Zamirler(adıllar)

Konu 'Dil ve Anlatım Ders Notları' bölümünde elcin06 tarafından paylaşıldı.

  1. elcin06

    elcin06 Üye

    Katılım:
    28 Ekim 2007
    Mesajlar:
    1.058
    Beğenileri:
    105
    Ödül Puanları:
    36

    ZAMİRLER (ADILLAR)

    İsimlerin yerini tutan sözcüklere zamir denir. Zamirler, isimlerin yerlerini geçici olarak tutarlar.

    Örnek: Ahmet, kitabı masaya bırakmış.
    İsim isim isim

    O, bunu buraya bırakmış.
    zamir zamir zamir

    Babası, yarın çocuğunu sinemaya götürecek.
    isim isim isim

    O, yarın kimi nereye götürecek?
    zamir zamir zamir

    Not: Zamirler kelime gruplarının da yerine geçebilir.

    Örnek: Hafta sonu memlekete gitmeyi düşünüyorum; fakat arkadaşlarıma bunu söylemedim.

    Bu cümlede “bunu” kelimesi, “hafta sonu memlekete gideceğimi” sözünün yerini tutmuş ve zamir olarak kullanılmıştır.

    Not: Zamirler, isimlerin tüm özelliklerine sahiptir. İsim çekim eklerini (Hal, iyelik, çokluk, vasıta, soru) alabilirler ve isim tamlamalarında kullanılabilirler.

    Örnek: Şunu bana uzatıver. (Yükleme hali ekini almış.)
    Kimlerden söz ediyorsun? (Çokluk ve ayrılma halı eklerini almış)
    Onun elbiselerini verir misin? (İsim tamlamasında tamlayan görevinde kullanılmış.)


    ZAMİRLER


    Sözcük Biçiminde Olanlar Ek Biçiminde Olan
    1- Şahıs (Kişi) Zamirleri 1- İlgi Zamiri: -ki
    2- Dönüşlülük Zamiri
    3- İşaret Zamirleri
    4- Belgisiz Zamirler
    5- Soru Zamirleri


    A) Sözcük Biçiminde Olan Zamirler:

    1- Şahıs (Kişi) Zamirleri: Şahıs isimlerinin yerine geçen zamirlerdir. Türkçede altı şahıs olduğuna göre altı tane de şahıs zamiri vardır. (Ben, sen, o, biz, siz, onlar)

    Örnek: Benim de bir zamanlar bir sevdiğim vardı.
    Senin de saçların tarumar olur.
    O duymasın sessiz sessiz ağladığımı.
    Bizim hesabı bir görüver.
    Size yer açtık yüreğimizin derinliklerinde.
    Onlar anlamaz ki bu işten.

    2- Dönüşlülük Zamiri: “kendi” kelimesidir. Şahıs isimlerinin yanı sıra hayvan veya cansız varlık isimlerinin de yerine geçebilir.

    Örnek: Kendisine haber verdiniz mi?(Şahıs isminin yerine)
    Köpekler, kendilerine yapılan iyilikleri unutmaz. (Hayvan isminin yerine)
    Yollar, beni kendinize sorun. (Cansız varlığın yerine)


    Not: “kendi” zamiri, yerini tutuğu isimle birlikte kullanılırsa özneyi pekiştirir. Bu sözcüğün kullanımı gereksiz değildir. Cümleye pekiştirme anlamının yanında “kimsenin müdahalesi olmadan” anlamını da verir.

    Örnek: Soruları ben kendim çözdüm.
    Oraya gitmeyi sen kendin istedin.
    Bu bilgisayarı ben kendim topladım.

    3- İşaret Zamirleri: İsimlerin yerini işaret yoluyla tutan zamirlere denir. Bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, burası, şurası, orası, buraları, şuraları, oraları, öteki, beriki, böylesi…

    Örnek: Bunu arkadaşımdan almıştım. (Bu romanı)
    Şunu alayım. (Şu elbiseyi)
    O benim milletimin yıldızıdır parlayacak. (O bayrak)
    Şunları da istiyorum. (Şu kalemleri)
    Bu kitap benim, öteki senin. (Öteki kitap)
    Böyleleri iş yapmaktan hep kaçar. (Böyle insanlar)

    Not: “o” ve “onlar” kelimeleri cümlede kişi isminin yerini tutmuşsa kişi zamiri; insan dışındaki varlıkların yerini tutmuşsa işaret zamiridir.

    Örnek: O, takımın en iyisidir. (Kişi zamiri)
    O, hemen onarılsın. (İşaret zamiri)
    Onlar, hiç konuşmadı. (Kişi zamiri)
    Onları iyi yıkayalım. (İşaret zamiri)

    Not: İşaret zamiri ile işaret sıfatı karıştırılmamalıdır. İşaret zamirleri işaret edilen ismin yerine geçerken, işaret sıfatları ismin yerini işaret eder ve isimle beraber kullanılır. Ayrıca işaret sıfatları hiçbir zaman çekim eki almaz.

    Örnek: Bu kasaba yıllar önce bir yangın geçirdi.(İşaret sıfatı)
    Burası yıllar önce bir yangın geçirdi. (İşaret zamiri)
    Çocuklar o ağacı sulamışlar. (İşaret sıfatı)
    Çocuklar onu sulamışlar. (İşaret zamiri)
    O öyküyü bir solukta okumuştum.(İşaret sıfatı)
    O, beğenerek izlediğim bir filmdi: (İşaret zamiri)

    4- Belgisiz Zamirler: İsimlerin yerini belli belirsiz tutan zamirlerdir. Bazıları, birçoğu, herkes, hiçbiri, kimse, birkaçı, hepsi, kimi, çoğu, şey, öteki, beriki…

    Örnek: Herkes köy meydanında toplanmıştı.(Tüm köylüler)
    Bazıları futboldan hoşlanmaz.(Bazı insanlar)
    Hiçbirine güvenmiyorum.(Hiçbir kıza)
    Dün birçoğu yoktu.(Birçok öğrenci)
    Hepsi de çok ucuz fiyata satılmış.(Tüm giysiler)
    Akşamüstü babamı biri aradı.(Bir adam)
    Kimi klasik müziği sever.(Kimi insanlar)
    Bana iki yıl önce şey almıştı…(Kol saati)

    Not: Belgisiz zamirlerle belgisiz sıfatlar karıştırılmamalıdır.

    Örnek: Bazı öğrenciler çalışkandır. (Belgisiz sıfat)
    Bazıları çalışkandır. (Belgisiz zamir)
    Ne şey adamsın sen ya! (Belgisiz sıfat)
    Şu masanın üstündeki şeyi versene. (Belgisiz zamir)
    Hiçbir öğrencime artık güvenmiyorum. (Belgisiz sıfat)
    Hiçbirine artık güvenmiyorum. (Belgisiz zamir)



    5- Soru Zamirleri: İsimlerin yerlerine soru yoluyla geçen zamirlerdir. Kim, ne, nereye, hanginiz, nerede, neyi, kimler, kaçı, hangisi… Bu sözcüklerin yerine, sorduğu isimler getirilebilir.

    Örnek: Çarşıdan ne aldın?(Çarşıdan kiraz aldım.)
    Kimi arıyorsun? (Emre’yi arıyorum.)
    Nerede oturuyorsunuz? (Kelkit’te oturuyorum.)
    Kaçınız bizimle geleceksiniz? (Üçümüz geleceğiz.)
    Bu soruyu hanginiz bilecek? (Bu soruyu Zeynep bilecek.)

    Not: Soru zamirleriyle soru sıfatları karıştırılmamalıdır.

    Örnek: Bu tabağı buraya hangi çocuk koydu? (Soru sıfatı)
    Bu tabağı buraya hangisi koydu? (Soru zamiri)
    Yazılıya kaç öğrenci girmedi? (Soru sıfatı)
    Yazılıya kaçı girmedi? (Soru zamiri)
    Bu armutları kaç paraya aldın? (Soru sıfatı)
    Bu armutları kaça aldın? (Soru zamiri)




    B) Ek Biçiminde Olan Zamir:

    1- İlgi Zamiri “-ki”: Bir sözcüğün sonuna gelerek, o sözcüğe ait olan ismin yerini tutar.

    Örnek:
    Benim kalemim, kardeşiminkinden güzel.
    (Benim kalemim kardeşimin kaleminden güzel)
    Karadeniz’inki daha lezzetlidir.
    (Karadeniz’in balığı daha lezzetlidir.)
    Sizinki, artık derslerini aksatmıyor.
    (Sizin oğlan, artık derslerini aksatmıyor.)
    Ahmet Haşim’in şiiri, Orhan Veli’ninkine benzemez.
    (Ahmet Haşim’in şiiri, Orhan Veli’nin şiirine benzemez.)
    Bizimki, çizgi film izlemekten usanmıyor.
    (Bizim kız, çizgi film izlemekten usanmıyor.)

    Not:İlgi zamiri olan -ki, sıfat yapan -ki ile karıştırılmamalıdır.

    Örnek: Akşamki maçı izlemedik. (Sıfat yapan -ki)
    Akşamkini izlemedik. (İlgi zamiri olan -ki)

    Filmdeki karakterler ilginçti. (Sıfat yapan -ki)
    Filmdekiler ilginçti. (İlgi zamiri olan -ki)

    Not: Bazı kaynaklar isimlere gelerek onların kime ait olduğunu bildiren iyelik eklerini de iyelik zamirleri olarak kabul etmektedir. Bunlar: -(i)m, -(i)n, -(s)i, -(i)miz, -(i)niz, -leri ekleridir.

    Örnek: dedem, deden, dedesi, dedemiz, dedeniz, dedeleri

    YAPISINA GÖRE ZAMİRLER:
    Zamirler yapılarına göre dört grupta incelenir:

    Basit Zamirler Bileşik Zamirler Öbekleşmiş Zamirler Ek Biçimindeki Zamirler
    Bunu öğrendim. Ali’yi hiçbiri tanımıyor. Ona buna aldırma. İlgi eki: “-ki”
    Sizi o çağırdı. Birçoğu gelmedi. Falan filana sorun. İyelik ekleri: -(i)m, -(i)n, -(s)i, -(i)miz, -(i)niz, -leri
    Hepsi de güzel. Birkaçı uyumuştu. Şundan bundan söz ettik.

    ALIŞTIRMA SORULARI

    1- Aşağıdaki cümlelerde bulunan zamirlerin altını çizerek türlerini belirtiniz.

    a) İki günden beri bunları arıyorum.
    …………………………………………………
    b) Onu geçen yıl size vermiştim.
    ………………………………………………....
    c) Herkes, bana bir şeyler soruyor.
    …………………………………………………
    d) Şunları hangisi götürecek?
    ………………………………………………….
    e) Öteki nereye giderse bu da oraya gidecek.
    ………………………………………………….
    f) Hiçbiri bizi aramadı, ne yapabiliriz?
    ………………………………………………….
    g) Bazıları, o günkü toplantıya hiç katılmadı.
    …………………………………………………
    h) Kimi arıyorsanız bize söyleyin.
    ………………………………………………….
    I) O, hiçbir zaman umutsuzluğa kapılmadı.
    …………………………………………………..
    i) İsterseniz buraya onları da çağıralım.
    ………………………………………………….

    2- Aşağıdaki parçada altı çizili sözcüklerin sözcük türünü altlarına yazınız.

    “Hiçbir şey konuşmadan bir saat yürüdük.

    Birkaç meyve ağacının arasına serpilmiş,

    beş evden ibaret Beyobası’nı, biraz sonra da

    ulu bir çınarın gölgesinde yıkılıp dağılmaya

    bırakılmış boş bir su değirmenini geçtik.

    Oraya erken varmalıydık. Onu görmek için

    sabırsızlanıyorduk.

    3- Zamirler, isim tamlamalarında görev alabilir. Aşağıdaki cümlelerde zamirlerle kurulmuş tamlamaların altını çiziniz.

    Sizin amacınız bizi zor duruma düşürmek mi?
    Size de onun kitabından verelim.
    Herkesin derdi başka başkaydı.
    Ağaçların bazısı erkenden çiçek açmıştı.
    Konukların hiçbiri, buranın iklimini sevmezdi.

    4- Aşağıdaki cümlelerde geçen sıfatların altını çizerek türlerini parantezle belirtilen yere yazınız.

    a) Kısık sesli kahveci iyice öfkelenmişti. (………………….)
    b) Burada bazı bitkiler yetişmez. (………………….)
    c) Şu kamyon daha dün geldi. (…………………..)
    d) Bence öteki film daha güzeldi. (………………….)
    e) Herkese beşer milyon verdiler. (…………………..)
    f) Taksitli satışlar çoğalıyor. (…………………)
    g) Zilin çalmasına bir dakika var. (…………………..)
    h) Hiçbir ülke bunu istemez. (………………….)
    ı) İyi bir şair, anadilini özenli kullanır. (…………………)
    i) İlk tren az önce gitti. (………………….)
    j) Şimdi kaçıncı otobüs geçecek? (………………….)
    k) Ablamların ikiz kızları olmuş. (…………………)
  2. (¯`•вєуαz мєℓєк•´¯)

    (¯`•вєуαz мєℓєк•´¯) Özel Üye Özel Üye

    Katılım:
    5 Mart 2008
    Mesajlar:
    1.270
    Beğenileri:
    310
    Ödül Puanları:
    36
    haftaya yazılıydık bunlardan iyi olur

Sayfayı Paylaş