TÜRKÜ (( BU DAHA AYRINTILI))

Konu 'Türk Edebiyatı Ders Notları' bölümünde AyŞeGüL! tarafından paylaşıldı.

  1. AyŞeGüL!

    AyŞeGüL! Forumdan Uzaklaştırıldı

    Katılım:
    11 Şubat 2008
    Mesajlar:
    1.193
    Beğenileri:
    19
    Ödül Puanları:
    0

    I. TÜRKÜ KAVRAMI

    Türkçe söylenmiş şiir anlamına gelen "Türkü" nün "Türkî" sözünden geldiği görüşü ittifakla kabul edilmiş bir görüştür. Yani, "Türk" kelimesine Arapça "î" ilgi ekinin getirilmesiyle vücut bulmuştur. "Türk'e has" anlamına gelen bu söz halk ağzında "Türkü" şekline dönüşmüştür.
    Türkü sözü muhtelif Türk boylarında farklı kelimelerle isimlendirilirler. Türküyü Azeri Türkleri mahnı, Başkurtlar halk yırı, Kazaklar türki, türik halık äni, Kırgızlar eldik ır, türkü, Kumuklar yır, Özbekler türki, halk koşiğı, Tatarlar halık cırı, Türkmenler halk aydımı, Uygur Türkleri de nahşa, koça nahşisi derler. 1

    Türkü terimi ilk defa XV. yüzyılda Doğu Türkistan'da aruz vezniyle yazılmış ve özel bir ezgi ile söylenmiş ürünler için kullanılmıştır.2 Burada değerlendirmeye çalıştığımız hece vezni ile söylenmiş türkülerin Anadolu'daki ilk örneğini ise, XVI. yüzyılda buluruz. Türkü şekline uygun ve türkü adını taşıyan sözünü ettiğimiz bu parça XVI. yüzyıl halk şairlerinden Öksüz Dede'ye aittir.

    Birtakım araştırmacılar türküyü şöyle yorumlamıştır:
    Cahit Öztelli: "Halkın iç âlemini yaşatan, beşikten mezara kadar bütün yaşayışını içine alan en dikkate değer edebî mahsuller türkülerdir...Genel olarak türkü adını taşıyan manzumelerde değişmez bir ölçü ve şekil yoktur. Yalnız saz şairleri tarafından sanat düşüncesiyle meydana getirilen türkülerde belli ve değişmez bir şekil vardır. Uzun bir geleneğe bağlı olan bu türkülerde kavuştak (nakarat) bulunması şarttır. Birinci dörtlüklerin 2. ve 4. mısraları ile sonraki dörtlüklerin 4. mısraları hep aynıdır."3

    Nihat Sami Banarlı: "Koşma şeklindeki bir manzumenin her dörtlüğüne bir (beşinci) veya bir (beşinci-altıncı) mısra ilavesiyle söylenilen bir halk şiiridir." 4

    Muzaffer Uyguner: "Her mısraı kafiyeli üçer mısralı kıtalar ile gene kafiyeli ve iki beyitten müteşekkil ara nağmeleri olan ve çalınıp söylenen folklorik halk edebiyatı mahsulleridir."5

    Herbert Jansky, türküyü şu şekilde tanımlamaktadır: Türkü : "Büyük tarihi hadiseler karşısında halk kitlesinin sevinçlerini veya ümitsizliklerini; büyük şahsiyetler hakkındaki saygılarını veya nefretlerini; gençler arasında geçen hazin aşk hikâyelerini, millî hece veznini ölçü alan ve kalpleri fetheden mısralarla, derin bir muhteva içinde dile getiren edebî, aynı zamanda mûsiki bakımından ehemmiyete hâiz olan bu kendine öz bestelerle söyleyen; dar manâsıyla ise tarihi bir vesika mahiyeti gösteren Türk halk şiirinin en eski türlerinden biri".6
  2. AyŞeGüL!

    AyŞeGüL! Forumdan Uzaklaştırıldı

    Katılım:
    11 Şubat 2008
    Mesajlar:
    1.193
    Beğenileri:
    19
    Ödül Puanları:
    0
    TÜRKÜLERİN DOĞUŞ VE YAYILIŞLARI

    Türküler genellikle bir olay, bir arzu ve bir heyecan üzerine doğarlar.

    Türküler, başlangıçta sahibi belli ürünlerdir. Ancak zamanla, türkünün asıl sahipleri unutulur ve sonraki nesiller tarafından halkın dilinde dolaşa dolaşa farklı coğrafyalara yayılır. Türküler böylelikle anonimleşirler. Önceleri mahallî hüviyet gösteren türküler, zamanla millî hüviyete bürünürler. Türkülerin anonimleşmesinde, daha ziyade göçler, kervanlar, askerî sevkler, gurbete iş için gidişler, gezgin halk şairlerinin faaliyetleri, yakın zamanlarda basın ve yayın organları rol oynar.

    Yayılma sırasında türkülerin sözlerinde ve ezgilerinde bazı değişiklikler vukua gelir. Kimi zaman bu değişiklikler türküyü tanınmayacak hale getirir; öyle ki, bu eserler karşımıza bir başka türkü olarak dahi çıkabilir. Türkülerin bu derece çeşitlenmesinin asıl sebebi kişilerin kabiliyetleridir. Kaynak şahıslar, ezgilerin yapısında önemli ölçüde değişiklik yapabildiği gibi, bu değişikliği türkülerin sözlerinde de yapabilirler.7

    Bunun yanında halk hikâyelerinden ve saz şairlerinin şiirlerinden vücut bulmuş türküler de vardır. Sözgelişi; bugün Âşık Garip, Kerem, Köroğlu, Karacaoğlan, Gevherî, Dadaloğlu, Dertli, Ruhsatî ve Emrah'a ait pek çok şiir halkımızın dimağında türkü olarak yaşamaktadır. Aşıklar şiirlerini, çeşitli nağmelerle söylerler. Keza tasnif ettikleri hikâyelerin manzum kısımlarında da aynı yola başvururlar. TRT Repertuarında Kerem, Kesik Kerem, Gevheri gibi âşıkların adıyla geçen türkülerin olması bunun açık delilidir.

    O yüzden gerek şekil gerekse konu bakımından türkü alanında âşıkların yaptığı katkı küçümsenemeyecek derecededir.

  3. AyŞeGüL!

    AyŞeGüL! Forumdan Uzaklaştırıldı

    Katılım:
    11 Şubat 2008
    Mesajlar:
    1.193
    Beğenileri:
    19
    Ödül Puanları:
    0
    II. TÜRKÜLERİN ÇEŞİTLERİ VE TEKNİK ÖZELLİKLERİ

    Türküler genellikle yedi, sekiz ve on bir hece ile söylenmişlerdir. Ancak az sayıda da olsa beş ve on beş heceli şiirler de vardır. Bunun yanında bağlantılarla vücuda getirilen türkülerde, bentlerle ve bağlantıların heceleri arasında eşitlik olmayabilir. Yani bent kısmı yedi hece olan bir türkünün bağlantı kısmı on bir hece olabilir. Bu tarzda ortaya konulmuş pek çok sayıda örnekler vardır.Sözgelişi şu örnekte bent kısmı yedi, bağlantı kısmı ise farklı sözlerden ve on üç heceyle söylenmiş farklı mısralardan oluşmuştur.

    Çarşamba dedikleri
    Şekerdir yedikleri
    Hiç aklımdan gitmiyor
    O yarin dedikleri

    Telg(ı)rafın tellerinin rengi kurşuni
    Genç yaşımda atma bana mavzer kurşunu

    Çarşamba yazıları
    Körpedir kuzuları
    Allah alnıma yazdı
    Bu kara yazıları

    Ben Samsun'a gidemiyom kâr olmayınca
    Samsun bana haram olsun yar olmayınca
    Çarşamba'nın ortasından akıyor ırmak
    Her yiğidin kârı değil sözünde durmak 8

    Bazan da bu yapının tam tersi bir durumla karşılaşılabilir. Yani bent kısmı fezla, bağlantı kısmı az sayıda heceye sahip olabilir.

    Biter Kırşehir'in gülleri biter efendim
    Şakıyıp dalında bülbüller öter

    Gülüm aman aman
    Sebep aman aman
    Efendim aman

    Aynam düştü yerlere
    Karıştı gazellere
    Tabiatım kurusun
    Bakarım güzellere

    Güzelleri çoktur da hep yeni yeter efendim
    Kaşının üstünde keman görünür

    Bağlantı 9

    Diğer taraftan vezin ve kafiye açısından oldukça serbest tarzda söylenmiş türküler de vardır.

    Yapılarına göre türküler bölümünde bu konuda bilgi ve örnek verdiğimiz için, burada tekrar üzerinde durmuyoruz.

    Tespit ettiğimiz örnekleri göz önünde tuttuğumuzda türkülerin hecelerine göre beş gruba ayrıldığını gördük.

  4. AyŞeGüL!

    AyŞeGüL! Forumdan Uzaklaştırıldı

    Katılım:
    11 Şubat 2008
    Mesajlar:
    1.193
    Beğenileri:
    19
    Ödül Puanları:
    0
    IV. TÜRKÜLERİN TASNİFİ

    Türküler gösterdikleri çeşitlilik bakımından yapı, konu ve ezgilerine göre tasnif edilebilir. Daha önce yapılmış tasnifler de bu çerçevededir. Ne var ki bu tasniflerde birtakım eksiklikler ve isabetli olmayan tespitler vardır. Yapılan tasnifleri burada tekrar kaydederek konuyu karışık hale getirmek istemiyoruz. Çünkü bunlar azımsanmayacak derecede fazladır. Biz, önceki tasnifleri de göz önünde tutarak ve kendi tespitlerimizi de ortaya koyarak türkü tasniflerini yeniden tasnif etmek istiyoruz. En doğru tasnifin bu olduğu iddiasında değiliz ama gözden kaçan ve tespit ettiğimiz pek çok unsurun değerlendirilmesi gerekiyordu. Düşüncemiz odur ki, bundan sonraki tasnifler, pek az değişiklik gösterecek ve bizim tasnifimize birkaç ilave maddeler şeklinde olacaktır.
  5. AyŞeGüL!

    AyŞeGüL! Forumdan Uzaklaştırıldı

    Katılım:
    11 Şubat 2008
    Mesajlar:
    1.193
    Beğenileri:
    19
    Ödül Puanları:
    0
    A. YAPILARINA GÖRE TÜRKÜLER
    1. Bentleri Bir Mısra Olan Türküler
    a. Bağlantıları dört mısra / mani olan türküler
    b. Bağlantıları yedi mısra olan türküler
    2. Bentleri İki Mısra Olan Türküler
    a. Sadece iki mısradan oluşan türküler
    b. Bağlantıları bir mısra olan türküler
    c. Bağlantıları iki mısra olan türküler
    ç. Bağlantıları üç mısra olan türküler
    d. Bağlantıları dört mısra olan türküler
    e. Bağlantıları beş mısra olan türküler
    f. Bağlantıları altı mısra olan türküler
    g. Bağlantıları yedi mısra olan türküler
    h. Bağlantıları sekiz ve daha fazla mısra olan türküler
    ı. Bağlantıları mısra sonlarında ve mısra aralarında olan türküler
    3. Bentleri Üç Mısra Olan Türlüler
    a. Sadece üçlüklerden ibaret olan türküler
    b. Bağlantıları bir mısra olan türküler
    c. Bağlantıları iki mısra olan türküler
    ç. Bağlantıları üç mısra olan türküler
    d. Bağlantıları dört mısra olan türküler
    e. Bağlantıları beş mısra olan türküler
    f. Bağlantıları altı mısra olan türküler
    g. Bağlantıları fazla sayıda mısralı olan türküler
    h. İki bağlantılı türküler
    ı. Bağlantıları mısra aralarında olan türküler
    4. Bentleri Dört Mısra Olan Türküler
    a. Sadece dörtlüklerden kurulu türküler
    b. Bağlantıları bir mısra olan türküler
    c. Bağlantıları iki mısra olan türküler
    ç. Bağlantıları üç mısra olan türküler
    d. Bağlantıları dört mısra olan türküler
    e. Bağlantıları beş mısra olan türküler
    f. Bağlantıları altı mısra olan türküler
    g. Bağlantıları yedi mısra olan türküler
    h. Bağlantıları sekiz ve daha fazla mısra olan türküler
    ı. Bağlantıları mısra aralarında olan türküler
    i. İki bağlantılı türküler
    j. Bağlantıları mısra sonlarında olan türküler
    5. Karşılıklı Türküler
    a. İki mısralık bentlerden ibaret atma türküler
    b. Üç mısralık bentlerden ibaret atma türküler
    c. Dört mısralık bentlerden ibaret atma türküler
    ç. Diyalog şeklinde atma türküler
  6. AyŞeGüL!

    AyŞeGüL! Forumdan Uzaklaştırıldı

    Katılım:
    11 Şubat 2008
    Mesajlar:
    1.193
    Beğenileri:
    19
    Ödül Puanları:
    0
    B. KONULARINA GÖRE TÜRKÜLER
    1. Tabiat Türküleri
    2. Aşk Türküleri
    3. Yiğitlik Türküleri ve Tarihi Olayları Konu Edinen Türküler
    4. Tören Türküleri
    a. Düğün Türküleri
    aa. Kına Türküleri
    ab. Baş Öğme / Duvak Türküleri
    ac. Gelin Alma Türküleri
    aç. Gelin karşılama türküleri
    ad. Güvey Türküleri
    ae. Halk Oyunlarında Türküler (Halay, Bar, Horon, Zeybek..)
    b. Ayin-i cem Türküleri
    c. Sayacı Türküleri
    ç. Oturak Türküleri
    5. Askerlik Türküleri
    6. Yiyecekler Üzerine Söylenmiş Türküler
    7. Hayvanlar Üzerine Söylenmiş Türküler
    8. Olay Türküleri
    9. Bitki ve Çiçeklerle İlgili Türküler
    10. Satıcı Türküleri
    11. Ekin Türküleri
    12. Ramazan Davulcusu Türküleri
    13. Kişiler Üzerine Söylenmiş Türküler
    14. Keder, Dert ve Hastalık Türküleri
    15. Gurbet ve Hasret Türküleri
    16. Meslek ve iş Türküleri
    17. Eşkıya Türküleri
    18. Ölüm Türküleri (Ağıtlar)
    19. Ninniler ve Çocuk türküleri
    20. Hapishane Türküleri
    21. Mizahî Türküler
    22. Yergi Türküleri
    23. Öğretici ve Öğüt Verici Türküler

  7. elcin06

    elcin06 Üye

    Katılım:
    28 Ekim 2007
    Mesajlar:
    1.058
    Beğenileri:
    105
    Ödül Puanları:
    36
    teşekkürler ayşegül
  8. AyŞeGüL!

    AyŞeGüL! Forumdan Uzaklaştırıldı

    Katılım:
    11 Şubat 2008
    Mesajlar:
    1.193
    Beğenileri:
    19
    Ödül Puanları:
    0
    RİCA EDERİM ELÇİN:):............
  9. 2αн!_∂3

    2αн!_∂3 Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    8 Kasım 2007
    Mesajlar:
    1.350
    Beğenileri:
    454
    Ödül Puanları:
    36
    tesekkürler..
  10. AyŞeGüL!

    AyŞeGüL! Forumdan Uzaklaştırıldı

    Katılım:
    11 Şubat 2008
    Mesajlar:
    1.193
    Beğenileri:
    19
    Ödül Puanları:
    0
    RİCA EDERİM;).

Sayfayı Paylaş