TÜRK EDEBİYATININ DÖNEMLERİ

Konu 'Türk Edebiyatı Ders Notları' bölümünde DWL tarafından paylaşıldı.

  1. DWL

    DWL Üye

    Katılım:
    27 Ekim 2007
    Mesajlar:
    339
    Beğenileri:
    14
    Ödül Puanları:
    16

    TÜRK EDEBİYATININ DÖNEMLERİ
    I. İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK EDEBİYATI
    a. Sözlü Edebiyat
    Kan, kaman, baskı, ozan adları verilen kişilerle yönettikleri törenlerde söyledikleri SAV ( atasözü ) SAGU ( ağıt ) KOŞUK lardır. Sözlü gelenek söz, müzik ve genellikle oyun üçlüsünü içinde taşır. Bu dönemde hece ölçüsü ve yarım uyak kullanılmıştır. Konuları bakımından insan sevgisi, doğa sevgisi, aşk… Destan : Kağan ve başına gelenler. Kahramanlıktan

    a. Yazılı Edebiyat

    8 yy. da Göktürk yazıtlarında görülür. Bu yazıtlar Bilge Kağan, Tonyukuk ve Kültigin adına dikilmiştir. En önemli özelliği 1000 kadar sözcükle içten, doğal ve akıcı bir anlatım sağlanmıştır. Bu yazıt ulusa seslenir.


    II. İSLAMİ DÖNEM TÜRK EDEBİYATI

    İlk Eserler
    1- Kutadgu Bilig : Yusuf Has Hacip tarafından 1070 yılında yazılmıştır. Eserin adı “ Mutluluk Veren Kitap “ anlamına gelir. Alegorik ve didaktik bir eserdir. Konusu ahlak, dilin önemi, devlet idaresi gibi konulardır. Türk Edebiyatı nın ilk siyaset namesidir. 6600 beyittir. 173 dörtlüktür.
    2- Divan-ı Lügatit – Türk : Türk dilinin divanı anlamındadır. 1072 de Kaşkarlı Mahmut tarafından Araplara Türkçe’yi öğretmek amacıyla yazılmıştır. Ansiklopedik bir değer taşır. Eserin sonunda o devirdeki Türk boylarının yerleşim alanlarını gösteren bir harita vardır.
    3- Atabet-ül Hakayık : “ Hakikatlerin Eşiği “ anlamına gelir. XII. Yüzyılda mesnevi tarzında aruz vezniyle Edip Ahmet Yüknevi tarafından yazılmıştır. Didaktik bir eserdir. Cömertlik, ilim ve doğruluk gibi konuları işler. Bir ahlak ve öğüt kitabi niteliğindedir.
    4- Divan-ı Hikmet : XII. Yüzyılda Ahmet Yesevi tarafından yazılmıştır. “ Hikmet “ Ahmet Yesevi’ nin şiirine verdiği isimdir. Eser sade bir halk Türkçe’si ile yazılmıştır. Hece ölçüsü ve dörtlüklerle yazılmıştır. Ahmet Yesevi ilk tasavvuf şairidir. 63 yaşından sonra kendisine bir mezar yaptırmış kalan ömrünü orada tamamlamıştır. Eserde Allah aşkı, ibadet, cennet vb. konular işlenir.
    5- Muhakemet-ül Lügateyn : İlk sözlüğün karşılaştırılmasıdır. Ali – Şir Nevai tarafından yazılmıştır. Bu eserde Türkçe ile Farsça dilleri karşılaştırılmıştır. Türkçe’ nin Farsça ile başa baş bir dil olduğu kanısına varılır.
    6- Kitab-ı Dede Korkut : 12 hikayeden oluşur. Destandan halk hikayesine geçiş dönemi eseridir. Eserde bir yandan Türklerin İslamiyet öncesi hayatları anlatılırken öte yandan İslamiyet’ e ait özellikler yer almaktadır. Eser bu yönüyle de bir geçiş dönemi ürünüdür.
    Dede Korkut, hikayelerin içinde adı geçen yaşlı, bilge meçhul bir halk ozanıdır. Eser XV. Yüzyılda yazıya geçirilmiştir.
    Eserde nazım ve nesir iç içedir. Kahramanlık, yiğitlik, boylar arasındaki savaşlar, aşk… eserde işlenilen başlıca konular arasındadır.
    Not : Yukarıda sıraladığımız 5 eser İslamiyet Dönemi Türk Edebiyatı’ nın ilk yazılı eserleridir. Bu eserlerin ortak özelliği HAKANİYE TÜRKÇESİ ile yazılmalarıdır.


    a. Divan Edebiyatı1- Kaynağını Arap ve İran kültürlerinden alır. Yazılı geleneğe dayanır.
    2- Sanatçı yazdıklarını ve söylediklerini değiştirebilir. Bunun için işlenmiş ve incelenmiş ürünler verir. Ürünlerin hepsi DİVAN denilen defterde toplanır.
    3- Şiir ağırlıklıdır ve zamanla asla değişikliğe uğramaz.
    4- Şiirlerin adları yoktur. Şiirler nazım biçimleri ile adlandırılır.
    5- Gazel – Kaside – Rubai – Mesnevi – Murabbaa – Terci-i Bent – Terkib-i Bent
    6- Aruz ölçüsü ile yazılır. Nazım birim beyittir. Tam ve Zengin uyak kullanılır. Redif ve Cinas vardır.
    7- Konu olarak sevgi, aşk, özlem, şarap, içki meclisi, tarihten şikayet… işlenir. Gerçek doğa yoktur.
    8- Divan Edebiyatı’ nda katı kurallar vardır ve bunlar uygulanmıştır.


    b. Halk Edebiyatı1- Kaynağını halkta alır. Başlangıcını bilmediğimiz dönemlere kadar uzanır. Sözlü geleneğe dayanır.
    2- Sanatçıları genellikle okuma – yazma bilmez. Okuma – yazma bilenler şiirlerini Cönk’ lere yazarlar.
    3- Şiir ağırlıklıdır ve zamanla değişikliğe uğrar.
    4- Şiirlerin adları yoktur. Nazım biçimleri ile anılırlar.
    5- KOŞMA, GÜZELLEME, TAŞLAMA, AĞIT, DESTAN, VARSAĞI, SEMAİ, MANİ …
    6- Türkçe’ nin doğal ölçüsü ve hece ölçüsü ile söylenir. Nazım birimi dörtlüktür. Yarım ve Tam Uyak. Cinas – Radif.
    Sevgi, aşk, özlem, gerçek doğa ve toplumsal konular…è7- Konu işlenir.
    8- Halk Edebiyatında katı kullar vardır ve bunlar uygulanmıştır.

    a. Anonim Halk Edebiyatı
    Sahibi olmayan ürünlerdir. MASAL, NİNNİ, ATASÖZÜ, BULMACA, TÜRKÜ …
    b. Aşık Edebiyatı
    Söyleyeni belli ürünlerdir. KOŞMA, TAŞLAMA, AĞIT, SEMAİ, VARSAĞI …
    c.Tekke Edebiyatı
    İLAHİ, NEFES, DEME, DEVRİYE, NUTUK, ŞATHİYE …

    HALK OZANLARI
    Kaygusuz Abdal : 15. yy. Tekke Edebiyatı
    Pirsultan Abdal : 16. yy. Tekke Edebiyatı
    Köroğlu : 16. yy. Koçaklama ve Güzelleme
    Karacaoğlan : Halk Edebiyatı’ nın en Lirik ozanıdır. 17. yy. Güzelleme ve Semaileri ile ünlüdür.
    Gevheri : 18.yy. divan şiirine yaklaşmıştır.
    Dertli : 18.yy. Güzelleme, Taşlama
    Dadaloğlu : 19. yy. Koçaklama
    Aşık Veysel : 20. yy. Türkü ve Lirik Şiirleri ile ünlüdür.

Sayfayı Paylaş