Sıcaklık,Sıcaklığın Dağılışını Etkileyen Etmenler.

Konu 'Coğrafya Ders Notları' bölümünde `☆мiśśiśєℓℓά☆` tarafından paylaşıldı.

  1. `☆мiśśiśєℓℓά☆`

    `☆мiśśiśєℓℓά☆` Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    12 Eylül 2008
    Mesajlar:
    826
    Beğenileri:
    489
    Ödül Puanları:
    16

    SICAKLIK



    Yeryüzündeki sıcaklığın kaynağı Güneştir. Yeryüzünün Güneşten aldığı ısı miktarına sıcaklık denir. Termometre ile ölçülür. Sıcaklığın birimi santigrat derece (°C) dir.



    Güneş ışınları vasıtasıyla gelen ısı enerjisi, atmosferi geçerek yeryüzüne ulaşır ve yeryüzünü ısıtır. Ancak, Güneten gelen enerjinin tümü yeryüzüne kadar ulaşamaz. Bir kısmı atmosferde alıkonur, bir kısmı atmosferin yüzeyinden geri yansır.



    Atmosfere gelen enerji % 100 kabul edilirse;



    Enerjinin % 25'i bulutların ve atmosferin etkisi ile uzaya doğru yansır.

    % 25'i atmosferde dağılarak gölge yerlerin aydınlatılmasını ve gök yüzünün mavi görünmesini sağlar.

    % 15'i atmosfer tarafından emilerek atmosferin ısınmasını sağlar.

    % 35'i yeryüzüne ulaşır. Bu enerjinin % 27'si yeri ısıtır. % 8'i ise yeryüzüne çarptıktan sonra tekrar uzaya yansır.





    SICAKLIK DAĞILIŞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER (SICAKLIK ETMENLERİ)



    1. Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısı



    Yeryüzünde sıcaklık dağılışını etkileyen en önemli faktördür. Güneş ışınları bir yere ne kadar dik düşerse, orası o kadar fazla ısınır. Düşme açısı küçüldükçe ısınma azalır. Düşme açısını belirleyen etkenler şunlardır:



    a. Dünyanın şekli ve enlem: Dünyanın şekline bağlı olarak, Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe güneş ışınlarının yere düşme açıları küçülür. Bunun sonucunda da Ekvator�dan kutuplara gidildikçe sıcaklık azalır.



    b. Yaşanan Mevsim: Dünyanın eksen eğikliği ve yıllık hareketine bağlı olarak güneş ışınlarının düşme açısı yıl boyunca değişir.
    Buna göre, Kuzey Yarım Küre, yaz mevsiminde güneş ışınlarını daha dik, kışın daha eğik alır.

    c. Günün Saati: Dünyanın günlük hareketine bağlı olarak, güneş ışınlarının bir noktaya geliş açısı gün boyunca değişme gösterir. Güneş ışınları sabah ve akşam eğik açıyla, öğle vakti ise gelebileceği en dik açı ile gelir.



    d. Bakı ve eğim: Güneş ışınlarının düşme açısı, yerşekillerinin Güneş�e bakma durumuna göre (Bakıya göre) ve yerşekillerinin eğimine göre değişir.

    2. Güneş ışınlarının atmosferde kat ettiği yol

    Güneş ışınlarının atmosferde aldığı yol uzadıkça enerji kaybı o oranda artar. Dik açı ile gelen ışınlar daha kısa bir yoldan yeryüzüne ulaşır ve daha az kayba uğrar. (Ekvator çevresi gibi)

    Dar açı ile gelen ışınlar ise, daha uzun bir yoldan yeryüzüne ulaşır ve daha fazla kayba uğrar. (Kutup çevreleri gibi)

    3. Güneşlenme Süresi

    Güneşlenme süresi arttıkça sıcaklık artar. Yaz aylarında güneşlenme süresi fazla olduğundan sıcaklık değerleri yüksektir. Yine gün içinde en yüksek sıcaklıkların tam öğle vakti değil, öğleden birkaç saat sonra olması güneşlenme süresi ile ilgilidir. Geceleri ise, Güneşten enerji alınmadığı için soğuma görülür. Bu nedenle günün en soğuk anı, sabah Güneş doğmadan önceki andır.

    4. Yükselti
    Troposfer katında, yerden yükseldikçe sıcaklık değerleri her 100 m. de 0,5 °C azalırken, alçaldıkça her 100 m. de 0,5°C artar.

    5. Kara ve Denizlerin Dağılışı
    Aynı miktarda güneş enerjisi alan karalar ve denizler aynı derecede ısınmazlar. Karalar denizlere oranla daha fazla ve çabuk ısınırken, denizler daha az ve geç ısınırlar. Yine karalar denizlere oranla daha fazla ve çabuk soğurken, denizler daha az ve geç soğurlar.

    Denizler karalara oranla geç ısınıp geç soğuduğu için, karasal iklimlerde en sıcak ay Temmuz, en soğuk ay Ocak iken, denizel iklimlerde en sıcak ay Ağustos, en soğuk ay Şubattır.

    6. Nem Miktarı
    Nem, bir yerin fazla ısınması ve soğumasını önler. Sıcaklık farkını azaltır. Güneş ışınlarının dik ve dike yakın geldiği Ekvator çevresi Dünyanın en sıcak yerleri olması gerekirken, nemin fazlalığından dolayı olmamıştır. Dünyanın en sıcak yerleri ise Dönenceler civarı (Tropikal çöller) olmuştur.

    Kış mevsiminde, havanın bulutlu olduğu günlerde, ısı kaybı azaldığından sıcaklık değerleri yüksektir. Havanın bulutsuz olduğu günlerde ise, ısı kaybı daha fazla olduğundan sıcaklık değerleri düşüktür. Kuru ve ayaz bir hava yaşanır.

    Nemin fazla olduğu deniz yüzeylerinde, vadilerde ve alçak ovalarda nemin fazlalığından dolayı sıcaklık kaybı az iken, dağ zirvelerinde nemin azlığından dolayı sıcaklık kaybı fazladır.

    7. Okyanus Akıntıları

    Okyanus akıntıları, hem denizler hem de karalar üzerinde havanın sıcaklığını etkilerler. Bu akıntılar sıcaklığın Ekvatordan kutuplara doğru düzenli olarak azalmasını engeller.

    Ekvator yönünden gelen Gulf - Stream, Brezilya, Kuroşivo ve Alaska gibi akıntılar sıcaklığı yükseltir. Buna karşılık, kutup yönünden gelen Labrador, Kanarya, Oyaşivo, Benguela ve Kaliforniya gibi akıntılar sıcaklığı düşürür.

    8. Rüzgârlar

    Kuzey Yarım Kürede güneyden, Güney Yarım Kürede de kuzeyden esen rüzgârlar, Ekvator yönünden geldikleri için sıcaklığı artırır. Kutup yönünden gelen rüzgârlar ise, sıcaklığı düşürürler. Bu durum enlem - sıcaklık ilişkisine örnektir.

    Denizden karaya doğru esen rüzgârlar kışın ılıtıcı, yazın ise serinletici etki yapar.

    Karadan denize doğru esen rüzgârlar ise, kışın sıcaklığı düşürücü, yazın ise sıcaklığı yükseltici etki yapar.

    9. Bitki Örtüsü

    Bitki örtüsü, güneş ışınlarının bir kısmını emerek gündüz yerin fazla ısınmasını önler. Gece ise, yerden ışıyan sıcaklığın bir bölümünü tutarak fazla soğumayı engeller. Bunun sonucunda, bitki örtüsünün gür olduğu alanlar ile seyrek olduğu alanlar arasında, sıcaklığın dağılışı açısından önemli farklar ortaya çıkar.

    SICAKLIĞIN YERYÜZÜNDEKİ DAĞILIŞI

    Sıcaklığın yeryüzüne dağılışı izoterm adı verilen eş sıcaklık eğrileri ile gösterilir. Sıcaklık haritalarına ise izoterm haritaları denir. izoterm haritaları günlük, aylık ve yıllık olabilir. Bu haritaların bir kısmı gerçek sıcaklıkları gösterir. Bunlara gerçek izoterm haritaları denir. Bu haritalarda yükseltinin etkisi hesaba katılır. Bir de, yükselti değerleri her yerde sıfır metre kabul edilerek, (bilgi yelpazesi) sıcaklık değerlerinin buna göre düzenlenip çizildiği haritalar vardır. Bu haritalara da indirgenmiş izoterm haritaları denir. Her yerin gerçek sıcaklığına, yükseltiden dolayı kaybettiği sıcaklığın eklenmesiyle indirgenmiş sıcaklık bulunur.

    Örneğin, 1000 m. yükseklikteki bir yerin gerçek sıcaklığı 16°C ise, buranın indirgenmiş sıcaklığı;

    DÜNYA YILLIK ORTALAMA SICAKLIK DAĞILIŞI

    Yeryüzünde üç farklı sıcaklık kuşağı oluşmuştur.
    Genel olarak (Dünyanın şekli sonucu) Ekvatordan kutuplara gidildikçe sıcaklık azalır. Ancak en yüksek sıcaklıklara dönenceler çevresinde rastlanmaktadır.

    Kuzey Yarım Küre, Güney Yarım Küreden daha sıcaktır. Çünkü, Kuzey Yarım Kürede karalar, Güney Yarım Kürede denizler daha fazla yer kaplar.

    Kuzey Yarım Kürede, yüksek enlemlerdeki karaların batı kıyıları, doğu kıyılarına göre daha sıcaktır. Sebebi, sıcak okyanus akıntılarıdır. (Gulf - Stream, Alaska, vb.)

    Kuzey Yarım Küredeki sıcaklık farkları Güney Yarım Küreden daha fazladır. Sebebi, kara - deniz dağılışıdır.

    Termik Ekvator ortalama 8° kuzeye kaymıştır. Nedeni, kuzeyde karaların fazla olması ve sıcak okyanus akıntılarının etkisidir.

    Dünya Ocak Ayı Ortalama Sıcaklık Dağılışı

    Ocak ayında, Kuzey Yarım Kürede kış mevsimi yaşanır.

    Bu ayda Dünyanın en soğuk yerleri Sibirya, Kanada ve Grönlandın kuzey bölgeleridir.

    Bu ayda Dünyanın en sıcak yerleri, Oğlak Dönencesi üzerindeki kara içleridir.

    Dünya Temmuz Ayı Ortalama Sıcaklık Dağılışı

    Temmuz ayında, Kuzey Yarım Kürede yaz mevsimi yaşanır.

    Bu ayda, Dünyanın en sıcak yerleri Büyük Sahra, Arabistan Yarımadasının iç kısımları, iran, Orta Asya, Meksika, Amerikanın orta kesimleri ve Arizona çevresidir.

    Bu ayda Dünyanın en soğuk yerleri Antarktika Kıtasındadır.
    Deathbug, Gümüşeqe, nsmkrn* ve diğer 1 kişi bunu beğendiniz.
  2. nsmkrn*

    nsmkrn* Üye

    Katılım:
    14 Aralık 2010
    Mesajlar:
    2
    Beğenileri:
    0
    Ödül Puanları:
    0
    çok teşekkürler çok işime yaradı :)

Sayfayı Paylaş