Puanları:
    16
    teşekkürler..
  3. aylin_özge

    aylin_özge Üye

    Katılım:
    18 Şubat 2008
    Mesajlar:
    413
    Beğenileri:
    6
    Ödül Puanları:
    16
    arkadasım tesekkur etmıyoruz...sag altta tesekkur et butonu var oraya basmanız yeterlı aksı taktırde ceza alırsınız...bıraz daha dıkkatlı olun....her bır yere gırdıgımde fulya vs... arkadaslar uyarıyor...uyun artık ya.....

Sayfayı Paylaş