Yeryüzü Şekilleri - Dağ

Konu 'Coğrafya Ders Notları' bölümünde Lethe tarafından paylaşıldı.

  1. Lethe

    Lethe Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    12 Nisan 2010
    Mesajlar:
    8.551
    Beğenileri:
    8.201
    Ödül Puanları:
    113

    Dağ, çoğunlukla dik yamaçlı,çevresindeki topraklardan en az 500 metre daha yüksek, yuvarlak ya dasivri tepeleri olan bir kaya kütlesidir. Dağlar tek tek olduğu gibibirbiriy­le bağlantılı olarak da dağ zincirleri, sıradağ­lar ya da dağkütleleri oluşturur. Zincir, sıradağ ve kütlelerin bir arayagelmesinden dağ sistemleri oluşur. Yeryüzünde iki büyük dağ sistemivardır:


    • Büyük Okyanus Dağ Sistemi
    • İspanya'dan Doğu Hint Adaları'na kadar uzanan Akdeniz-Himalaya Dağ Siste­mi
    Okyanus tabanından yükselen dağ sistem­lerinin bazı yüksek tepeleri de adaları oluş­turur.
    Yanardağların dışında dağlar genellikle ır­makların ve buzullarınyerkabuğundaki ka­bartıları yarması ve hareketlendirmesi sonucuoluşmuştur.
    Dünyanın en yüksek dağlarından bazıları yanardağlardır. Bunların çoğusıradağlar ya da yüksek yaylalar üzerindedir. Güney Amerika'daki AndDağları'nda yer alan Cotopaxi (5.948 metre) ve Chimborazo (6.272metre); Afrika'da Kilimanjaro (5.895 metre) ve Kenya (5.199 metre)yeryüzünün en yüksek yanardağlardır. Cotopaxi aynı zamanda, dün­yadakietkin yanardağların en yükseğidir. Yeryüzünün en yüksek yanardağzinciri ise Büyük Okyanus tabanından 9.000 metre yük­selerek HawaiiAdaları'nı oluşturan lav birikintisidir.
    Sıradağlar oluşum biçimlerine göre iki bölüme ayrılır:


    • Bugrupta yer alan Alpler-Himalayalar sistemi ile Kuzey ve Güney Amerikaboyunca uzanan Cordilleralar (And Dağları ile Kayalık Dağlar) yerkabuğukatmanlarının kırılma ve kıvrılmasıyla oluşmuş genç "kıvrım dağları'dır.
    • Doğu Afrika'daki dağlar,Almanya'daki Karaorman Dağlan ve Kuzey Amerika'daki Kayalık Dağlarındaha yüksek olan güney bö­lümüyle, Orta Asya'daki Tanrı Dağları (TienŞan) ise yerkabuğunun, çatlama ve kırılma sonucu yükselmesiyle oluşmuş"blok dağlar"dır.
    Kıvrım dağları, tortulkayaç katmanlarının kayarak battaniye gibi birbiri üstüne katlanmasıylaoluşur. Tabandan doruğa kilometre­lerce uzayan bu katmanlar ilkoluştukları yerden koparak sürüklenmiş ve milyonlarca yıl sonrabambaşka yerlerde üst üste gelerek yükselmişlerdir. Yükseltiye nedenolan bir başka etmen de yerkabuğunun alt katmanla­rının üstkatmanlarını sıkıştırmasıdır. And Dağları'nın Bolivya'daki kesimi bubiçimde oluşmuştur. Genç kıvrım dağlarının yer aldığı bölgeler şiddetlideprem merkezleridir.
    Yağmur ve eriyen kar sularının oluşturduğu akarsular, kırılma veçatlama izleri boyunca akarak, vadileri oluşturdu. Buzullar ise iki yada üç yandan dağları kemirerek kendilerine yol açtı. Akaçlamasisteminin neden olduğu yarılmalar sonucunda, sert biçimde yükselensarp doruklar ortaya çıktı. İsviçre Alpleri'ndeki Matterhorn Tepesi(4.478 metre) bu biçimde oluşmuştur.
    Yeryüzünün en yüksektepeleri Asya'daki Himalayalar'da ve Güney Amerika'daki AndDağları'ndadır. Himalayalar ve And Dağları yüksekliği 4.000 metreyiaşan çıplak, uçsuz bucaksız yaylaların çevresinde yer alır. Bolivya'daTiticaca Gölü'nün bulunduğu yüksek yayla ile Himalayalar'daki TibetYay­lası yeryüzünün bilinen en yüksek yaylaları­dır.

    Sıradağlar yol yapımını zorlaştırandoğal engellerdir. Ama yapımı güç ve masraflı tünellerle aşılabilirler.Ayrıca iki yanlarında yaşayan insan topluluklarını böldükleri için,çoğu kez ülkeler arasında sınır oluştururlar.
    Dağlık yörelerde yaşam zordur.Yüksekler­de toprak verimsiz ve bitki örtüsü cılız oldu­ğundan, bubölgelerde tarım yapılamaz. İn­sanlar genellikle hayvancılıklageçinirler. Bu­nunla birlikte, birçok dağlık bölge, kayak ve dağsporlarının yapıldığı dinlenme yörelerine dönüştürülmüştür.

Sayfayı Paylaş