YERŞEKİLLERİNİN OLUŞUMU[Orojenez-Epirojenez-Volkanizma]

Konu 'Coğrafya 9. Sınıf' bölümünde Özlem tarafından paylaşıldı.

  1. Özlem

    Özlem Bu ülke sizi de unuttu(!) - SOMA Özel Üye

    Katılım:
    15 Ekim 2009
    Mesajlar:
    4.040
    Beğenileri:
    3.106
    Ödül Puanları:
    113
    Yer:
    Konya

    YERŞEKİLLERİNİN OLUŞUMU
    Yer şekilleri iç ve dış kuvvetlerin ortak etkisiyle meydana gelmişlerdir. İç kuvvetler yeryüzü şekillerini oluştururken yapıcıdırlar, dış kuvvetler ise bu şekilleri ortadan kaldırmaya çalışan yıkıcı kuvvetlerdir.
    İÇ KUVVETLER
    Enerjisini yerin derinliklerinden alan (magmadan) ve yeryüzünün şekillenmesine olumlu yönde etkiye sahip olan kuvvetlerdir.
    İç kuvvetlerin oluşturduğu hareketlerin bütününe tektonik hareketler denir.
    1. Orojenez
    2. Epirojenez
    3. Seizma(Depremler)
    4. Volkanizma

    DAĞ OLUŞUMU (OROJENEZ) HAREKETLERİ:

    a) Kıvrım Dağlar (Genç Dağlar)
    Dış kuvvetler yeryüzünü aşındırır. Aşındırılan parçalar denizlerde ve deniz kıyılarında birikir. Bu birikim alanlarına jeosenklinal alan denir. Binlerce metre kalınlıktaki bu tortul tabakalar yerkabuğu hareketleri ile yan basınca uğrar ve kıvrılarak su yüzeyine çıkar. Bu kıvrımların yüksek kısımlarına yani sıradağlara “Antiklinal”, çanak şeklindeki çukur yerlere ise “Senklinal” denir.

    I. Jeolojik Zamanda oluşanlara Eski Kıvrımlar, III. Jeolojik Zamanda oluşanlara ise Genç Kıvrımlar denir.

    [​IMG]
    Ülkemizde Yıldız Dağları, K. Anadolu Dağları, Karasu–Aras Dağları ve Toroslar ile Ergene Havzası, İç Anadolu Düzlükleri kıvrılma sonucunda meydana gelmiştir.
    Dünya'mız oluşumundan beri üç büyük orojenez, yani dağ oluşumuna sahne olmuştur.
    [​IMG]
    I. Jeolojik Zamanda Kaledoniyen dağ oluşumu sırasında İskoçya ve Norveç'teki dağlar, 1. Jeolojik Zamanın sonlarına doğru gerçekleşen dağ oluşum sürecinde Appalaşlar, Urallar ve Orta Ren Dağları, III. Jeolojik Zamandaki son dağ oluşumunda ise Alpler, Andlar, Kayalık Dağları ve Himalayalar ortaya çıkmıştır.
    b)Kırılma İle Dağ Oluşumu
    Eski kara parçaları ve eski kıtalar yan basınçlar etkisiyle kırılmayacak şekilde sertse bunlar kırılır. Bu kırık hattına fay denir. İki fay arasında oluşan yükseltilere Horst, çukurlara ise Graben denir.

    Ülkemizde
    Biga, Kaz, Mandra, Yunt, Menteşe, Aydın, Bozdağlar, birer Horst, Menderes
    Ovaları, Gediz Ovası, Bakırçay ve Hatay çukurluğu birer Grabendir.
    [​IMG]
    Kırık hatları yeryüzünün zayıf yerleri olduğu için deprem, volkanizma ve kaplıcalar bu fay hatları boyunca uzanırlar.
    Dünyanın en uzun grabeni Hatay’dan başlayarak güneye doğru Suriye, Lut Gölü, Kızıldeniz’den geçen D. Afrika’ya kadar uzanan çöküntü alanıdır.Dünya üzerindeki başlıca kıvrım dağları III. Zamanda oluşmuş Alp-Himalaya kıvrımları ile Amerika kıtasının batısındaki Kayalık ve And dağlarıdır.
    [​IMG]

    Dünyada kıvrım dağ sıraları
    Türkiye’deki dağların büyük bir kısmı III. zamanda Alp-Himalaya kıvrımları ile oluşmuştur. Bunlar kuzeyde Kuzey Anadolu Dağları ve güneyde Toros Dağlarıdır.
    Kısacası Orojenez sonucunda; Kıvrım dağları, Horst-Grabenler ve fay hatları oluşmuştur.

    merve58 ve Özel Üye Esra bunu beğendi.
  2. Özlem

    Özlem Bu ülke sizi de unuttu(!) - SOMA Özel Üye

    Katılım:
    15 Ekim 2009
    Mesajlar:
    4.040
    Beğenileri:
    3.106
    Ödül Puanları:
    113
    Yer:
    Konya
    KITA OLUŞUMU (EPİROJENEZ) HAREKETLERİ
    Geniş yerkabuğu parçalarının yükselmesi ya da çökmesi şeklindeki yer hareketine epirojenez denir.

    Bu hareketler sonucunda kara ve deniz dağılışında büyük ölçüde değişebilir.Alçak alanları deniz basar.
    Deniz ilerlemesi :Transgresyon veya deniz dipleri yükselerek kara haline geçer.

    Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...



    Deniz gerilemesi:
    Regrasyon

    [​IMG]
    Epirojenez de tabakaların durumu bozulmaz.Uzak sahalarda yükselmeler,alçalmalar olur.Epirojenez yerkabuğunun yaylanması olarak ta adlandırılır.Epirojenik hareketler yerkabuğunun izostatik dengesinin bozulması ile meydana gelir.

    İzostatik denge:
    Katı haldeki yer kabuğunun sıvı haldeki Manto üzerinde batmadan kalabilmesine denir.
    İzostatik Dengeyi Bozan Faktörler:
    1. Karalarda aşınmanın, denizlerde birikmenin fazla olması,
    2. İklim değişmeleri,
    3. Dağ oluşumu hareketleri
    4. Volkanizma ve Yan basınçlar
    Epirojenez yer yüzünü en uzun sürede şekillendiren iç kuvvettir.
    Epirojenez sonucunda; Epirojenez yeryüzünü en uzun zaman içinde şekillendiren kuvvettir.
    Ülkemizde Karadeniz ve Akdeniz Havzalarının çökmesi, Toroslar,K.Anadolu ve Batı Anadolu dağlarının yükselmesi, Ergene ve Adana havzalarının(Çukurova) tortulanma alanı haline gelerek çökmesi epirojenez sonucudur.

    Türkiye 3.zaman sonu 4. zaman başında epirojenik olarak toptan yükselmiştir.
    Dünya üzerinde ise İskandinavya yarımadası yükselirken , Almanya ve Hollanda çökmektedir. Deniz ilerlemesinin görüldüğü yerde akarsuyun ağız kısmı deniz suları altında kalır. Akarsuyun enerji potansiyeli azalır ve biriktirme yapar. Deniz gerilesi var ise akarsuyun yatak eğimi artar ve aşındırma gücü artar.Eğer bir yerde akarsu vadisi deniz içinde de devam ediyorsa; deniz ilerlemesinden bahsedilebilir. Kıyı şekilleri yüksekte veya kara içlerinde kalmış ise deniz gerilemesi olmuştur.
    merve58 ve Özel Üye Esra bunu beğendi.
  3. Özlem

    Özlem Bu ülke sizi de unuttu(!) - SOMA Özel Üye

    Katılım:
    15 Ekim 2009
    Mesajlar:
    4.040
    Beğenileri:
    3.106
    Ödül Puanları:
    113
    Yer:
    Konya
    Yer kürenin derinliklerinde mağma eriyik halde bulunur. Mağma katı haldeki yer kabuğu tarafından tamamen kapatılmıştır.Yerin derinliklerindeki mağmanın yeryüzünde veya yeryüzüne yakın derinliklerdeki faaliyetlerine volkanizma denir. Bu tür faaliyetler daha çok yer kabuğunun kırıklı bir yapıya sahip olduğu yerlerde ( fay hatları boyunca )oluşmaktadır.

    [​IMG]

    Volkanizma

    [​IMG]

    Lav Çıkışı

    [​IMG]

    Volkan Patlaması Etna Yanardağı

    [​IMG]

    Lav Akışı



    Volkanizma sırasında mağma katı, sıvı ve gaz halinde yer yüzüne çıkar. Çıkan sıvı maddelere lav, katı maddelere tüf denir. Gazların çoğu ise su buharıdır.

    Volkanizma ile çıkan malzemeler çıktığı yerde birikerek volkan konilerini oluşturur.

    Lavların akıcılığı az ise yüzeye çıktıktan hemen sonra katılaşarak dikey istikamette yükseltisi fazla olan volkan dağları oluşur. Bunlara kalkan volkanları denir. ör: Ağrı dağı

    Volkan konilerinin tepesinde bulunan çukurluğa kraterdenir.

    Bazı yanardağlarda ana koni üzerinde oluşmuş yan koniler de olabilir. Bunlara parazit koni denir. Ör: Erciyes dağı Volkanik patlamalarla bazı volkanların tepe kısmı uçarak çok büyük çanak oluşur. Bu çanaklara kaldera denir. Ör: Nemrut dağı (1441 yılında ikinci kez patlamıştır.)Gaz patlaması sonucunda Maar çukurları oluşur.(Meke tuzlası ve Acıgöl birer Maar’dır.)


    Volkanizmanın Etkileri

    · Tek dağlar oluşur.

    · Volkanik alanlar maden bakımından zengin olur.

    · Topraklar verimli olduğundan nüfus bu alanlarda fazladır.

    · Volkanların çevreleri verimli tarım arazileridir.


    Yeryüzündeki yanardağların önemli bir kısmı sönmüş bir haldedir. Buna rağmen faal olan volkanların sayısı 500’e yakındır. Faal volkanların önemli bir kısmı Büyük okyanus ve çevresinde toplanmıştır. Çünkü buralarda kıvrılma ve kırılmaların meydana geldiği genç kuşaklardır. Bu nedenle Büyük Okyanus çevresine Pasifik ateş çemberi denilmektedir.

    [​IMG]

    Yeryüzündeki Başlıca Volkanik Bölgeler

    1)Atlas Okyanusunun orta kesimi,

    2)Akdeniz ve çevresi

    3)Doğu Afrika

    4)Büyük Okyanus çevresi (en fazla bu bölgede görülmektedir. Bu sebeple buraya Pasifik Ateş Çemberi denir.)


    Türkiye’deki Başlıca Volkanik Dağlar


    · Doğu Anadolu Bölgesindekiler: Ağrı , Tendürek, Süphan, Nemrut.

    · İç Anadolu Bölgesi: Erciyes, Hasan dağı Melendiz dağı, Karadağ , Karacadağ.

    · Akdeniz Bölgesi: Hassa ve çevresi (Hatay)

    · G.D Anadolu Bölgesi: Karacadağ

    · Ege Bölgesi: Kula volkanları (En genç volkanik şekiller)
    merve58, erim35 ve Özel Üye Esra bunu beğendi.
  4. Özlem

    Özlem Bu ülke sizi de unuttu(!) - SOMA Özel Üye

    Katılım:
    15 Ekim 2009
    Mesajlar:
    4.040
    Beğenileri:
    3.106
    Ödül Puanları:
    113
    Yer:
    Konya
    SEİZMA HAREKETLERİ (DEPREMLER)


    Yerkabuğundaki herhangi bir sarsıntının, çevreye doğru yayılan titreşim biçimindeki hareketine deprem denir.

    1. Volkanik depremler


    Volkanik püskürmeler esnasında görülen ve etki alanları dar olan depremlerdir.

    2. Çöküntü (Göçme) depremleri



    Kayatuzu, jips, kalker gibi kolay eriyebilen karstik sahalarda, zamanla yer altında büyük boşluklar oluşur. Bu boşlukların üstü bir müddet sonra çökerse sarsıntılar oluşur. Etki alanları en dar olan depremler bunlardır.


    3. Tektonik (Dislokasyon) depremler



    Yer kabuğunun derinliklerinde basınç ve gerilimler sonucu, katmanların yer değiştirme, oynama ve kırılma gibi hareketlerinin ortaya çıkardığı sarsıntılardır. Etki alanları en geniş olan ve en çok hasara neden olan depremler bunlardır.

    Depremin, yerin içinde oluştuğu kısmına iç merkez (hiposantr) denir. Depremin yeryüzüne en kısa yoldan ulaştığı yere de dış merkez (episantr) denir. Deprem bilimi sismoloji, deprem şiddetini ölçen alet de sismograf olarak adlandırılır.

    Depremlerin ne kadar kuvvetli olduğunu belirlemek için iki türlü ölçek kullanılır.


    • Richter (Rihter) ölçeği
      Mercalli - Si.eberg ölçeği (Şiddet Iskalası)
    Mercalli - Si.eberg ölçeği sarsıntının yol açtığı zarar ve değişikliklere göre düzenlenmiştir. Richter ölçeği ise, iç merkezde depremle boşalan enerjinin ölçülmesi esasına dayanır. Deprem sırasında boşalan bu enerjiye depremin büyüklüğü (magnitüdü) denir.
    Pasifik Okyanusu, Japonya çevresi, Antil Adaları, Doğu Hint Adaları, Akdeniz çevresi ve Amerika kıtalarının batı kesimleri yeryüzünde depremlerin en çok olduğu alanlardır.
    Buna karşılık, eski jeolojik devirlerde oluşan Doğu Avrupa, Kanada, Sibirya, Grönland Adası, Avustralya ve İskandinav Yarımadası’nda hemen hemen hiç deprem olmamaktadır.


    Türkiye’deki Deprem Alanları



    [​IMG]
    Türkiye nüfusunun % 60'a yakını, faal olan ve zarar verebilen deprem alanları üzerinde yerleşmiştir.
    Daha önce görülen Erzurum, Erzincan, Van, Bolu, çankırı, Tokat, Adapazarı, Kütahya, Burdur, Lice, Bingöl, Dinar, Ceyhan, Gölcük ve Düzce depremlerinin büyük oranda can ve mal kaybına neden olmasında, bu kentlerin fay hatları üzerinde yer almalarının önemli rolü olmuştur.
    Konya Ovası, Karaman, Mersin (Taşeli PlAtosu çevresi), Ergene Havzası ve Mardin Eşiği deprem bakımından tehlikesi az olan yerlerdir.
    merve58, celibom, erim35 ve diğer 2 kişi bunu beğendi.
  5. Mustafa09

    Mustafa09 Üye

    Katılım:
    11 Ekim 2009
    Mesajlar:
    123
    Beğenileri:
    19
    Ödül Puanları:
    0
    teşşekürler..
  6. Özlem

    Özlem Bu ülke sizi de unuttu(!) - SOMA Özel Üye

    Katılım:
    15 Ekim 2009
    Mesajlar:
    4.040
    Beğenileri:
    3.106
    Ödül Puanları:
    113
    Yer:
    Konya
    Teşekkür Et Butonuna Basmanız Yeterlidir :)
    İyi Forumlar..
  7. ilker akduman

    ilker akduman Üye

    Katılım:
    4 Ekim 2010
    Mesajlar:
    5
    Beğenileri:
    2
    Ödül Puanları:
    0
    çok tşk arkadaşım saol :D
  8. Özlem

    Özlem Bu ülke sizi de unuttu(!) - SOMA Özel Üye

    Katılım:
    15 Ekim 2009
    Mesajlar:
    4.040
    Beğenileri:
    3.106
    Ödül Puanları:
    113
    Yer:
    Konya
    Önemli değil .. ;)
  9. GanqStar

    GanqStar Üye

    Katılım:
    7 Kasım 2010
    Mesajlar:
    1
    Beğenileri:
    0
    Ödül Puanları:
    0
    Okulda Anlamamıştım

    Çok Teşekkür Ederim
  10. Özlem

    Özlem Bu ülke sizi de unuttu(!) - SOMA Özel Üye

    Katılım:
    15 Ekim 2009
    Mesajlar:
    4.040
    Beğenileri:
    3.106
    Ödül Puanları:
    113
    Yer:
    Konya
    Teşekkür Et butonuna basmanız yetelidir..

    Önemli değil :)
    İyi Forumlar..

Sayfayı Paylaş