Yeryüzü Şekillleri - Peribacaları

Konu 'Coğrafya Ders Notları' bölümünde Lethe tarafından paylaşıldı.

  1. Lethe

    Lethe Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    12 Nisan 2010
    Mesajlar:
    8.551
    Beğenileri:
    8.201
    Ödül Puanları:
    113

    Peribacaları,kuleyi andıran ilginç görü­nüşleriyle dikkati çeken yüzey şekilleridir.İnsan peribacalarının bulunduğu bir alana uzaktan baktığında kulelerdenoluşmuş bir masal kentiyle karşı karşıya olduğu duygusu­na kapılır. Buyüzden, bu çok ilginç yüzey şekillerine ülkemizde peribacaları adıveril­miştir. Peribacalarına başta ülkemiz olmak üzere, genellikleAkdeniz çevresindeki yöre­lerde rastlanır. Çünkü peribacaları,etkinliği son jeolojik döneme kadar süren yanardağla­rın bulunduğuçevrede oluşmuştur.
    Peribacalarının oluşabilmesi için öncelikle arazinin yanardağetkinlikleri sırasında püskürtülmüş lav ve tüflerin katmanlar halindeüst üste yığıldığı bir yapıya sahip olması gerekir. Bunun yanı sıra,arazinin yüzeyi aşınmaya elverişli olmalıdır. Yüzeyi koruyan bitkiörtüsünün olmaması ve bu alanın sağa­nak halinde yağış alan yarı kurakbir bölgede yer alması da gerekli bir koşuldur.
    Tüf, eski jeolojik dönemlerde yanardağla­rın püskürttüğü küçük katımaddelerin üst üste yığılarak oluşturduğu, yumuşak ve kolay­caaşınabilen bir katmandır. Yanardağların bir püskürme aşamasındaçıkarttığı akışkan lavın soğuyarak katılaşmasıyla sert bir katmanoluşur. Bu sert katman alttaki yumuşak tüf katmanının aşınmasını önler.Ama bu sert katman bile doğa olayları karşı­sında uzun süre durumunukoruyamaz ve aşınır. Çatlayıp parçalanan sert lav kütleleri­ninçevresindeki tüf katmanı zaman içinde sel sularıyla aşınır ve araziyüzeyi alçalır. Sonun­da, tepesinde şapkayı andıran sert lavkütle­siyle altında sütun biçimli bir kütle ortaya çıkar. Böyleceperibacası oluşur. Kuleyi andı­ran ve tüften oluşan peribacasınıaşınmaya karşı koruyan sert kütle bazen dengesini yitirerek düşer. Ozaman bu koruyucu şapka­nın düştüğü yerde yeni bir peribacası oluşur.Koruyucusundan yoksun kalan öteki periba­cası ise aşınmaya başlar.
    Peribacalarının bazıları silindir biçimli sü­tunlar halindedir;bazıları ise konik birer kuleye ya da küçük bir piramide benzer.Biçimlerinin yanı sıra yükseklikleri de farklı­dır. 1 metreden küçükperibacaları olduğu gibi, yüksekliği 35 metreyi bulan peribacalarına darastlanır.
    Dünyada en ilginç görünümlü peribacaları ülkemizin İç AnadoluBölgesi'ndedir. Eski­den Kayseri, Nevşehir ve Aksaray yörelerin­deyaşayan insanlar, Hıristiyanlık'ın ilk dö­nemlerinde ve daha sonralarıdüşmanlarından korunmak için peribacalarının yoğun olarak bulunduğukuytu ve korunaklı alanlara sığın­mışlardı. Bu insanların yerleştiğialanlar, son jeolojik dönemde Erciyas ve Melendiz dağla­rınınpüskürttüğü lav ve tüflerin yığılmasıyla oluşmuştur. Günümüzde Göreme,Zelve ve Ihlara vadilerinde eskiden yaşayanların yu­muşak tüflü araziile peribacalarını oyarak yaptıkları birçok barınak ve kilise turizmaçısından büyük önem taşımaktadır. Bazılarında iki ya da üç katlı eskikonutlar ve dış kesimlerinde de güvercinlikler olan peribaca­larıgünümüzde turistik lokanta ve otel olarak da kullanılmaktadır

Sayfayı Paylaş