Ses olaylarını bulabilir misiniz ?

Konu 'Türkçe 8. Sınıf' bölümünde gulebru tarafından paylaşıldı.

  1. gulebru

    gulebru Üye

    Katılım:
    14 Kasım 2010
    Mesajlar:
    6
    Beğenileri:
    4
    Ödül Puanları:
    0

    İhtiyar Âşık
    Yıllardan beridir ağaran teller,
    Bu akşam parıldar şakaklarında.
    "Bu gece ömrümün en son demi, der,
    Büsbütün ağarsın varsın yarın da..."

    Çırpınır göğsünün içinde kalbi,
    Bir yaşlı ağaca sinen kuş gibi.
    Nedir bu esrarlı halin sebebi?
    Neden parlıyor gözler?... Bir oda:

    Yaslanmış, altından ipek bir sedir,
    Bir kız ki ay ondan beyaz değildir.
    Öptükçe ağaran bir gül denilir.
    İhtiyar bülbülün dudaklarında...

    - Ahmet Kutsi Tecer










    Ünsüz benzesmesi ?
    ÜNsüz yumuşaması?
    n-m değisikliği
    ünlü daralması
    ünsüz düşmesi
    ünlü düşmesi
    ünlü türemesi
    ünsüz türemesi
    ünlü kalınlaşması
    Ulama
    Kaynaştırma
    ?
  2. canselim

    canselim Üye

    Katılım:
    30 Ekim 2010
    Mesajlar:
    10
    Beğenileri:
    1
    Ödül Puanları:
    0
    Ünsüz Benzeşmesi Kuralı : Sert ünsüzlerin (f,s,t,k,ç,ş,h,p) biriyşe biten sözcüklere c,d,g yumuşak ünsüzlerinden biriyle başlayan bir ek getirildiğinde, bu eklerin başındaki

    C, Ç ‘ye D,T’ ye G,K’ ye dönüşür.

    Ünsüz sertleşmesi kuralına aykırı yazımlar yazım yanlışı yaratır.

    Örnek :

    giriş-gen girişken

    dost-dur dosttur

    Arap-ca Arapça

    1) Ünsüz sertleşmesi, özel adlara ve sayılara getirilen eklere de uygulanır.

    Örnek:Yanlış Değişim Doğru

    Sinop’da “d”,”t” ‘ye Sinop’ta

    Mehmet-cik “c”,”ç” ‘ye Mehmetçik

    1970 ‘den “d”,”t” ‘ye 1970′ten

    1923 ‘de “d”,”t” ‘ye 1923 ‘te

    Örnek :

    Beklediğimiz otobüs Ulus’dan kalkıp, Kızılay’dan geçecek.

    Bu saatte oraya çoktan varmışdır.

    2) Sözcük biçiminde olan de / da bağlacı, ünsüz sertleşmesi kuralından etkilenerek, te / ta biçiminde yazılmaz.

    Örnek : Yanlış Doğru

    hiç te hiç de

    olup ta olup da

    3) Ünsüzlerin benzeşmesi kuralına aykırı olan bazı ekler vardır.

    Örnek : Yanlış Doğru

    üç - ken üç - gen

    çocuk - çağız çocuk - cağız


    Ünsüz Yumuşaması (Değişimi) Kuralı : Bir sözcük p,ç,t,k sert ünsüzlerinden biriyle biterken, bu sözcüğe ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde, sert ünsüzler yumuşayarak;

    p,b ‘ye - ç,c ‘ye - k,ğ ‘ye - t,d ‘ye dönüşür.

    Örnek : balık balığın

    kitap kitaba

    ağaç ağacı

    kağıt kağıdı

    Ünsüz Yumuşamasıyla İlgili Kurallar :

    1) Kimi Türkçe ve Türkçe’ye girmiş sözcüklerde yumuşama görülmez.

    Örnek :

    konut konutun (Türkçe) hilafet hilafeti (Yabancı)

    taşıt taşıta (Türkçe) barikat barikatın (Yabancı)

    2) Tek heceli sözcüklerde de genellikle yumuşama olmaz.

    Örnek : saç saçım

    kaç kaça

    3) Özel adların sonuna gelen p,ç,t,k set ünsüzleri yalnızca okunurken yumuşatılır. Bu yumuşama yazımda gösterilmez.

    Örnek : Okunuş Yazılış

    Ayvalığ’a Ayvalık’a

    Ahmed’in Ahmet’in


    "n-m" Değişimi
    Türkçede "b"den önce "n" bulunmaz, b sesi kendinden önce gelen n'leri m'ye çevirir. Bu duruma "dudak ünsüz lerinin benzeşmesi" ya da "dudaksıllaşma" denir.

    m: Çift dudak ünsüzüdür.

    n: Damak ünsüzüdür.

    * Dudak ünsüzü olan "b", kendinden önce gelen "n" ünsüzünü, kendisi gibi bir dudak ünsüzü olan "m"ye dönüştürür.

    saklan-baç > saklambaç
    dolan-(mak)baç > dolambaç
    ton-bul > tombul
    "Saklambaç, dolambaç" biçiminde yazılır ve söylenir.

    * Bu değişim, başka dillerden Türkçeye geçen sözcüklerde sık görülür:

    Can-baz (canıyla oynayan) > cambaz
    "sümbül, kambur, çember, ambar, çarşamba, amber, kamber, zambak, tambur, tembel..."
    * Bu değişiklik bileşik sözcüklerde ve özel isimlerde olmaz: "Doğanbey, İstanbul, Binboğa, Safranbolu" "Sonbahar, onbaşı, binbaşı, tonbalığı"

    Ünlü Daralması:

    Sonunda düz-geniş ünlü ( A-E ) bulunan kelimelere –yor eki gelince bu ünlüler darlaşarak “ı,i,u,ü” olur:

    Bekle-yor→bekliyor, tara-yor→ tarıyor, olma-yor→olmuyor, görme-yor→ görmüyor



    →De- , ye- kelimeleri de –y’yle başlayan bir ek aldığı zaman keklerindeki ünlü daralır:

    De-y-en→diyen, ye-y-ecek→ yiyecek,

    !! deyince!!

    !ne-ye→niye

    →Bu iki yerin dışında ünlü daralması olmaz,Olmadığı halde olmuş gibi ünlü daraltmak imla hatası olur:

    Bekliyen, anlıyacak, demiyen,ağlıyan…


    Ünsüz Düşmesi:

    →Sonunda –k bulunan bazı kelimeler –cık / -cek eki aldığı zaman sonlarındaki –k”ler düşer: küçük-cük →küçücük, minik-cik → minicik,ufak-cık→ufacık, büyük-cek→ büyücek, çabuk-cak→çabucak,



    →Sonunda “k” bulunan bazı kelimeler –l, -al/-el eki aldığı zaman sonlarındaki k’ler düşer:seyrek-l→seyrel-, alçak-l→alçal-, yüksek-l→yüksel-, ufak-la→ufala-….



    !!Ast- teğmen → asteğmen, üst – teğmen → üsteğmen, öpüş-cük→öpücük, gülüş-cük → gülücük….

    Ünlü Düşmesi:

    →İkinci hecesinde dar ünlü ( ı,i,u,ü ) buluna kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıkları zaman ( vurgusu düşen orta hece ) ünlüsü düşer:

    Alın-ı→alnı, karın-ı→karnı, oğul-u →oğlu, boyun-u→boynu, akıl-ı→aklı, fikir-i→cisim-i→ cismi, gönül-ü→ gönlü, zülüf-ün→ zülfün ; ayır-ıl→ ayrıl-, çevir-e→ çevre, devir-il-→ devril-, sıyır-ıl-→sıyrıl-, kıvır-ım→ kıvrım, ayır- ıntı→ayrıntı, devir-e→ devre, yalın-ız→yalnız, yanıl-ış→ yanlış…



    →Et-,ol- yardımcı fiilleriyle birleşen birleşik kelimelerde de ünlü düşmesi olabilir:

    Sabır-et→sabret, şükür-et→şükret, kayıp-ol→kaybol, emir-et→emret, kahır-ol→kahrol-, hapis-et→hapset-..



    → -la / le ,-ar /-er…gibi bazı ekleri alan kimi kelimelerde de ünlü düşmesi olabilir:

    Yumurta-la→yumurtla-, sızı-la→sızla-, ileri-le→ilerle-, sızı-la→sızla-, koku-la →kokla-, uyku-la→uyukla-; oyun-a→ oyna; uyu-ku→uyku; sarı-ar-→sarar-…



    →Bazı birleşik kelimelerde yan yana gelen iki ünlüden biri düşer:

    Cuma-ertesi→cumartesi, Pazar-ertesi → pazartesi, sütlü-aş→sütlaç, güllü-aş → güllaç, kahve-altı→kahvaltı, ne-için → niçin, ne-asıl→nasıl, kayın-ana → kaynana…

    →Kimi şiirlerdeyse ölçüye uydurmak için bazı sesler düşürülür ve yerine ’ işareti konur: Karac’oğlan, n’eylersin…



    →Bazı durumlardaysa iki ünlü yan yana gelmediği halde ünlünün düştüğü görülür.Buna “ünlü aşınması” denir:

    Nere-de→nerde, ora-dan→ ordan, bura-da→burda, içeri-de→içerde…

    Ünlü Türemesi:

    →-cık / -cik eki alan bazı bazı kelimelerde araya bir ünlünün girdiği görülür:

    Bir-cik→biricik, az-cık→azıcık, genç-cik → gencecik, dar-cık→daracık…



    →pekiştirilmiş bazı kelimelerde de ünlü türemesi olabilir:

    Yalnız → yapayalnız, çevre → çepeçevre, gündüz → güpegündüz, düz → düpedüz, !!sıklam → sırılsıklam, çıplak →çırılçıplak!!

    Ünsüz Türemesi:

    Yabancı dillerden geçen bazı kelimeler ünlüyle başlayan bir ek veya kelime aldıkları zaman asıllarındaki çift ünsüz ortaya çıkar: His-et→hisset, af-et→ affet, hak-ı→hakkı,red-et→reddet, sır-ı→ sırrı, hat-ı→hattı…



    →Yan yana gelen her ses ünsüz türemesi değildir! Hissiz, cadde, madde, ciddi….

    E/A(KÖK)Değişimi(Ünlü Kalınlaşması):

    “Ben” ve “sen” zamirleri yönelme hali eki –e aldığı zaman köklerindeki ince e ünlüleri kalınlaşarak a olur:

    Ben-e→bana, sen-e→sana…

    Ulama:Sessizle biten kelimelerden sonra sesliyle başlayan bir kelime gelince ilk kelimenin sonundaki sessiz sonraki kelimenin başına eklenerek okunur:

    Dün akşam, …yüzen al sancak…

    →Ancak arada herhangi bir noktalama işareti olmamalı!

    Kaynaştırma:

    Ünlüyle biten kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldığı zaman araya y,ş,s,n ünsüzlerinden biri girer.

    Araba-ı→arabayı, Amasya-a→ Amasya’ya, kapıcı-ın→ kapıcının, araba-ı→arabası…

    →Bazı durumlarda ise iki ünlü yan yana gelmediği halde araya n ünsüzü girebilir.Buna “koruyucu ünsüz” denir: o- da → onda, bu- dan → bundan, şu-u→şunu…

    →İsim tamlamasında kaynaştırma harfi n ve s dir.Ancak su ve ne kelimeleri hariç.Bunlarda kaynaştırma harfi y dir: Suyun suyu, neyin nesi…(ÖSS sorusu)
    maersk bunu beğendi.
  3. maersk

    maersk Üye

    Katılım:
    29 Kasım 2010
    Mesajlar:
    85
    Beğenileri:
    13
    Ödül Puanları:
    0
    teşekkkürler ferihan saol çok işime yaradı

Sayfayı Paylaş